Modern.az saytı xarici jurnalistlərlə silsilə müsahibələri davam etdirir. Bu müsahibələrdə həmin jurnalistlərin Azərbaycan və azərbaycanlılar barədə təsəvvürlərini öyrənməyə, iki ölkə arasında ortaq cəhətləri araşdırmağa çalışır, digər məsələlər barədə fikir mübadiləsi aparırıq.
Budəfəki müsahibimiz Səudiyyə Ərəbistanından olan həmkarımız Əhməd Saleh Hələbidir. O, Səudiyyə Rəy Yazarları Assosiasiyasının, Dünya Mətbuat Şurasının və Beynəlxalq Ərəb Yazıçıları İttifaqının üzvüdür.
Səudiyyə Ərəbistanından olan jurnalistlə müsahibəni təqdim edirik:
– Hazırda Səudiyyə mediasında hansı platforma daha dominantdır: çap mətbuatı, televiziya, radio, yoxsa sosial media?
– Səudiyyə Ərəbistanında müxtəlif media vasitələri fəaliyyət göstərir. Çap mətbuatına “Məkkə”, “Əl-Mədinə”, “Ər-Riyad”, “Əl-Cəzirə”, “Ukaz”, “Əl-Vətən”, “Əl-Yəvm”, “Əl-Bilad”, “Əş-Şərq əl-Əvsət”, “Əl-İqtisadiyyə” və “Ər-Riyadiyyə” kimi qəzetlər daxildir.
Radio sahəsində isə “Qurani-Kərim”, “Nida əl-İslam”, Ər-Riyadda yayımlanan Ümumi Proqram, Ciddədə fəaliyyət göstərən İkinci Proqram və “Xüzama” radiosu fəaliyyət göstərir.
Televiziya kanalları arasında Səudiyyə Televiziyası, “Əl-İxbariyyə”, “SBC” və üç idman kanalı yer alır.
Yeni medianın meydana çıxması ilə təxminən 660 lisenziyalı rəqəmsal qəzet fəaliyyətə başlayıb. Onların sırasında öz elektron platformalarını yaradan ənənəvi çap qəzetləri də var. Bununla belə, sosial media platformalarının media məkanında üstün mövqeyini inkar etmək mümkün deyil. Ən çox istifadə olunan platforma “X” (əvvəllər Twitter), ondan sonra isə Snapchat və YouTube gəlir.
Demək olar ki, televiziya məkanında ən böyük üstünlük idman kanallarına məxsusdur. Onlardan sonra dram və film kanalları gəlir. Bu isə ümumi və xəbər kanallarının auditoriyasının olmadığı anlamına gəlmir. Onların da öz izləyici kütləsi var. Xüsusilə son illərdə Səudiyyə mediası böyük inkişaf yolu keçib və süni intellekt də xəbərlərin hazırlanması prosesinə daxil edilib. Bu texnologiya məlumatların təhlilini, auditoriyanın maraqlarına uyğun məzmunun hazırlanmasını təmin edir. Bu da ənənəvi media ilə müasir texnologiyaların uğurlu şəkildə birləşdirilməsinə verilən önəmi göstərir. Xəbərlərin təqdimatı yalnız mətn və görüntü ilə məhdudlaşmır, reportajlar, müxbirlərlə canlı bağlantılar və digər müasir üsullar vasitəsilə daha dolğun və peşəkar media məhsulları hazırlanır.
– Ənənəvi televiziya kanalları hələ də ictimai rəyə təsir göstərirmi, yoxsa sosial media artıq onları geridə qoyub?
– Televiziya kanallarının ictimai rəyə təsirini inkar etmək mümkün deyil. Onların təsir gücü ilk növbədə yayımladıqları məzmundan asılıdır. Səudiyyənin ənənəvi televiziya kanallarından danışarkən qeyd etməliyəm ki, onların təsiri yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq səviyyədə də hiss olunur. Bu, xüsusilə “Qurani-Kərim” və “Sünnə” kanallarının dünya üzrə geniş auditoriyasında aydın görünür.
Bu isə o deməkdir ki, televiziya kanalının uğuru, rəqabət qabiliyyəti və uzunömürlü olması ilk növbədə yayımladığı materialların keyfiyyətindən asılıdır.
– Səudiyyə Ərəbistanının ən nüfuzlu media qurumları hansılardır?
