16 fevral 2019, Şənbə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - “Azdrama”ya arxa çevirən “Məhəmməd Füzuli” - “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” - LAYİHƏ
“Azdrama”ya arxa çevirən “Məhəmməd Füzuli” - “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” - LAYİHƏ
21.10.2013, 09:45

Şərq poeziyasında hüznün tarixinin Füzuli ilə başladığını vurğulayırlar. Təbii ki, bu, birmənalı şəkildə qəbul olunan fikirdir. Füzuli hüzn anlayışına fəlsəfi məna qatmaqla onu əbədi olaraq insaniyyətin ixtiyarına buraxdı. Özü də bu hüznə bürünərək, əbədiyyət qazandı.

Füzuli heykəli barədə yazını bu girişlə başlamağımız heç də təsadüfi deyil. Çünki şəhərin mərkəzi küçəsində yerləşən heykələ baxanda sanki daşlara bürünmüş hüznü görürük.

Modern.az saytı “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” layihəsində növbəti yazını şəhərin mərkəzində yerləşən “Məhəmməd Füzuli”yə həsr edir.

Füzuli meydanı, dram teatrının qarşısında qoyulan heykəlin açılışı 2 iyun 1962-ci ildə olub. Heykəlin müəllifləri məşhur heykəltəraşlar Tokay Məmmədov və Ömər Eldarov, arxitektoru isə Q.Muxtarovdur. Heykəl tuncdan tökülüb və qranit pyedestal üzərində qoyulub. Bu işə görə heykəltəraşlar Tokay Məmmədov və Ömər Eldarov SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının gümüş medallarına layiq görülüb.

Abidənin ümumi hündürlüyü 12 metrdir: 6 metr qranit pyedestal, 6 metr isə tunc heykəl.

Hüznü daşa necə yazdılar

Füzulinin heykəlinin necə hazırlanması həmişə böyük müzakirə obyekti olub. Dahi Şərq mütəfəkkirinin daş portretini hazırlamaq çox ciddi iş olduğundan kimsə bu işi tam olaraq yerinə yetirə bilmir. Amma Şərq fəlsəfəsini və klassik ədəbiyyatın vurğunu olan Fuad Əbdürrəhmanov yenə də ilkə imza atır və heykəltəraşlıq tarixində Füzulinin ilk dəfə olaraq heykəlini hazırlayır. Həmin heykəl barədə bəzi maraqlı fərziyyələr var.
Belə ki, heykəltəraş Füzuli obrazını yaratmaqda çətinlik çəkirmiş və bu səbəbdən də işləri gecikdirmək məcburiyyətində qalır. Amma bir gecə yuxudan qəflətən ayılan rəssam hər zaman yaxınlıqdakı masanın üzərində saxladığı plastilinlə bir obraz hazırlayır. Sən demə, həmin vaxt yuxuda bir pirani qoca ona yaxınlaşaraq deyir: “Axtardığın insan mənəm”. Məhz bundan sonra heykəltəraş əsl Füzuli heykəlini hazırlaya bilir. Hazırda həmin heykəl Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyinin fasadında ucalan 6 heykəldən birincisidir.

Həmmüəllif

1958-ci ildə təşkil olunan müsabiqədə o zaman gənc olan Ömər Eldarov və Tokay Məmmədovun birgə işi qələbə qazanır.

Həmmüəllif Tokay Həbib oğlu Məmmədov 1927-ci il iyulun 18-də Bakıda  anadan olub. Atası Həbib Qurban oğlu Məmmədov texniki elmlər doktoru, anası Zivər xanım isə Azərbaycanın ilk qadın heykəltəraşı olub. İlk təhsilini anasından alıb. Uşaq vaxtından onun rəssam-heykəltəraş olacağı hamıya məlum idi. O da əksər rəssamlar kimi təhsilini əvvəlcə Bakıda, sonra isə Leninqradda alır. Sonra yenidən vətənə qayıdaraq Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur.

T. Məmmədovun yaratdığı portretlər qalereyasında mərmər, tunc, gips materiallardan yüzlərlə portret mövcuddur ki, bu cür materiallarda sənətkar birinci növbədə xarici görünüşlə yanaşı, daxili psixoloji keyfiyyətləri də göstərməyə müvəffəq olub. Bu qəbilədən onun Azərbaycanda opera janrının əsasını qoyub, Üzeyir Hacıbəyov, xalq rəssamı Rüstəm Mustafayev, rəssam Vəcihə Səmədova, yazıçı Süleyman Rəhimov, polyak bəstəkarı Şopen və Avstriya bəstəkarı Motsart kimi dahilərin büst-portretlərini qeyd etmək olar.

