Ermənistanda növbəti siyasi proseslər yaxınlaşdıqca, region ölkələrinin diqqəti yenidən İrəvana yönəlir. Xüsusilə, İran üçün Ermənistan artıq sadəcə qonşu dövlət deyil, həm də Cənubi Qafqazda geosiyasi balansın əsas elementlərindən biridir. Məhz buna görə də Tehranın Nikol Paşinyanın yenidən hakimiyyətdə qalmasına isti yanaşmadığı barədə fikirlər son dövrdə daha çox müzakirə olunur.
Bunun əsas səbəbi Paşinyan hakimiyyəti dövründə Ermənistanın tədricən Qərbə yaxınlaşmasıdır. Son illərdə İrəvanın Avropa İttifaqı ilə əlaqələri genişlənib, Ermənistan Avropa Siyasi Birliyi sammitlərində daha fəal iştirak etməyə başlayıb. Paralel olaraq ABŞ ilə birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi, təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əlaqələrin genişlənməsi Tehranda ciddi narahatlıq yaradır.
İran xüsusilə Avropa İttifaqının müşahidə missiyasının Ermənistan ərazisində fəaliyyətini strateji təhlükə kimi qiymətləndirir. Tehran hesab edir ki, missiyanın gələcəkdə daha uzunmüddətli və institusional formaya keçməsi regionda Qərbin mövqelərini gücləndirə bilər. İran rəsmiləri bunu təkcə diplomatik məsələ kimi yox, həm də təhlükəsizlik problemi kimi görürlər.
Tehranın narahat olduğu digər məsələ isə Ermənistanın Qərb üçün kəşfiyyat və müşahidə platformasına çevrilməsi ehtimalıdır. İran mediasında və ekspert dairələrində tez-tez iddia olunur ki, Ermənistan ərazisi vasitəsilə İranın şimal bölgələri, hərbi obyektləri və kommunikasiya xətləri barədə məlumat toplamaq mümkündür. Xüsusilə İranın ABŞ və İsraillə gərgin münasibətləri fonunda bu məsələ Tehran üçün daha həssas xarakter alıb.
Son ABŞ–İsrail qarşıdurmaları və bölgədəki gərginliklər İranın hərbi-siyasi resurslarını zəiflətmiş olsa da, Tehran Ermənistan istiqamətini diqqətdən kənarda saxlamır. Əksinə, İran hesab edir ki, Cənubi Qafqazda mövqelərini itirməsi gələcəkdə onun regional təsir imkanlarını daha da azalda bilər.
İran açıq şəkildə Ermənistanın daxili siyasətinə müdaxilə görüntüsü yaratmamağa çalışır. Rəsmi bəyanatlarda balanslı və ehtiyatlı ritorika qorunur. Lakin regional müşahidəçilər hesab edir ki, Tehran pərdəarxasında Rusiyayönlü qüvvələrə siyasi və informasiya dəstəyi verir, prosesləri isə çox yaxından izləyir.
Tehran üçün əsas qorxulardan biri də Zəngəzur dəhlizi məsələsidir. İran hesab edir ki, bu layihənin reallaşması regionun geosiyasi xəritəsini dəyişə və İranın Ermənistan üzərindən Avrasiya istiqamətindəki rolunu zəiflədə bilər. Bundan əlavə, Tehran dəhlizin Türkiyə və Azərbaycanın bölgədə təsirini artıracağından ehtiyat edir.
Məhz buna görə İranın Ermənistanda daha çox Rusiyayönlü siyasi qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsində maraqlı olduğu bildirilir. Tehran üçün Moskva ilə koordinasiyalı siyasət aparan fiqurlar daha təhlükəsiz seçim hesab olunur. Bu kontekstdə iş adamı Samvel Karapetyan, keçmiş prezident Robert Koçaryan və biznesmen Gaqik Tsarukyan kimi fiqurların adı daha çox hallanır. Xüsusilə, Robert Koçaryanın prezidentliyi dövründə (1998-2008) İran-Ermənistan münasibətlərinin daha koordinasiyalı olması Tehranda həmin siyasi xəttə simpatiyanı artırır.
Bu səbəbdən İran platformalarında və mediasında Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxan erməni siyasətçilərə daha müsbət münasibət göstərildiyi müşahidə olunur. Tehran üçün əsas məqsəd Ermənistanın tam şəkildə Qərb orbitinə keçməsinin qarşısını almaq, onu Rusiya-İran xəttindən uzaqlaşdırmamaqdır.
Beləliklə, Ermənistan daxilində gedən siyasi mübarizə artıq yalnız daxili hakimiyyət savaşı deyil. Bu proses Cənubi Qafqaz uğrunda səssiz geosiyasi rəqabətin mühüm hissəsinə çevrilib. İran isə bu rəqabətdə zahirdə sakit görünsə də, əslində ən diqqətli oyunçulardan biri olaraq qalır.