– Səudiyyə Ərəbistanının ən tanınmış özəl media qurumlarından biri MBC Media Qrupudur. Bu qrupun tərkibində müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyət göstərən çoxsaylı televiziya kanalları var. Onların sırasında xəbər, ictimai-siyasi proqramlar, əyləncə, incəsənət, idman, film və seriallar yayımlayan ümumi istiqamətli kanal da yer alır.
Qrupa həmçinin ingilis dilində yayımlanan MBC2 kanalı daxildir. Bu kanal ingilis dilində filmlər və müxtəlif proqramlar təqdim edir. Uşaqlar üçün nəzərdə tutulan MBC3 isə ərəb dilində yayımlanır və Yaxın Şərq ilə Şimali Afrika auditoriyasına xidmət göstərir. Bundan başqa, MBC qrupunun “Şahid” adlı rəqəmsal platforması da fəaliyyət göstərir.
Şəbəkənin əsas kanalları bunlardır:
* MBC1 – ərəb ailələri üçün ümumi televiziya kanalıdır, müxtəlif seriallar və proqramlar yayımlayır;
* MBC4 – əsasən gənclərə və ailələrə yönəlib, ərəb və xarici seriallar təqdim edir;
* MBC5 – Məğrib ölkələrinin ailə auditoriyası üçün nəzərdə tutulub;
* MBC Iraq – İraq ailələri üçün xüsusi hazırlanmış əyləncə və proqram paketini təqdim edir;
* MBC Max – ən yeni Hollivud və ailə filmlərini yayımlayır;
* MBC Drama – günün 24 saatı ərəb və Körfəz ölkələrinin seriallarını nümayiş etdirir;
* MBC Bollywood – hind filmləri və seriallarını ərəb dilinə dublyaj və ya subtitrlərlə təqdim edir.
Xəbər kanalları sırasında “Əl-Ərəbiyyə” və “Əl-Hədəs” xüsusi yer tutur. Bundan əlavə, MBC FM və Panorama FM radioları da fəaliyyət göstərir.
Səudiyyədə digər böyük media qrupu “Rotana”dır. Bu qrupun tərkibində “Rotana Khalijia”, “Rotana Mousiqa”, “Rotana Clip”, “Rotana Tarab”, “Rotana Aghani”, “Rotana Zaman”, “Rotana Aflam” və “Rotana Drama” kimi kanallar fəaliyyət göstərir. “Rotana Drama” əsasən Misir, Suriya, Livan, Körfəz ölkələri və Türkiyə istehsalı olan serialların yayımlanması üzrə ixtisaslaşıb.
– Çap mediası (qəzet və jurnallar) Səudiyyə Ərəbistanında hələ də təsirli auditoriyasını qoruyub saxlaya bilirmi?
– Bəli, çap mediası öz oxucu auditoriyasını hələ də qoruyub saxlayır. Lakin bu, əsasən onların elektron platformaları vasitəsilə baş verir. Çap xərclərinin artması, reklam gəlirlərinin və satışların azalması tirajların aşağı düşməsinə səbəb olub. Buna görə də bəzi qəzetlər oxuculara çatmaq üçün PDF formatında yayımlanmağa başlayıblar.
Çap mediasının fəaliyyətini davam etdirməsi onu göstərir ki, cəmiyyətdə hələ də bu qəzetlərə üstünlük verən müəyyən bir oxucu kütləsi var. Onlar hesab edirlər ki, ənənəvi mətbuat daha məsuliyyətli və etibarlıdır.
– Sosial media jurnalistikası artıq ənənəvi jurnalistikanın əsas funksiyalarını mənimsəyibmi?
– Sosial media platformalarının bir hissəsi kifayət qədər keyfiyyətli jurnalist materialları təqdim edir. Bu, əsasən həmin platformaları idarə edən şəxslərin əvvəllər peşəkar jurnalistika sahəsində çalışmaları və qazandıqları təcrübə ilə bağlıdır. Lakin digər bir qrupda peşəkarlığın çatışmazlığı açıq şəkildə hiss olunur və təqdim etdikləri materiallarda jurnalist standartları görünmür.
– Səudiyyə Ərəbistanında influencer jurnalistikası ilə peşəkar xəbərçilik arasındakı sərhəd necə müəyyən edilir?
