Arxiv
9 May 2015, 22:49 | AKTUAL
Dünya savaşları və insanlıq dərsi

Müharibələr - bəşərin insansızlığından yaranır. İnsanın içindəki ağalıq duyğusu onu daim başqası üzərində hökmranlığa sürükləyir. Xalqların, dövlətlərin örnəyində savaşların yaratdığı acı fəsadlar isə daha faciəvi gerçəklərdir. II Cahan Savaşı "insanlığın daha çox inkişaf etdiyi" XX yüzildə baş verdi. Bununla da əslində insanlığın hələ ömürlərə hakim kəsilmədiyi bir daha aydın oldu. Bu, bəşər tarixinin ən acı-ağrılı, qanlı-qadalı günlərinin bir mərhələsi idi. Ancaq bəşərin fəlakətləri nə acılar ki, bundan sonra azalmadı, əksinə, daha da artdı.

***

İkinci Cahan Savaşında o çağın iki azman imperiyaçı dövləti – Almaniya və SSRİ bir-birilə vuruşurdular. Azərbaycan SSRİ-nin tərkibində Almaniyaya qarşı döyüşürdü. Almaniya bu savaşda məğlub oldu: bu gün tarixçilər deyirlər ki, Hitler Moskvanı "İldırım sürətli müharibə planı" ilə tutsaydı belə, SSRİ-ni çökdürə bilməyəcəkdi. Çünki SSRİ-nin ərazisi olduqca böyük, insan potensialı Almaniyanın əsarətinə düşən ölkələrin əhalisindən də çox idi. Əgər ölkənin ərazisi, üstəgəl də əhalisi çoxdursa, deməli, bu, güclü ordu, iqtisadi imkan, son nəticədə isə qələbə deməkdir.

Bütün hallarda bu, tarixdir. Bu gün isə SSRİ adlı imperiya yoxdur, tarixə gömülüb. İmperiyaların heç birinin əbədiliyi olmayıb. İmperiya quran xalqlar isə bu faciəvi sonluqdan dərs almaq istəmirlər. Əslində imperiyaçılıq daha çox onu quran xalqlara əzab gətirir. Əgər Leninin ölümündən sonra SSRİ-nin başında Stalin kimi bir kommunist diktatoru durmasaydı, SSRİ-nin elə o vaxt çökəcəyi yəqin idi. Təsadüfi deyil ki, SSRİ-də "dəmir pərdə"nin yırtılması Stalin öləndən az sonra başlandı.

***

Gerçəkdir ki, Stalin çoxlu xalqları zorla da olsa, bir istəyə – qələbəyə yönəldə bildi: 1930-cu illərdə amansız repressiyalara, qətl-qarətlərə məruz qalan, ondan öncəki dönəmdə isə zorla SSRİ-ni əmələ gətirməyə məhkum edilən xalqların tarixdə bənzəri olmayan bir cəza sistemində yaşaya-yaşaya Hitlerizmə qarşı mütəşəkkil döyüşməsi yalnız Stalinin sərkərdəlik bacarığından irəli gəlirdi. Əslində o dövrdə də SSRİ kimi bir imperiyanı Stalinin əqidəçiliyi qurtardı. SSRİ-nin dağılması ərəfəsində 9 Mayın Azərbaycanda qeyd edilməsi səngiməyə başladı: bu, təbii idi. İmperiya dağıldıqca onunla bağlı olan bütün ənənəvi məqamlara ikrah hissi yaranır. Əgər SSRİ çökmüşdüsə, deməli, mahiyyətcə 9 May hadisəsi da çökmüşdü. İnam Ata Ocaq tarixilə 17-ci ilin yazında (may, 1995) yazırdı: “Qələbəni məğlub edənlər indi onu bayram edirlər”. Bu gün isə postsovet məkanında 9 Mayın Qələbə günü kimi qeyd olunması mahiyyətcə bu xalqların alman faşizmindən əbədi xilası kimi dəyərləndirilir.

