İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rezai'nin Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev ile görüşmesi sırasında el sıkışma tarzı sosyal medyada geniş tartışmalara neden oldu. Görüntülerdeki jest, diplomatik etikete uygun olmayan bir davranış olarak değerlendiriliyor. Diplomatik protokol kaynaklarında, el sıkışmanın devlet temsilcileri arasında sıradan bir selamlaşma değil, karşılıklı saygı ve ilişkinin sembolik bir ifadesi olduğu belirtiliyor.
Ancak Muhsin Rezai'nin Azerbaycan'da gündeme gelmesi için sadece bu görüntü yeterli değil. O, İran'ın siyasi-askeri elitinde Azerbaycan ile ilgili sert açıklamalarıyla defalarca dikkat çekmiş resmi şahsiyetlerden biridir.
Peki Muhsin Rezai kimdir ve İran'ın en yüksek görevlerinden birine nasıl geldi?
Modern.az sitesi, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin mevcut sekreteri hakkında yazıyı sunuyor.
27 yaşında SEPAH komutanı oldu
Muhsin Rezai 1 Eylül 1954'te İran'ın Huzistan eyaletinde doğdu. Gençlik yıllarında şah rejimine karşı siyasi faaliyete katıldı, SAVAK (şah rejimi döneminde İran'da faaliyet gösteren gizli polis ve istihbarat teşkilatı) tarafından tutuklanarak Ahvaz'da tutuldu.
İslam devriminden sonra M. Rezai, yeni kurulan İslam Devrim Muhafızları Kolordusu – SEPAH'ın oluşumunda yer alan kişilerden biri oldu. 1979'da SEPAH'ın siyasi-istihbarat yapılarında çalıştı, daha sonra kolordunun liderliğine yükseldi.
1981'de, 27 yaşında, Ayetullah Ruhullah Humeyni tarafından SEPAH'ın başkomutanı olarak atandı.
Bu görevde 1997 yılına kadar – yaklaşık 16 yıl kaldı. Sonuç olarak M. Rezai, İran'ın en uzun süre SEPAH'a liderlik etmiş komutanlarından birine dönüştü. Onun komutanlığı İran-Irak savaşının büyük bir kısmını kapsadı.
İşte o yıllar onun siyasi portresinin oluşmasında belirleyici rol oynadı. SEPAH'ın askeri imkanlarının genişletilmesi, kara, hava ve deniz kuvvetlerinin geliştirilmesi, askeri eğitim ve mühendislik yapılarının oluşturulması onun liderliği döneminde hızlandı.
Savaştan sonra askeri üniformayı çıkarıp siyasete geçti
1997'de SEPAH komutanlığından ayrılan Muhsin Rezai, siyasi sistemin en üst kademelerinde kalmaya devam etti.
O, İran'ın Danışma Meclisi'ne (parlamento ile Anayasayı Koruma Konseyi arasında ortaya çıkan fikir ayrılıklarını ve anlaşmazlıkları düzenleyen, ayrıca Yüksek Lider'e danışmanlık yapan ana danışma ve karar alma devlet kurumu) üye olarak atandı ve daha sonra uzun yıllar bu kurumun sekreteri oldu.
Onun siyasi kariyerinin diğer yönü cumhurbaşkanlığı adaylığıydı.
Muhsin Rezai 2005 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerinde adaylığını koyduysa da, oylamadan önce mücadeleden çekildi. 2009, 2013, 2017 ve 2021 yıllarında ise cumhurbaşkanlığına aday oldu. 2021 seçimlerinde yaklaşık 3,4 milyon oy aldı.
Rezai cumhurbaşkanı olamasa da, İran devlet sistemindeki konumunu kaybetmedi.
2021 yılında Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin hükümetinde ekonomik işlerden sorumlu başkan yardımcısı olarak atandı. 2023 yılında bu görevden ayrıldı.
Ağustos 2026'da ise kariyerinde bir başka önemli aşama başladı: Rezai, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi sekreteri olarak atandı. Yabancı kaynaklar onu, İran'ın güvenlik ve dış politika koordinasyonundan sorumlu ana yapılarından birinin başkanı olarak tanıtıyor.
Adı 1994'teki Buenos Aires terörüyle bağlantılıdır
Muhsin Rezai ile ilgili uluslararası düzeyde en ciddi tartışmalı konulardan biri, 1994 yılında Arjantin'in başkenti Buenos Aires'te AMIA Yahudi cemaati merkezine düzenlenen bombalı saldırıyla ilgilidir.
Saldırı sonucunda 85 kişi ölmüş, 150'den fazla kişi yaralanmıştı.