– İnfluencer jurnalistikası əsasən ictimai tədbirlərin, sosial fəaliyyətlərin və müxtəlif əyləncə xarakterli tədbirlərin işıqlandırılmasında özünü göstərir. Rəsmi tədbirlərin və peşəkar xəbərçilik tələb edən mövzuların işıqlandırılmasında isə onların iştirakı olduqca məhduddur. Bunun əsas səbəbi bu sahədə çalışanların böyük hissəsinin kifayət qədər peşəkar təcrübəyə malik olmamasıdır.
– Ölkənizdə jurnalistlərin orta aylıq əməkhaqqı nə qədərdir?
– Jurnalistlərin maaşı çalışdıqları media qurumundan asılı olaraq dəyişir. Elə qəzetlər var ki, orada ən aşağı əməkhaqqı təxminən 1500 ABŞ dollarıdır. Digər bəzi media qurumlarında isə minimum əməkhaqqı 2000 ABŞ dollarından da yüksəkdir.
– Media sektoru əsasən dövlət dəstəyi hesabına fəaliyyət göstərir, yoxsa əsas hərəkətverici qüvvə reklam bazarıdır?
– Özəl media sektoru dövlət tərəfindən maliyyələşdirilmir. Bu sahənin əsas maliyyə mənbəyi və inkişafını təmin edən əsas amil reklam bazarıdır.
– Jurnalistlərin ölkə daxilində informasiya əldə etməsi zamanı qarşılaşdıqları əsas məhdudiyyətlər hansılardır?
– Bəzi ölkələrdə olduğu kimi, jurnalistlərin fəaliyyəti üçün sərt məhdudiyyətlər mövcud deyil. Səudiyyəli jurnalist öz fikrini sərbəst ifadə etmək hüququna malikdir. Lakin bu azadlıqdan başqalarını təhqir etmək və ya onlara qarşı istifadə etmək yolverilməzdir.
– Səudiyyə Ərəbistanında hökumətlə media arasında münasibətlər necə tənzimlənir?
– Bu münasibətlər Media Tənzimləmə Qurumu tərəfindən tənzimlənir. Qurumun məqsədi ictimaiyyətin, media qurumlarının və media sahəsində çalışan peşəkarların maraqları arasında tarazlığı təmin edən hüquqi və institusional çərçivə formalaşdırmaqdır. Bu fəaliyyət ölkənin media siyasəti əsasında həyata keçirilir.
Qurum eyni zamanda media məzmununa nəzarət üçün ciddi standartlar tətbiq edir, media bazarında şəffaflığı təmin edir və cəmiyyətdə etik və mədəni dəyərlərin qorunmasına xüsusi önəm verir.
– Son illərdə Səudiyyə mediasında qadınların rolu necə dəyişib?
– Əvvəllər qadınların fəaliyyəti əsasən qadınlarla bağlı xəbərlərin və tədbirlərin işıqlandırılması ilə məhdudlaşırdı. Onlara müəyyən hallarda məqalə, şeir, roman və hekayələr dərc etdirmək imkanı verilirdi. Lakin həmin yazılar müəllifin fotosu olmadan yayımlanırdı.
Son illərdə qadınların müxtəlif sahələrdə səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi nəticəsində media sahəsində də mühüm dəyişikliklər baş verib. Bunun ən bariz nümunələrindən biri Suməyyə Cəbərtinin ingilisdilli “Saudi Gazette” qəzetinin baş redaktoru təyin olunmasıdır. Beləliklə, o, Səudiyyə Ərəbistanında qəzetə rəhbərlik edən ilk qadın baş redaktor oldu.
– Beynəlxalq xəbərlər yerli auditoriyaya hansı yanaşma ilə təqdim olunur?
– Beynəlxalq xəbərlərin yerli auditoriyaya daha anlaşıqlı çatdırılması üçün sadələşdirmə metodundan istifadə edilir. Xəbərlər yenidən işlənir, yerli ictimai maraqlarla əlaqələndirilir və oxucu üçün daha yaxın formada təqdim olunur.
Bu zaman beynəlxalq hadisələrin ölkənin iqtisadiyyatına, cəmiyyətinə və siyasətinə mümkün təsirləri təhlil edilir. Xarici xəbərlər yerli reallıqla əlaqələndirilərək təqdim olunur, onların daxili bazara və gündəlik həyata təsiri izah edilir. Hadisələr quru informasiya kimi deyil, tarixi və siyasi kontekstdə şərh olunur və “bu hadisə bizim auditoriya üçün nə ifadə edir?” sualına cavab verilir.
