Arxiv
21 İyun 2021, 10:48 |
Hay başı üzərində “Türk yumruğu”...
Hay başı üzərində “Türk yumruğu”...

Qərbi Azərbaycanın Oxçuçay vadisi ilə Oğlanca-Palantökən dağlıq silsiləsinin güney tərəfində yerləşən Yuxarı və Aşağı Gilətağ kəndləri arasında 3 km məsafə var. Oğlanca dağının şərq hissəsində, 25-30 km məsafədə (əski Zəylik yurdunda) “Türk evi” mənasını daşıyan, çoxillik tələffüz dəyişikliyinə uğrayaraq “Tatev” kimi adlanan və 1920-ci ildən sonra Cənubi Azərbaycandan köçürülmüş haylar yaşayan bu kənd 50-60 evdən ibarət idi.

   
Oğlanca-Palantökən dağlarının “Gəzbeli yaylağı”ndan bu kənd də istifadə edirdi, eləcə də G(ü)ecalan şəhərinə bəzən torpaq yolla, dağ cığırları ilə at-qatırla getmək istəyən həmin kəndin sakinləri 16 km məsafə gələndən sonra Yuxarı Gilətağ kəndinə çatır, burdan ötüb  keçirdilər.

  
1952-ci ilin iyun ayında kəndin şimal-şərqində, 2 km aralıda olan “Ağduz dağ yeri” deyilən əkin sahəsində Həsən Abbas oğlu (1878-1973) ilə öküzlərə qoşulmuş xışla yer şumlayan (xodaklığ edən) Famil Mustafa oğlu Bəbirovun (1936) xatirəsi çox ibrətamizdir:

  
- Türk evi kəndindən gələn hay ulağa yüklədiyi gilas dolu heybələrlə kəndə çatmamış bizimlə rastlaşdı və soruşdu ki, ara, kirvə, bu yol hara gedir?

 
 - Sənə hara lazımdır?-deyə Həsən kişi cavab verdi.

  
- Mən David beke gedirəm.

   
Bu söz hayın ağzından çıxar-çıxmaz Həsən kişi dəli oldu, onu od götürdü. Hayın başına bir “kök” qapaz ilişdirdi, qatırın üstündəki heybələri atdı yerə, meyvələri tapdalayaraq xışım-xışım etdi və “erməni”ni də şil-küt hala saldı, onun başına döyə-döyə dedi:

   
- Denən Fətəli xan Qalasına gedirəm, Fətəli xan Qalasına, “erməni” dığası nə vaxt “Bəy” oldu...

  
Müsəlman-türk dünyasının qəhrəmanlıq səlnaməsinə aid bu yer G(ü)ecalan nahiyəsinin Yuxarı Gilətağ kəndindən cənub-qərbə doğru 6 km aralıda, Aşağı Gilətağ kəndi yaxınlığında, Xustup və Çimən dağları arasında yerləşir. Oxçu çayının vadisindəki Fətəli xan Qalası həm də əsrlər boyunca qanlı hadisələrin döyüş meydanı olmuşdur.

  
Fətəli xanın adı ilə bağlı olan Qala darvazası olmaqla XVIII əsr müdafiə-istehkam tikilisidir.

 
1904-1906-cı və 1918-1920-ci illərdə Oxçuçay-Qatar hövzəsində yerli, kökənli müsəlman-türk əhalisinə qarşı amansız qətliam-soyqırımı faciələri yaşatmış hay kilsəsinə və hay-daşnak quldurlarına qarşı müqavimət dəstələrinin tərkibində döyüşmüş Həsən Abbas oğlunun bir neçə “Türk yumruğu” dəyəndən sonra hay zarıya-zarıya dedi:

 
- Ara, ara, amandır, dayan, dayan, Fətəli xan Qalasına gedirəm, Fətəli xan Qalasına...

  
Qatır qarışıq canlı hayı yola salandan sonra Həsən kişi üzünü mənə tutub dedi:

 
- Yadında qalsın, bu “erməni” tayfasının başına yumruq dəyməsə, düz yolu tapa bilməyəcək...

  
Xatırlama.Yüz illər ərzində  müsəlman-türk əhalisinə qarşı soyqırımı faciələrini yaşadan hay kilsəsinin dığalarından biri olan David (1672-1725) G(ü)ecalan-Qafan nahiyələrində (xüsusilə, Mehri dağlarında, “Əli dərəsi” vadisində) quldurluğu ilə, Osmanlı Türk və Səvəfi qoşunlarına qarşı sui-qəsdlərdə, “erməni” xəyanətlərində ad çıxarmış bir “daşnak” olmuşdur.

