13Oktyabr | Ana Səhifə - Yazılar - Xan qızının oğlu Mir Cabbar ağanın yurdu
Xan qızının oğlu Mir Cabbar ağanın yurdu

Vüqar Tofiqli

Doğma Qarabağımızın sayılan  simalarından olan Xurşud banu Natəvanın Seyid Hüseyndən olan övladı Mir Cabbar ağa haqqında bir sıra yazılarımda onun həyatının  bəzi məqamlarına toxunmuşam. Budəfəki yazımda isə Mir Cabbar ağanın Ağdam rayonunun İmamqulubəyli  kəndindəki yurdu haqqında söhbət açılacaq.


****

İmamqulubəyli kəndi hələ keçmiş sovet dönəmində Quzanlı kənd sovetliyinə aid edilmişdi. Kolxoz olaraq əvvəl “Papanin” adlandırılsa da, ötən əsrin ortalarında kolxozların böyüdülməsindən sonra “26 Bakı komissarı”  kolxozuna birləşdirlmişdi.

Yaşlı sakinlər indi də bəzi hallarda kəndi Çar Rusiyası dövründə olduğu kimi “Ağalıq”, bəzən isə kommunist rejimi dövründə olduğu kimi “Papanin” adlandırırlar.

***

Əlavə edim ki, Quzanlı kəndinin 300 illik bəlli tarixi var. Və bu kəndin Çar Rusiyası dövründə rəiyyət kəndi olduğundan sakinləri də azad kəndli kimi sərbəst şəklidə təsərrüfatla məşğul olublar.

Ağdamın aran ərzisində  bişmiş (qırmızı) kərpicdən tikilən evlərin sayı Xındırıstan kəndindən sonra ən çox məhz Quzanlıda olub.  İmperiya dövründə kəndin ətrafında olan bəy evlərini çıxsaq,  3 iki mərtəbəli və  12 birmərtəbəli evin inşa edilməsi kəndin inkişaf səviyyəsinin əsas göstəricisi hesab edilə bilər.

Həm də bir məqam da etiraf edilməlidir ki, kommunist rejimi dövründə kənd inkişaf etmiş və müəyyən  infrastruktur yaradılmışdı.

Mətləbə keçməzdən əvvəl deməliyəm ki, sovet dövründə  Şəmsəddin Quliyevin 50-ci illərdə, Sahib Əliyevin 80- ci illərdə “26 Bakı komissarı”  kolxozuna sədrliyi kəndin inkişafının qızıl  dövrü  hesab edilir.

****

Beləlkilə, Quzanlı Kənd Sovetliyinə daxil olan İmamqulubəyli kəndinin formalaşması və inkişafı  ötən əsrin  70-80-ci illərinə təsadüf edir. Yaşayış məntəqəsi olaraq isə İmamqulubəyli kəndi X.B.Natəvanın oğlu Mir Cabbar ağanın mülkü hesab edilirdi. Xan qızı özü də hərdən oğluna baş çəkmək üçün kəndə gələr və ətrafda olan qohumlarını oğlununu evinə, dəvət edərmiş. Kəndin ətrafında “Saqqız” ağacından ibarət sıx  meşənin olması, yaxınlığından daimi olaraq Xaçın çayın axması və Soltanbud təpəsi onun strateji əhəmiyyətini artırırdı. 

Mir Cabbar ağa isə dövrünün sayılan bəylərindən olub. Onun da yaxın qohumu olan  Həmidə xanım Cavanşir öz xatirələrində Mir Cabbar ağanın adını çəkməklə işləmək üçün yanına rusdilli gürcü xanımı  göndərdiyini də yazırdı.

Mir Cabbar ağanın Soltanbud təpəsinin kəndə tərəf olan hissəsində ikimərtəbəli mülkü olub.

Mülk barəsində bir qədər sonra...

Mir Cabbar ağa haqqında müəyyən məlumatları əldə etmək məqsədiylə İmamqulubəyli  kəndinin  yaşlı sakinlərindən biri olan, kənddə “Lətif oğlu Xasay” adıyla çağrılan Xasay Lətif oğlu Allahverdiyevlə görüşdüm. Müsahibim 1928-ci ildə Laçın rayonunun “Musurmanlar” adlanan kəndində anadan olub. II Dünya Müharibəsi dövrü, təxminən  1942-ci ildə ailəlikcə  İmamqulubəyli kəndinə pənah gətiriblər.