Bundan başqa, beynəlxalq xəbərlər müxtəlif yaş qruplarının rahat qavraması üçün vizual cəhətdən cəlbedici və dinamik üsullarla təqdim olunur. Məlumatlar hadisə yerlərində çalışan müxbirlərdən və ya etibarlı xəbər agentliklərindən alınır ki, yayımdan əvvəl onların dəqiqliyi və etibarlılığı təmin olunsun.
– Sizin fikrinizcə, müasir jurnalistika ilk növbədə reallığı əks etdirir, yoxsa onun formalaşmasına da təsir göstərir?
– Müasir jurnalistika ənənəvi və müasir yanaşmaları özündə birləşdirən bir vasitədir. O, hadisələri yüksək təqdimat keyfiyyəti, etibarlı informasiya və auditoriyanın asan qavraya biləcəyi formada işıqlandırmaqla reallığı əks etdirir.
Jurnalistikanın cəmiyyətin güzgüsü ola bilməsi üçün xəbərləri dəqiq sənədləşdirməsi, faktları dürüst və qərəzsiz şəkildə təqdim etməsi, eyni zamanda insanların qərar qəbul etməsi üçün onları lazımi məlumatlarla təmin etməsi vacibdir.
– Səudiyyə mediasında Azərbaycana və Cənubi Qafqaz regionuna maraq varmı?
– Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan arasında inkişaf edən münasibətlər Səudiyyə mediasına iki ölkə arasında yaradılan imkanları və əldə olunan uğurlu nəticələri geniş şəkildə işıqlandırmaq üçün əlverişli şərait yaradıb.
Səudiyyə mediası iki ölkə arasındakı əlaqələrin inkişafını həm siyasi, həm də iqtisadi aspektdən müntəzəm olaraq izləyir. Siyasi baxımdan münasibətlərin əsası 1992-ci ildə diplomatik əlaqələrin qurulması ilə qoyulub. İqtisadi sahədə isə 2022-ci ilin dekabrında Səudiyyə–Azərbaycan Birgə İşgüzar Şurasının yaradılması mühüm hadisə oldu. Bu təşəbbüs Bakıda Səudiyyə Ticarət Palataları Federasiyası ilə Azərbaycanın Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) arasında imzalanmış saziş əsasında həyata keçirildi.
Turizm sahəsində də Səudiyyə mediası Azərbaycanın tətbiq etdiyi güzəştləri geniş işıqlandırıb. Xüsusilə 2026-cı il 15 fevral tarixindən etibarən Səudiyyə vətəndaşlarının bir il müddətinə vizadan azad olunması və adi pasport sahiblərinin Azərbaycana hər səfəri 30 gün olmaqla üç dəfə daxil ola bilməsi geniş şəkildə təqdim olunub.
Media eyni zamanda Azərbaycanın zəngin turizm potensialını da ön plana çıxarıb. Bunun nəticəsində Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycana həyata keçirilən aviareyslərin sayına görə ilk beş ölkə sırasına daxil olub. 2023-cü ilin ilk dörd ayının statistik göstəricilərinə əsasən isə Azərbaycana ən çox turist göndərən ölkələr arasında 10-cu yerdə qərarlaşıb.
– Səudiyyə mediasının Azərbaycana marağını göstərmək üçün öz fəaliyyətinizdən nümunə gətirə bilərsinizmi?
– Bəli. Mən 19 sentyabr 2024-cü ildə “Səudiyyə–Azərbaycan münasibətləri: inkişaf və yüksəliş” adlı məqalə yazmışam. Məqalədə bunları qeyd etmişdim:
“Yeni müstəqillik qazanmış dövlətlər haqqında materialları oxuyarkən diqqətim Azərbaycan Respublikasına yönəldi. Azərbaycan 1918-ci il mayın 28-də Şərqdə ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi respublika kimi yaradılıb. 1991-ci il oktyabrın 18-də isə dövlət müstəqilliyini bərpa edib.