  
Qədim Türk şəhəri Qafanda 1978-ci ildə ona heykəl qoyub hay sürüsü, Qubadlı rayonunun Xocamisaqlı, Çardağlı kəndləri yaxınlığındakı, Qafan-Gorus yolu üstündəki əski Türk kəndi Zeyvənin (Zəylik) adı 1945-ci ildən sonra “David bek” adlandırılıb...

  
Naxçıvan MR-nın Şərur rayonunda, eləcə də Goranboy, İsmayıllı, Kəlbəcər, Laçın və Daşkəsən rayonlarının inzibati-ərazi vahidlərində Zeyvə (Zəylik) kəndləri mövcuddur.


Qismət  Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

modern.az modern.az modern.az
Vağzalda sərnişinlərlə stansiya rəisi arasında insident
İlham Əliyev, Ərdoğan və Paşinyan görüşdü 15:32, Bu gün İran Xəzəryanı ölkələr üçün yeni təklif verdi 15:24, Bu gün TƏBİB-in xəstəxanalarında ödənişli xidmətlərin siyahısı və tarifləri TƏSDİQLƏNDİ 15:20, Bu gün Liderlərin Praqa görüşü Moskvanı qıcıqlandırdı - Rusiyadan AÇIQLAMA 15:16, Bu gün 44 ölkənin liderləri bir arada - YENİLƏNİB 15:08, Bu gün Praqada Əliyevdən nə istəyə bilərlər? - TƏHLİL 15:04, Bu gün “Hindistanın verdiyi silahlar erməniləri məhvə aparır” – Pakistanlı ekspert 15:00, Bu gün Ədəbiyyat üzrə Nobelin qalibi açıqlandı 14:56, Bu gün KTMT regionda sülhün qorunmasına çalışır - Zaxarova  14:52, Bu gün Türkiyə İsrailə səfir TƏYİN ETDİ 14:48, Bu gün Zəngilanda digər kəndlərin də təməli qoyulacaq 14:44, Bu gün Azərbaycanın FIFA referiləri təyinat alıb 14:40, Bu gün Putin sabah MDB liderlərilə görüşəcək 14:36, Bu gün ABŞ-da Azərbaycan multikulturalizmi fənni tədris ediləcək 14:32, Bu gün Ərdoğan Praqada səfərdədir - Paşinyanla görüşəcək 14:28, Bu gün Azərbaycanda tutulan şəxs Özbəkistana ekstradisiya edildi 14:24, Bu gün Gömrük Akademiyasında estoniyalı nümayəndələrlə görüş keçirilib 14:20, Bu gün Bakıda şirniyyat evi YANDI 14:16, Bu gün Uğrunda can verdiyimiz, gülüstana çevrilən Qarabağ 14:12, Bu gün Zakir Həsənovu ittiham edən polkovnik həbs olundu 14:08, Bu gün "Ağılll şəhər"in Skandinaviya modeli araşdırılır 14:04, Bu gün Bakı qəribə adlardan təmizlənir – Artıq xeyli küçəyə şəhidlərin adı verilib 14:00, Bu gün Dünya mətbuatı Edillidəki kütləvi məzarlıqdan YAZIR 13:56, Bu gün Əli Əsədov Moskvada Zəngəzur dəhlizindən DANIŞDI 13:52, Bu gün Gələn ay Mişel-Əliyev-Paşinyan görüşü keçiriləcək 13:48, Bu gün Üzeyir Hacıbəylinin Şuşadakı ev-muzeyi bərpa edilir 13:44, Bu gün Eks-nazir və sabiq müavinə yeni vəzifə verilir 13:40, Bu gün Özlərini təhlükəyə atan oğrular ələ keçdi - VİDEO 13:36, Bu gün Motosikletlə narkotik daşıyan qardaşlar TUTULDU 13:32, Bu gün Sabiq müstəntiqin cəzası azaldıldı 13:28, Bu gün Türkiyə Rusiyadan qaz alışını AZALDIR 13:24, Bu gün AFFA “Qarabağ” və “Neftçi”ni cərimələdi 13:20, Bu gün İlham Əliyev: “Azərbaycan Brüssel formatını dəstəkləyir” - YENİLƏNİB 13:18, Bu gün Sahibə Qafarova Mustafa Şentopla GÖRÜŞDÜ 13:16, Bu gün Rusiyaya qarşı 8-ci sanksiya paketi TƏSDİQLƏNDİ 13:12, Bu gün İki qadını şantaj edən şəxs saxlanıldı 13:08, Bu gün Ermənistan Haaqa Məhkəməsinin qərarını yerinə yetirmir 13:04, Bu gün Xocalı qatilləri cəzalandırılsaydı, Gəncə terroru olmazdı - DEPUTAT 13:00, Bu gün Azərbaycan multikulturalizmi və erməni icması 12:56, Bu gün