Həmçinin heykəltəraşın yaradıcılığı monumental heykəllərlə zəngindir. Şəhərsalmanın inkişafı nəticəsində sovet dövründən başlayaraq Azərbaycanın bir çox şəhərindəki park və meydanlarda şair və dövlət xadimlərinin monumental heykəlləri ucaldılırdı. T.Məmmədovun monumental sahədə canlandırdığı obrazlarda Azərbaycanın şairləri, alimləri, dövlət xadimləri və qəhrəmanlarının surətləri durur. 1960-cı ildə dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun Konservatoriya binası qarşısında qoyulmuş heykəli sənətkarın şah əsərlərindən  biridir. Amma heykəltəraş özünün ən uğurlu işi kimi yazının qəhrəmanı olan Füzuli heykəlini göstərir: 
“O zaman gənc idim, yorulmaq bilmədən işləyirdim. Buna görə də mən Füzuli heykəlini digərlərindən fərqləndirirəm və ən xoşuma gələn də elə bu abidədir”. 

Bu işdə T.Məmmədovla birgə çalışan Ömər Eldarov da açılış zamanı xüsusi minnətdarlığın Məmmədova aid olduğunu bildirib. Hər iki sənətkar əsərlərində qəhrəmanın psixoloji aləminə, ruh dünyasına endiyindən və əsas prioritet məqam kimi daxili vəziyyəti əks etdirdiyindən Füzuli heykəli çox uğurlu məhsul kimi alınıb. Çünki heykələ diqqət yetirəndə sanki öz daxili dünyasında səyahət edən bir müdriklik səyyahını görürük. O sanki səyahət zamanı bütün əbədiyyəti gözləri qarşısına gətirir. Bir əlində “Divan” tutan, digər əlini isə çənəsinə söykəyən şair sanki keçmişdən bu günə, bu gündən gələcəyə, gələcəkdən də əbədiyyətə uzun bir yolçuluqdadır. Onun yolçuluğu fikir yolçuluğudur və bu əbədiyyətə qədər davam edəcəkdir. Müəlliflər fəlsəfə ilə kədəri, müdrikliklə hüznü çox gözəl sintez edə biliblər. Hansı səmtdən baxılırsa baxılsın, o öz görüm nöqtəsini itirmir. Uzaqdan başqa, yaxından isə tamam başqa təəssürat yaradır. Sağdan baxanda ayrı məqamlara, soldan baxanda isə ayrı məqamlara toxunulub. Amma rakurs  fərqinə baxmayaraq heykəl vahid kompozisiyaya tabedir. Burada hər bir kiçik detal belə bu kompozisiya ilə, heykəldəki Füzuli ruhu ilə ahəngdədir. Bu ahəngin kökündə isə milli təəssübkeşlik və Şərq mənəviyyatı dayanır. Bu kimi məqamları çox sadalamaq olar. Sənətkarlıq prizmasından yanaşanda heykəli həqiqətən də nadir incilərdən saymaq olar. Amma...

Çoxmərtəbəli binalar və heykəlin cazibə qüvvəsi

Heykəlin yerləşdiyi ərazi klassik monumentallıq baxımından əlverişlidir. Daha doğrusu, əlverişli idi. Belə ki, el arasında “Beşmərtəbə” deyilən ərazidə o qədər də hündür olmayan və qədim memarlıq üslubuna xas olan tikililər heykəlin görüm nöqtəsinə o qədər də təsir etmirdi. Əksinə, heykəl həmin tikililərlə harmonik vəhdətdə idi. Lakin sonradan şəhərsalma və arxitektura baxımından dəyişən Bakının o nöqtəsi də yeniliyin qurbanına çevrilir. Sökülən köhnə üslublu tikililər və salınmaqda olan çoxmərtəbəli binalar heykəlin cazibə qüvvəsini tam olaraq məhv etməkdədir. Amma bu da son deyil.

Digər bir məqam

Heykəlin teatr binası ilə döyüşməsi

faktıdır. Digər bir amma isə heykəlin Akademik Milli Dram Teatrı ilə uyğunsuz əlaqəsidir. Belə ki, Füzuli və teatr tərəfləri arasında heç bir qarşılıqlı əlaqə yoxdur. Füzuli ayrı akademizmə, dram teatrı isə tam ayrı akademizmə malikdir. O teatr üçün ən əlverişli heykəl Cəfər Cabbarlı, Nəcəf bəy Vəzirov kimi dramaturqların heykəli olardı. Füzuli heykəli isə dram teatrı ilə heç bir üzvü vəhdətdə deyil. Bu səbəbdən də onların cazibə qüvvəsi bir-birini itələməklə məşğuldur. Cəlbedici koloritə malik dram teatrı öz uca qaməti hesabına maraq dairəsinə daha çox insanları cəlb edir. Amma xüsusi sənətkarlıqla hazırlanmış heykəl  bütün səmtlərdən teatra olan marağı ən azı yarıbayarı azaldır. Beləliklə, teatrın cazibəsi heykəlin ona buraxdığı cazibə “sədəqəsi” qədərdir. Füzuli heykəli teatrı öz kölgəsində itirsə də, harmoniyanın pozulması onun da “minusuna” xidmət edir.  