1993-cü ildə xalqın tələbi ilə Heydər Əliyev yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdaraq ölkəni müstəqilliyin ilk illərində üzləşdiyi parçalanma, çevriliş cəhdləri və xaosdan xilas etdi, Azərbaycan xalqına yeni və firavan inkişaf mərhələsi qazandırdı”.
Məqalədə daha sonra qeyd olunurdu ki, Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycanın müstəqilliyini 30 dekabr 1991-ci ildə tanıyıb, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər isə 24 fevral 1992-ci ildə qurulub. Həmin il Azərbaycanın xarici işlər naziri Səudiyyə Ərəbistanına səfər edib. 1994-cü ilin aprelində Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanındakı səfirliyi fəaliyyətə başlayıb. Həmin ilin 21 noyabrında isə Türkiyədə akkreditə olunmuş Səudiyyə səfiri eyni zamanda Azərbaycanda da səfir vəzifəsini icra etməyə başlayıb. Nəhayət, 1999-cu ilin iyununda Səudiyyə Ərəbistanının Azərbaycandakı səfirliyi açılıb.
Məqalədə vurğulanırdı ki, bu addımlardan sonra iki ölkə arasında münasibətlər ildən-ilə inkişaf edib. Azərbaycanın müstəqilliyinin tanınması və diplomatik münasibətlərin qurulmasının ardınca 1994–1999-cu illərdə Kral Fəhd Humanitar Yardım Proqramı çərçivəsində azərbaycanlı qaçqınlara dərman və humanitar yardım göstərilib. 2000-ci ilin yanvarında isə Beynəlxalq İslam Yardım Təşkilatı Azərbaycana 957 385 Səudiyyə rialı məbləğində humanitar yardım göndərib.
Bundan başqa, Səudiyyə Ərəbistanı 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi”ndə də iştirak edib. Səudiyyənin “Delta Hess” şirkəti layihədə 2,72 faiz paya sahib olub.
2005-ci ildə iki ölkə arasında 18 milyon ABŞ dolları dəyərində kredit sazişi imzalanıb. Kredit Taxtakörpü–Vəlvələçay kanalının tikintisinin maliyyələşdirilməsinə yönəldilib. Həmin il həmçinin investisiyaların qarşılıqlı təşviqi və qorunmasına dair saziş də imzalanıb.
2002-ci il 28 dekabr tarixində isə Səudiyyə İnkişaf Fondu Bakıda orta məktəb binalarının tikintisi layihələrinin maliyyələşdirilməsi məqsədilə Azərbaycan hökumətinə 35,7 milyon Səudiyyə rialı həcmində kredit ayrılması barədə qərar qəbul edib.
2006-cı il 1 fevral tarixində Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycanın Tərtər və Ağstafa rayonlarında mina və partlamamış hərbi sursatların zərərsizləşdirilməsi layihəsi üçün 50 min ABŞ dolları məbləğində vəsait ayırıb.
2009-cu ildə isə Səudiyyə Ərəbistanı Abşeron yarımadasında su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması və genişləndirilməsi məqsədilə 25 milyon ABŞ dolları həcmində kredit ayırıb.
2022-ci ilin dekabrında Bakıda keçirilən Azərbaycan–Səudiyyə Birgə Komissiyasının yeddinci iclası çərçivəsində Səudiyyə Ticarət Palataları Federasiyası ilə Azərbaycanın Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA) arasında Səudiyyə–Azərbaycan Birgə İşgüzar Şurasının yaradılmasına dair saziş imzalanıb.
Bu saziş hər iki ölkənin və onların biznes dairələrinin ticarət və investisiya əməkdaşlığını daha da genişləndirmək istəyini əks etdirir. Birgə İşgüzar Şura iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı üçün sistemli şəkildə müxtəlif təşviqat və kommersiya fəaliyyətləri həyata keçirəcək. O, həmçinin Səudiyyə və Azərbaycan iş adamları üçün öz fəaliyyətlərini tanıtmaq, yeni biznes tərəfdaşlıqları qurmaq və əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini inkişaf etdirmək məqsədilə mühüm platforma rolunu oynayacaq.