Ancaq əgər indi dünyada neofaşizm dalğası yaranır və artırsa, o zaman faşizm təhlükəsinin bütünlüklə aradan qalxdığını söyləmək mümkündürmü? Başqa yandan da Rusiyada SSRI-çiliyə meylin yüksəlişi hiss olunur. Üzdə Rusiyanın yerişi dünyanın çağdaş düzəninə uyğundur, ancaq yalnız imperiya kimi (1721-ci ildən) düşünülən Rusiya dünyaya 1917-ci ildən bəri olduğu kimi haçansa yenə sosializmin özünə xas prinsipləri ilə hegemonluq etməyi düşünür.

***

Deməli, yeni dünya düzəni insanlığın tələbi üstə dəyişmir, yaranmır, iri ölkələrin kiçik xalqları, dövlətləri daha təkmil şəkildə əsarətə salması üstə inkişaf edir. Dəyişən zahiri biçimlərdir, hegemon ölkələrin "əbədi" istəkləri isə dəyişilmir. İnam Atanın (Asif Atanın) XX yüzildəki savaşlara və onların başında duranlara qiyməti beləydi: “Birinci Dünya Müharibəsi: Dünyanı bölə bilməmək; İkinci Dünya Müharibəsi: Dünyanı qoruya bilməmək; Ruzvelt – Avropanı Stalinə bağışlayan; Çörçill – Ayılanda – ayıldan; Stalin –Dahi Kommunist Diktatoru; Nüvə Silahı–İnsandakı Yırtıcının təntənəsi; Təzə Müharibə qorxusu: İki Ağalıq Münaqişəsi; De Qoll: Fransanı Müttəfiqlərin əlindən alan; Mussolini: Hitlerin sonralaşdırdığı... Hitlerizmi Demokratiya yaratdı; Demokratiya Hitlerizmi SSRİ-ni yıxmağa sövq etdi – bacarmadı; Hitlerizmin edə bilmədiyini Qorbaçovşina – Yelsinşina etdi”. Bir xalq olaraq tarixi taleyimizdə son onillərdə rastlaşdığımız acı, fəlakətli gerçəklər göz önündədir. Başımız fəlakətlərimizdən ayılmır. Çox zaman fəlakətlərimizin yaratdığı psixoloji gərginliklər içərisində boğuluruq. Bu barədə danışılır, danışılır, sonra isə hər şey yenə də öncəki kimi qalır.