Elmin Nuri


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Gimnastımız Dünya Kubokunun finalına çıxdı
16.02.2019, 12:48

Gimnastımız Dünya Kubokunun finalına çıx

ATƏT-in baş katibi: "Rusiya Cənubi Qafqazda münaqişələrin həllində mühüm rol oynayır"
16.02.2019, 12:35

ATƏT-in baş katibi: "Rusiya Cənubi Qafqazda münaqişələrin həllində mühüm rol oynayır"

İsmayıllıda 16 min 500 manatlıq oğurluq edənlər tutuldu
16.02.2019, 12:15

İsmayıllıda 16 min 500 manatlıq oğurluq edənlər tutuldu

Vida günü deyə bilmədiklərim...
16.02.2019, 12:00

Vida günü deyə bilmədiklərim...

Baş redaktora ağır itki üz verdi
16.02.2019, 11:41

Baş redaktora ağır itki üz verdi

Azərbaycana xeyli qızıl gətirilməsinin qarşısı alındı
16.02.2019, 11:28

Azərbaycana xeyli qızıl gətirilməsinin qarşısı alındı

İsmayıllıda marşrut avtobusu 25 yaşlı qızı vurub öldürdü
16.02.2019, 11:12

İsmayıllıda marşrut avtobusu 25 yaşlı qızı vurub öldürdü

Axtarışda olan 29 nəfər saxlanıldı
16.02.2019, 11:10

Axtarışda olan 29 nəfər saxlanıldı

Çeçenistanın naziri Əli Həsənovun açıqlamasına cavab verdi
16.02.2019, 10:44

Çeçenistanın naziri Əli Həsənovun açıqlamasına cavab verdi

Bizimkilər - Ceyhun Əli: “Mənə “Səndə bu alınmayacaq” söyləyənlər də olmuşdu” - FOTOLAR
16.02.2019, 10:25

Bizimkilər - Ceyhun Əli: “Mənə “Səndə bu alınmayacaq” söyləyənlər də olmuşdu” - FOTOLAR

Baytarlıq Xidməti xəstəliklərə görə toplandı
16.02.2019, 10:21

Baytarlıq Xidməti xəstəliklərə görə toplandı

Qərbi Kaspi Universiteti Türkiyənin daha bir universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır
16.02.2019, 10:19

Qərbi Kaspi Universiteti Türkiyənin daha bir universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır

Cəbhədə erməni təxribatı - kəndlərimi atəşə tutuldu
16.02.2019, 09:55

Cəbhədə erməni təxribatı - kəndlərimi atəşə tutuldu

Azərbaycan çaylarında son durum...
16.02.2019, 09:25

Azərbaycan çaylarında son durum...

Tramp Türkiyəyə yeni səfir təyin etdi
16.02.2019, 09:14

Tramp Türkiyəyə yeni səfir təyin etdi

Dəhşətli qəzanın görüntüləri yayıldı – VİDEO
16.02.2019, 00:54

Dəhşətli qəzanın görüntüləri yayıldı – VİDEO

Şəmkirdə 26 yaşlı gənc bıçaqlandı
16.02.2019, 00:36

Şəmkirdə 26 yaşlı gənc bıçaqlandı

Silahlı hücumda 66 nəfər öldürüldü
16.02.2019, 00:16

Silahlı hücumda 66 nəfər öldürüldü

Paytaxt sakini mənzilində yanaraq öldü
15.02.2019, 23:57

Paytaxt sakini mənzilində yanaraq öldü

Azərbaycan nefti bahalaşıb
15.02.2019, 23:46

Azərbaycan nefti bahalaşıb

Bakıda gənc qız itkin düşdü
15.02.2019, 23:31

Bakıda gənc qız itkin düşdü

Leyla Əliyeva Buzovnada sosial xidmət müəssisəsinin açılışına qatıldı - FOTOLAR
15.02.2019, 23:20