Şuranın əsas vəzifələrindən biri də biznes dairələri arasında davamlı əlaqələrin qurulmasına, mövcud maneələrin aradan qaldırılmasına, bazarlar və investisiya imkanları barədə məlumat mübadiləsinə, ticarət və investisiya tərəfdaşlıqlarının inkişafına dəstək vermək, eləcə də hər iki ölkənin aidiyyəti qurumlarına iqtisadi münasibətlərin yaxşılaşdırılması ilə bağlı tövsiyələr təqdim etməkdir. Bundan başqa, sərgilərdə, forumlarda iştirakın təşviqi və biznes nümayəndə heyətlərinin qarşılıqlı səfərlərinin təşkili də Şuranın fəaliyyət istiqamətlərinə daxildir.
Sazişə əsasən, Şura investisiya və ticarətlə maraqlanan Səudiyyə və Azərbaycan iş adamlarının nümayəndələrindən ibarət olacaq. Şuranın iclaslarının növbə ilə Ər-Riyad və Bakı şəhərlərində keçirilməsi, bu görüşlərdə isə iki ölkə arasında ticarət və investisiya imkanlarının müzakirə olunması nəzərdə tutulur.
Məqalədə qeyd olunur ki, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi də artım nümayiş etdirib. Belə ki, 2020-ci ildə ticarət dövriyyəsi 13,4 milyon ABŞ dolları olduğu halda, 2021-ci ilin ilk on ayında bu göstərici 15,7 milyon ABŞ dollarına yüksəlib.
Lakin Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini “Əş-Şərq əl-Əvsət” qəzetinə 2023-cü ilin dekabrında verdiyi müsahibədə bildirib ki, mövcud ticarət dövriyyəsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin real səviyyəsini tam əks etdirmir.
O qeyd edib:
“Mənim fikrimcə, illik təxminən 26 milyon dollarlıq ticarət dövriyyəsi ölkələrimiz arasındakı münasibətlərin səviyyəsini ifadə etmir. Bu göstərici arzu olunan səviyyədən aşağıdır. Lakin son illərdə investisiya əməkdaşlığı davamlı şəkildə inkişaf edir”.
Nazir müavini əlavə edib ki, Səudiyyənin “ACWA Power” şirkəti Azərbaycanda külək enerjisi sektoruna investisiya yatırır. Bundan başqa, şirkətin Azərbaycanda, əsasən enerji sahəsində həyata keçirdiyi digər layihələr də mövcuddur.
2023-cü ilin may ayında Səudiyyə Ərəbistanı ilə Azərbaycan arasında energetika sahəsində əməkdaşlığa dair hökumətlərarası saziş imzalanıb.
Saziş neft, neft-kimya, təbii qaz, elektrik enerjisi, bərpa olunan enerji, enerji səmərəliliyi, karbon dairəvi iqtisadiyyatı və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə texnologiyaları sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Bundan əlavə, sənəddə müxtəlif sahələrdə karbohidrogenlərin innovativ istifadəsinin inkişaf etdirilməsi, universitetlər və elmi-tədqiqat mərkəzləri arasında birgə araşdırmaların aparılması, həmçinin enerji sahəsində təcrübə və məlumat mübadiləsinin həyata keçirilməsi də öz əksini tapıb.
Turizm sahəsində Azərbaycan Səudiyyə Ərəbistanı vətəndaşlarının ən çox üz tutduğu istiqamətlərdən birinə çevrilib. 2023-cü ilin aprel ayında Səudiyyə Ərəbistanından Azərbaycana gələn turistlərin sayı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üç dəfə artıb. 2023-cü ilin ilk dörd ayının nəticələrinə görə isə Səudiyyə Ərəbistanı Azərbaycana ən çox turist göndərən ölkələr arasında 10-cu yeri tutub. Bu dövrdə Azərbaycana gedən səudiyyəli turistlərin sayı 96 231 nəfər olub.
“Əş-Şərq əl-Əvsət” qəzeti həmçinin Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanındakı səfiri Mütəllim Mirzəyevlə müsahibəni dərc edib. Səfir bildirib ki, Bakı özünün unikal coğrafi mövqeyindən istifadə edərək qarşılıqlı investisiyaların və ticarətin inkişafına töhfə verir. Azərbaycanın məqsədi Ər-Riyadla hərtərəfli strateji tərəfdaşlığı daha da möhkəmləndirmək, o cümlədən birgə investisiya fondunun yaradılması təşəbbüsünü və digər razılaşmaları praktik layihələrə çevirməkdir.
Onun sözlərinə görə, iki ölkə arasında iqtisadiyyat, ticarət, investisiya və kənd təsərrüfatı sahələrini əhatə edən 30-a yaxın rəsmi saziş imzalanıb.