Həmsöhbətim deyir ki, kənd əsasən indiki Ağcabədi rayonunun İmamqulubəyli kəndindən olanlardan, Mir Cabbar ağanın ətrafında çalışan kəndlilərdən, habelə Laçın rayonunun müxtəlif kəndlərindən, o cümlədən Şəlvə, Daşlı və digər yaşayış məntəqəsindən gələnlərdən formalaşıb. Laçın rayonundan gələnlərin bir qismi hələ 20-ci illərdən əvvəl, bir qismi isə müharibə illərində məskunlaşmışdı.     

Xasay kişi söyləyir ki, Mir Cabbar ağanın Soltanbud təpəsinin ətəyində ikimərtəbəli mülkü olub. Mülkün ikimərtəbəli və ən müsair Avropa stilində olmasını bir çox adamlar da təsdiqləyir. Mülkün ətrafında Mir Cabbar ağanın zəngin bağı olub. Bağın ətrafında sıx ağaclar əkilmişdi. Bu ağaclardan əsasən ev tikintisində tir kimi istifadə edilirdi. 

Bağın yeri və mülkün həyəti  təsadüfdən Lətif kişinin ailə üzvləri, oğlu Xasay və Azay kişinin, o cümlədən  bacıları  Tamaşa və Nübar xanımgilin həyətlərinə düşüb.

“Biz bu ərazilərdə məskunlaşanda artıq mülkün birinci mərtəbəsi sökülmüşdü. O illərdə demək olar ki, kənddə ev tikən adamların əksəriyyəti məhz Mir Cabbar ağanın mülkünün materialından istifadə edib.  Sonuncu kərpiclərdən biz də istifadə etmişik. Deyirdilər ki, Mir Cabbar ağa lay-lay olan kərpiclərin onuna bir qızıl onluq verib.

Maraqlıdır ki,  bizim həyətə düşən hissədə Mir Cabbar ağanın öz əliylə əkdiyi “Güleyşə” narının çubuğunu kənddə paylamadığım adam qalmayıb. Həqiqətən  “Güleyşə” nar dənələri və rəngi çox qeyri-adidir.

Kəndimizin üst tərəfində  “Ağalığın çalması” deyilən ərazidən düz üzü Quzanlı kəndinədək “Saqqız” ağaclarından ibarət sıx meşəlik idi.

Mir Cabbar ağanın ən sədaqətli adamı onun darğası olmuş Əbdüləzim kişi idi.

Bir gün kolxoz quruluşu  dövrü Mir Cabbar ağanın böyük oğlu Əbülfət ağa gecəykən Əbdüləzim kişigilə gəlir və bir torba qızılı gizlətməyi ondan  xahiş edir.

Əbdüləzim kişi Əbbülfət ağanı götürüb meşənin iç tərəflərinə doğru gedir. Ağac “kooşu” tapıb torbanı oradaca   gizlədir. Əbülfət ağa şərt kəsir ki,  ara sakitləşəndən sonra gəldimsə, qızılları götürəcəyəm, gəlməsəm qızıllar sənin halalındır.

Elə olur ki, bir müddətdən sonra Əbülfət ağa sağ-salamat gəlib çıxır. Və birlikdə Əbdüləzim kişinin ailə üzvlərinin iştirakıyla həmin ağacı tapıb qızılı götürürlər. Əbülfət ağa nə qədər istəsə də Əbdüləzim kişi ondan heç nə almır. Bununla da özünün sədaqətinin sonadək nümayiş etdirir”.


Lətif oğlu Xasay kişiylə söhbətim xeyli şəkdi. Qardaşı oğlu Azərin iştirakıyla keçən söhbətdə bir şox məqamlara toxunduq.  Əbülfət ağanın taleyi barədə məlumatsız olduğunu dedi...

Yurd yeri hər birimiz üçün əzizdir, doğmadır.  Yəqin ki, Əbülfət ağa üçün də bu yurd yeri doğma olduğundan onun hətta 50-ci illərin ortalarındək Soltanbuda  gəldiyi deyilir.