Leyla Əliyeva Buzovnada sosial xidmət müəssisəsinin açılışına qatıldı - FOTOLAR

Nazirlikdən sosial müavinətlərlə bağlı İTTİHAMLARA cavab    
15.02.2019, 23:04

Nazirlikdən sosial müavinətlərlə bağlı İTTİHAMLARA cavab  

Daha 17 uşaq qızılcaya tutuldu
15.02.2019, 22:50

Daha 17 uşaq qızılcaya tutuldu

ABŞ-da fövqəladə vəziyyət elan edildi
15.02.2019, 22:37

ABŞ-da fövqəladə vəziyyət elan edildi

Yüzlərlə etirazçı Yerevan-Tbilisi dəmiryolunu bağladı - VİDEO
15.02.2019, 22:20

Yüzlərlə etirazçı Yerevan-Tbilisi dəmiryolunu bağladı - VİDEO

Şamaxıda yenidən vulkan püskürdü
15.02.2019, 22:06

Şamaxıda yenidən vulkan püskürdü

Özünü asan qızı polislər xilas etdi
15.02.2019, 21:49

Özünü asan qızı polislər xilas etdi

Elmar Məmmədyarov Almaniyada Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdi
15.02.2019, 21:36

Elmar Məmmədyarov Almaniyada Qarabağ münaqişəsini müzakirə etdi

“Azərsu”ya məxsus avtomobil avtobusa çırpıldı
15.02.2019, 21:23

“Azərsu”ya məxsus avtomobil avtobusa çırpıldı

ABŞ bu ölkəyə qarşı sanksiyaları sərtləşdirir
15.02.2019, 21:11

ABŞ bu ölkəyə qarşı sanksiyaları sərtləşdirir

Leyla Əliyeva Balaxanıda sahibsiz itlərə qayğı mərkəzinin açılışında - FOTOLAR
15.02.2019, 20:57

Leyla Əliyeva Balaxanıda sahibsiz itlərə qayğı mərkəzinin açılışında - FOTOLAR

Hindistan Pakistandakı səfirini geri çağırdı
15.02.2019, 20:43

Hindistan Pakistandakı səfirini geri çağırdı

Almaniya müdafiə xərclərini artırır
15.02.2019, 20:29

Almaniya müdafiə xərclərini artırır

Nazir günərzi qayğı mərkəzində - FOTOLAR
15.02.2019, 20:16

Nazir günərzi qayğı mərkəzində - FOTOLAR

Bakıda 20 yaşlı qızı vurub hadisə yerindən qaçdılar
15.02.2019, 20:01

Bakıda 20 yaşlı qızı vurub hadisə yerindən qaçdılar

Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə şəxsiyyət vəsiqəsi ala biləcək
15.02.2019, 19:58

Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə şəxsiyyət vəsiqəsi ala biləcək

Azərbaycanın daha beş rayonunda “ASAN Xidmət” mərkəzləri açılacaq
15.02.2019, 19:49

Azərbaycanın daha beş rayonunda “ASAN Xidmət” mərkəzləri açılacaq

İsmayıllıda marşrut avtobusu qadını vuraraq öldürüb
15.02.2019, 19:38

İsmayıllıda marşrut avtobusu qadını vuraraq öldürüb

Prezidentin köməkçisi “Neolit”dəki insidentə münasibət bildirib
15.02.2019, 19:27

Prezidentin köməkçisi “Neolit”dəki insidentə münasibət bildirib

Əsrlər sonra açıqlandı: Hürrəmin məktubları
15.02.2019, 19:16

Əsrlər sonra açıqlandı: Hürrəmin məktubları

Azərbaycan Ukraynaya avtomobil ixrac edəcək
15.02.2019, 19:09

Azərbaycan Ukraynaya avtomobil ixrac edəcək

Pensiyaların iki aylıq artımla verilməsinə başlanılıb
15.02.2019, 19:01

Pensiyaların iki aylıq artımla verilməsinə başlanılıb

Ötən il ən böyük hərbi büdcəyə malik ölkələri məlum oldu
15.02.2019, 18:50

Ötən il ən böyük hərbi büdcəyə malik ölkələri məlum oldu

Elmar Məmmədyarov ukraynalı həmkarı ilə görüşüb
15.02.2019, 18:39

Elmar Məmmədyarov ukraynalı həmkarı ilə görüşüb

Tramp barışıq üçün maliyyə nazirini Çinə göndərdi
15.02.2019, 18:24

Tramp barışıq üçün maliyyə nazirini Çinə göndərdi

Sendviç oğurlayan deputat mandatından imtina etdi
15.02.2019, 18:17

Sendviç oğurlayan deputat mandatından imtina etdi

Məmmədyarov və Mnatsakanyan Münhendə görüşə bilər
15.02.2019, 18:06

Məmmədyarov və Mnatsakanyan Münhendə görüşə bilər

Rüstəm Xəlilov seçicilərlə görüşləri davam etdirir - FOTOLAR
15.02.2019, 17:52

Rüstəm Xəlilov seçicilərlə görüşləri davam etdirir - FOTOLAR

İstirahət günlərinin hava PROQNOZU
15.02.2019, 17:51

İstirahət günlərinin hava PROQNOZU

ARXİV