2026-cı ilin yanvar ayında “ACWA Power” şirkətinin həyata keçirdiyi Xızı–Abşeron Külək Elektrik Stansiyasının rəsmi açılışı zamanı səfir Səudiyyə Ərəbistanının yüksək səviyyəli nümayəndə heyətinin Bakıda keçirilən BMT-nin XIII Ümumdünya Şəhərsalma Forumunda (WUF13) fəal iştirakını yüksək qiymətləndirib.
Səfir qeyd edib ki, forum çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanının şəhərsalma və dayanıqlı mənzil tikintisi sahəsində həyata keçirdiyi qabaqcıl layihələr təqdim olunub. Bu isə iki ölkə arasında artan əməkdaşlığın daha bir göstəricisidir.
Mütəllim Mirzəyev vurğulayıb ki, forum Bakını ağıllı şəhərlər, müasir şəhərsalma və iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma məsələlərinin müzakirə olunduğu qlobal platformaya çevirib. O bildirib ki, bu prinsiplər Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən yenidənqurma və inkişaf proqramlarının əsas istiqamətlərini təşkil edir.
– Səudiyyə mediası Cənubi Qafqazda formalaşmış yeni reallığı – münaqişədən sonrakı dövrü, Orta Dəhlizi və digər prosesləri kifayət qədər izah edə bilirmi?
– Səudiyyə mediası öz media qurumları vasitəsilə Cənubi Qafqazdakı yeni reallıqlara obyektiv və strateji yanaşma nümayiş etdirir. “Əl-Ərəbiyyə” və “Əş-Şərq” xəbər kanalları vaxtaşırı regionun qlobal ticarət marşrutları və təchizat zəncirlərində mühüm tranzit qovşağı kimi əhəmiyyətini işıqlandırır. Eyni zamanda, Körfəz ölkələri ilə Cənubi Qafqaz dövlətləri arasında enerji, infrastruktur və turizm sahələrində mövcud investisiya imkanları diqqət mərkəzində saxlanılır.
Səudiyyə mediası həmçinin dövlətlərin suverenliyinə hörmət əsasında sülh yolu ilə həll mexanizmlərini dəstəkləyir, münaqişələrin başa çatmasının regionun təhlükəsizliyi və davamlı inkişafı baxımından vacibliyini vurğulayır.
– Bu gün Səudiyyə mediası Azərbaycana və Cənubi Qafqaza daha çox hansı prizmadan baxır: enerji, təhlükəsizlik, yoxsa geosiyasi nəqliyyat baxımından?
– Səudiyyə mediası ilk növbədə təhlükəsizlik məsələlərinə üstünlük verir. Çünki təhlükəsizlik olan yerdə dövlətlər inkişaf edir, insanlar özlərini arxayın hiss edirlər. Təhlükəsizlik və sabitlik iqtisadi göstəricilərin yüksəlməsinə, kənd təsərrüfatı istehsalının artmasına və ümumi rifahın yaxşılaşmasına şərait yaradır.
– Siz indiyədək Azərbaycanda olmusunuzmu? Əgər olmusunuzsa, hansı şəhərləri ziyarət etmisiniz və ölkə haqqında ümumi təəssüratlarınız necədir?
– Təəssüf ki, indiyədək Azərbaycana səfər etmək mənə nəsib olmayıb. Bununla belə, Azərbaycana və onun xalqına böyük hörmət və rəğbət bəsləyirəm. Azərbaycanda çalışan bir sıra həmkarlarımla yaxşı münasibətlərim var və müxtəlif Azərbaycan xəbər saytlarında məqalələrim dərc olunub.
– Səudiyyə və Azərbaycan xalqları arasında hansı oxşarlıqları görürsünüz?
– İki xalq arasında çoxlu oxşarlıqlar mövcuddur. Səudiyyə və Azərbaycan mədəniyyətləri islam dəyərlərinə sadiqlik, möhkəm ailə bağları, qonaqpərvərlik və səxavət ənənələri, həmçinin milli irsin və adət-ənənələrin qorunmasına verilən önəm baxımından bir-birinə çox yaxındır.