Arjantin soruşturması yıllar sonra bir dizi yüksek rütbeli İranlı yetkiliyi saldırının planlanması ve organize edilmesinde yer almakla suçladı.
2007 yılında Interpol Yürütme Komitesi, Arjantin tarafının talebi üzerine altı kişi, aralarında Muhsin Rezai'nin de bulunduğu kişiler hakkında Kırmızı Bülten – uluslararası arama bildiriminin çıkarılmasını onayladı. Interpol özellikle Kırmızı Bülten'in kişinin suçlu olduğuna dair bir hüküm olmadığını ve dava üzerindeki hukuki değerlendirmenin ilgili mahkeme organlarının yetkisinde olduğunu belirtti.
2026 yılında da M. Rezai'nin adı bu dava ile ilgili uluslararası arama statüsüyle ilgili haberlerde yer alıyor. Arjantin mahkemesi 2025 yılında dava ile ilgili bir dizi kişinin gıyabında yargılanmasına yol açan kararlar aldı.
Azerbaycan ile ilgili sert retoriği
Muhsin Rezai'nin Azerbaycan'a karşı tutumu da onun siyasi portresinin önemli bir parçasıdır.
2023 yılında İran'ın ekonomik işlerden sorumlu başkan yardımcısı olduğu dönemde M. Rezai, SEPAH temsilcileri önündeki konuşmasında Azerbaycan'ın İsrail ile askeri ilişkilerini sert bir şekilde eleştirdi.
Bu konuda “Radio Farda” ve “Azadlık Radyosu” da bilgiler yayınladı.
Genel olarak, Muhsin Rezai'nin retoriğinde iki çizgi paralel görünür: bir yandan Azerbaycan ile tarihi ve kültürel yakınlıktan bahsedilir, diğer yandan Bakü'nün İsrail ile ilişkileri eleştirilir.
İlginçtir ki, M. Rezai'nin Azerbaycan'a karşı tutumunda çelişkili görünen başka açıklamalar da var.
2021 yılında Karabağ ile ilgili düzenlenen uluslararası konferansta Rezai, İran'ın “tüm gücüyle Azerbaycan ve Karabağ'ı savunduğunu” belirtti. O, Ermenistan'ın kontrolünde kalan toprakların Azerbaycan'a iade edilmesini savundu.
Aynı konuşmasında Rezai, Azerbaycan'ı sadece komşu bir ülke olarak değil, “bir milletin iki ülkesi” olarak tanıttı.
Aile hayatı da skandal bir olayla akıllarda kaldı
M. Rezai'nin kişisel hayatı da İran siyasetinde oldukça dikkat çeken olaylarla dolu oldu.
Açık kaynaklara göre, eşi Masume Hadang'dır. Çiftin beş çocuğu var: Ahmed, Sara, Ali, Zehra ve Mehdiye.
Büyük oğlu Ahmed Rezai, 1990'lı yılların ortalarında İran'dan ABD'ye giderek siyasi sığınma talep etti. O, babasının ve İran yönetiminin politikalarına karşı sert görüşleriyle tanındı.
2011 yılında ise Ahmed Rezai, Dubai'deki otelde ölü bulundu.
Dubai polisi onun ölümünü antidepresan ilaçların aşırı dozda alınmasıyla ilişkilendirmişti. Ancak Muhsin Rezai daha sonra oğlunun İsrail istihbaratı Mossad tarafından öldürüldüğünü iddia etti ve bunu oğlunun babasının SEPAH komutanı olduğu dönemde gördüğü faaliyetlerle ilişkilendirdi.
Muhsin Rezai'nin kardeşi Omidvar Rezai de İran siyasetinde faaliyet gösterdi ve birkaç dönem İran parlamentosunun milletvekili oldu.
Azerbaycan heyetiyle aynı masada
Muhsin Rezai'nin Eylül sonunda Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev ile görüşmesi özel dikkat çekiyor.
Görüşme sırasında taraflar ikili gündemin güncel konularını ele aldılar. İran medyasının yayınladığı bilgilere göre, enerji ve madencilik alanında işbirliğinin genişletilmesi, Aras koridoru projesinin uygulanmasının hızlandırılması ve komşu ülkeler arasında ilişkilerin güçlendirilmesi de tartışma konuları arasında yer aldı.
M. Rezai ise görüşmede ABD ve İsrail'in İran'a saldırısını kınadı ve ABD Başkanı Donald Trump'ın “ne müzakere edebildiğini ne de savaşabildiğini” söyledi.
Ancak görüşmeden yayılan görüntüdeki el sıkışma hareketi tüm bu konuları gölgede bırakarak ayrı bir tartışma konusu haline geldi.
A.Korkmaz