Hazırda bu nəslin nümayəndələrinin  harada olması haqqında hər hansı məlumat əldə edə biməsək də, yaxın gələcəkdə buna nail olcağıma əminəm.

Odur ki, bu istiqmətdə araşdırmamızı davam etdirəcəyik.

ABŞ-da 1200-dən çox insan koronavirusdan ölüb 2 Aprel 2020, 09:10 Türkiyədə zəlzələ oldu 2 Aprel 2020, 09:05 İsrailin Səhiyyə naziri koronavirusa yoluxdu 2 Aprel 2020, 09:00 Dünyanın koronavirus STATİSTİKASI: 823626 yoluxma, 40598 ölü... 2 Aprel 2020, 08:51 Bakıda tikinti materialları bazarında yanğın başlayıb 2 Aprel 2020, 00:57 Bakıda qəza törədən sürücü qaçıb 2 Aprel 2020, 00:45 Koronavirus bu şəxsə bir ayda 4 milyard dollar qazandırdı - Foto 2 Aprel 2020, 00:26 Kəlbəcərsizliyin 27 ili  2 Aprel 2020, 00:08 Ordumuzun Aprel zəfərindən 4 il ötür 2 Aprel 2020, 00:01 Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı milyona çatır 1 Aprel 2020, 23:47 Köçkünlər evdə qalmaq üçün Qarabağa qayıtmalıdırlar - ƏLÖVSƏT AĞALAROVLA #evdəqal SÖHBƏTİ 1 Aprel 2020, 23:35 Bakıda ağır yol qəzası: yaralı var 1 Aprel 2020, 23:17 Fransada daha 509 nəfər koronavirusdan öldü 1 Aprel 2020, 23:02 Koronavirus hava ilə yayıla bilir - VİDEO 1 Aprel 2020, 22:44 Ərdoğanla Putin koronavirusa qarşı mübarizəni müzakirə etdi 1 Aprel 2020, 22:29 UEFA klublara əlavə vaxt verir 1 Aprel 2020, 22:15 Bakı Media Mərkəzinin hazırladığı videoçarx İtaliyada böyük maraqla qarşılanıb 1 Aprel 2020, 22:03 Pandemiya ABŞ-ı bürüyüb - Yoluxanların sayı 200 mini ötdü 1 Aprel 2020, 21:49 Türkiyədə daha 2 148 nəfər koronavirusa yoluxdu 1 Aprel 2020, 21:38 Bu şəxslərə aylıq 250 manat mükafat veriləcək - RƏSMİ 1 Aprel 2020, 21:17 Gəncədə karantin rejimini pozan sakinlər cərimələndi 1 Aprel 2020, 21:03 İtaliyada daha 727 nəfər koronavirusdan ölüb 1 Aprel 2020, 20:48 Dövlət dili normalarını pozanlar bu qədər CƏRİMƏLƏNƏCƏK 1 Aprel 2020, 20:35 100 il əvvəl QARABAĞ necə azad olundu - Xosrov bəy Sultanovu bir daha tanıyaq 1 Aprel 2020, 20:19 Sumqayıtda karantin rejimini pozan yüzə yaxın şəxs cərimələndi 1 Aprel 2020, 20:01 Aqil Abbas haqqı 1 Aprel 2020, 19:56 ÜST-ün Baş direktorundan İlham Əliyevə: Azərbaycan müsbət bir nümunədir 1 Aprel 2020, 19:37 Çempionlar Liqasının yarımçıq qalan oyunları bu ayda başlayacaq 1 Aprel 2020, 19:18 Deputatlar onlayn iclas keçirdilər - FOTO 1 Aprel 2020, 19:06 Gənclərə güzəştli kreditlər veriləcək - Prezident fərman İMZALADI 1 Aprel 2020, 18:42 Millət vəkili pandemiya ilə bağlı veriləcək imtiyaz və güzəştlərdən DANIŞDI 1 Aprel 2020, 18:40 Milli Məclisin daha bir komitəsi onlayn iclas keçirib 1 Aprel 2020, 18:32 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ 1 Aprel 2020, 18:23 Bakıda xüsusi karantin rejimini pozan daha bir obyekt cərimələndi 1 Aprel 2020, 18:23 Ombudsmandan əlillərlə bağlı vacib MÜRACİƏT 1 Aprel 2020, 18:17