Hər iki xalq islamın mənəvi dəyərlərinə və köklü ənənələrinə bağlıdır. Eyni zamanda, qonaqpərvərlik hər iki xalqın ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biridir. Azərbaycana səfər etmiş bir çox səudiyyəli turist də mənə məhz bu barədə danışıb və azərbaycanlıların qonaqpərvərliyindən böyük məmnunluqla bəhs edib.
– Azərbaycan mətbəxi, musiqisi və tarixi haqqında məlumatınız varmı? Ümumilikdə Azərbaycan mədəniyyətini necə qiymətləndirirsiniz?
– Təəssüf ki, indiyədək Azərbaycana səfər etmək və Azərbaycan mətbəxini dadmaq mənə qismət olmayıb. Lakin Azərbaycanda istirahət etmiş həmkarlarımın və dostlarımın söylədiklərinə əsasən deyə bilərəm ki, Azərbaycan yeməkləri Şərq və Səudiyyə mətbəxinə çox bənzəyir. Xüsusilə ət və düyü əsasında hazırlanan yeməklər hər iki mətbəxdə geniş yer tutur.
Bundan əlavə, Azərbaycanın füsunkar təbiəti və mülayim iqlimi səudiyyəli turistlərin böyük marağına səbəb olur.
– Səudiyyə cəmiyyətinin bəzi adət-ənənələri barədə məlumat verə bilərsinizmi? Həmçinin Səudiyyə mətbəxi və gündəlik həyatı haqqında daha ətraflı bilmək istərdik.
– Səudiyyə cəmiyyətinin adət-ənənələri İslam dininin prinsiplərinə və zəngin ərəb irsinə əsaslanır. Güclü ailə bağları Səudiyyə kimliyinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Buna görə də bu gün də cəmiyyət öz ənənələrinə sadiq qalır.
Məsələn, Ramazan ayının ilk günü ailə qurmuş övladlar həyat yoldaşları ilə birlikdə valideynlərinin evində iftar süfrəsinə toplaşırlar. Ramazan bayramının ilk gününün səhər yeməyi isə ailənin ən yaşlı üzvünün evində keçirilir.
Səudiyyə mədəniyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də qonaqpərvərlik və səxavətdir. Toy mərasimləri, təvazökar geyim tərzi və qonaqlara Səudiyyə qəhvəsi ilə xurma təqdim olunması bu mədəniyyətin ayrılmaz hissəsidir.
Qonağa qəhvə həmişə sağ əllə təqdim olunur. Fincan az miqdarda doldurulur ki, bu da qonağa göstərilən ehtiramın rəmzi hesab edilir. Qonaq artıq qəhvə istəmədikdə fincanı yüngülcə silkələməklə bunu bildirir.
Milli geyimə gəldikdə isə, kişilər adətən ağ rəngli uzun “soub” (ərəb libası), başlarına isə “şəmaq” və ya ağ “ğutra” bağlayır, onu “iqal” adlanan qara halqa ilə sabitləyirlər. Qadınlar isə əsasən əba və baş örtüyü geyinirlər.
Səudiyyə mətbəxi də bir çox cəhətdən Azərbaycan mətbəxinə bənzəyir.
– Su qıtlığı Səudiyyə Ərəbistanının qarşısında duran ən ciddi ekoloji problemlərdən biridir. Krallıq bu problemin həlli üçün hansı tədbirləri və strategiyaları həyata keçirir?
– Səudiyyə Ərəbistanında su ehtiyatları üç əsas mənbədən təmin olunur. Bunlardan birincisi yeraltı sulardır. İkincisi duzsuzlaşdırılmış dəniz suyudur. Səudiyyə Ərəbistanı içməli su əldə etmək məqsədilə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması sahəsində dünyada ən böyük imkanlara malik ölkə hesab olunur.
Bu proses olduqca baha başa gəlir və iqtisadi baxımdan yüksək gəlirli hesab olunmasa da, hökumət əhalini keyfiyyətli içməli su ilə təmin etmək üçün bütün bu xərcləri öz üzərinə götürür.
Üçüncü istiqamət isə yağış sularının toplanmasıdır. Yağış suları bəndlərdə saxlanılır və ehtiyac yarandıqda kənd təsərrüfatında istifadə olunur. Bununla yanaşı, təmizlənmiş tullantı sularından da kənd təsərrüfatında və bəzi sənaye sahələrində geniş şəkildə istifadə edilir.