***

Dünya Qarabağ savaşında haqsız olaraq Ermənistanın işğalçı siyasətini bu və ya başqa biçimdə dəstəkləməkdədir. Qarabağın işğalı bu gün dünyada faşizmin yeni biçimdə yaşadığını göstərir. Olsa-olsa, indiyə qədərki savaşlarımızı yalnız başlanğıc saymalıyıq. Zaman-zaman Bütöv Azərbaycan olmadığı dərəcədə bir millət olaraq döyüşkənlik ruhumuzun ifadəsi olan işlərimiz ayrı-ayrı millətlərin adına, ayağına az yazılmayıb. Necə ki, II Dünya Savaşında canından keçən minlərlə soydaşımızın qəhrəmanlığı sovet ordusunun adına yazıldı. Bir millət olaraq ruhdan düşməməli, sarsılmamalı, bütövlüyümüzün təntənəsi, rəmzi, tarixi taleyimizin ifadəsi olacaq böyük Qələbə Günümüzü yaratmalıyıq. Bu isə bizdən çətin, imtinalar üstə köklənən ömürlər tələb edir.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Çempionlar Liqasının püşkatma mərasimi keçiriləcək 10 İyul 2020, 00:44 Ayaz Mütəllibov Ramiz Mehdiyevi müdafiə etdi 10 İyul 2020, 00:32 Xalq artistinin oğlu vəfat etdi 10 İyul 2020, 00:14 Bakıda internet problemi yarandı 9 İyul 2020, 23:57 Nazir Səttar Mehbalıyevin oğlu ilə bağlı əmr VERDİ 9 İyul 2020, 23:45 AZAL Kiyevdən 189 azərbaycanlını vətənə gətirdi - FOTOLAR 9 İyul 2020, 23:27 Çin daha bir rabitə peykini orbitə çıxardı 9 İyul 2020, 23:15 Avropa Liqasının qrup mərhələsində VAR sistemi tətbiq edilməyəcək 9 İyul 2020, 22:59 Bank kreditləri üzrə dövlət dəstəyi veriləcək subyektlər müəyyənləşdi 9 İyul 2020, 22:43 Dağlıq ərazidə baş verən yanğın söndürüldü 9 İyul 2020, 22:30 İtaliyada 34 926 nəfər koronavirusun qurbanı oldu 9 İyul 2020, 22:16 Süni tənəffüs aparatına qoşulan xəstələrin sayı 59-a çatdı - FOTO 9 İyul 2020, 22:00 Siam əkizlərini 18 saat davam edən əməliyyatla ayrılıblar 9 İyul 2020, 21:44 Türkiyədə koronavirusdan ölənlərin sayı 5 300-ə çatıb 9 İyul 2020, 21:28 Zərdabda Kürdə batan 3 nəfərdən birinin meyiti tapıldı - YENİLƏNİB 9 İyul 2020, 21:14 6050 obyektdə sanitar-epidemioloji tələblər pozulub 9 İyul 2020, 21:09 Qoşulmama Hərəkatının COVID-19-a qarşı mübarizə üzrə görüşü keçirilib 9 İyul 2020, 20:53 Smartfonların elektromaqnit radiasiya səviyyəsi açıqlandı - SİYAHI 9 İyul 2020, 20:41 Azərbaycanda internetin keyfiyyəti yaxşılaşacaq 9 İyul 2020, 20:33 Nazirlər Kabinetindən əməkhaqları ilə bağlı QƏRAR 9 İyul 2020, 20:03 Pandemiya ilə mübarizə aparan tibb işçiləri ilə bağlı 2 VACİB TƏKLİF                              9 İyul 2020, 19:54 Jurnalistlər ev almaq üçün indi heç kimə yaltaqlanmırlar... 9 İyul 2020, 19:45 Azərbaycanda daha 548 nəfər virusa yoluxdu, 10 nəfər öldü 9 İyul 2020, 19:31 Rusiya XİN-I Azərbaycanın təşəbbüsünü ALQIŞLADI 9 İyul 2020, 19:04 Müəllimlərin iş yerinin dəyişdirilməsi müsabiqəsinin nəticələri AÇIQLANIB 9 İyul 2020, 18:58 İsveçdə hər plastik torba üçün 55 qəpik vergi tutulur 9 İyul 2020, 18:51 Turizm Təlim və Sertifikasiya Mərkəzi yaradılıb 9 İyul 2020, 18:40 Daha bir həkim koronavirusa yoluxdu 9 İyul 2020, 18:23 Jirinovski saxlanılan qubernatora görə Dövlət Dumasını hədələdi 9 İyul 2020, 18:16 Zakir Həsənov türkiyəli həmkarına başsağlığı verib 9 İyul 2020, 18:08 Mehriban Əliyeva göstəriş verdi - Böyük Şor gölü təmizlənsin 9 İyul 2020, 17:58 Dolların məzənnəsi sabit qaldı 9 İyul 2020, 17:52 Azərbaycanda tanınmamış müğənni karantini pozdu - FOTO 9 İyul 2020, 17:46 Azərbaycanda koronavirusa yoluxma ehtimalı yüksək olan şəxslər müəyyənləşdi  - “E-Təbib”-dən AÇIQLAMA 9 İyul 2020, 17:40 Xüsusi karantin bölgəsinin deputatları seçicilərə ÇAĞIRIŞ ETDİLƏR 9 İyul 2020, 17:38