Fransanın Prezidenti Emmanuel Makronun İrəvanda səsləndirdiyi fikirlər regionun son illərdə formalaşan geosiyasi mənzərəsinə yeni işıq salmaqla yanaşı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin illər əvvəl səsləndirdiyi tezislərin aktuallığını bir daha təsdiqləmiş oldu. Makronun Ermənistanın uzun müddət “de-fakto Rusiyanın peyki” kimi qəbul edildiyini açıq şəkildə etiraf etməsi, əslində, rəsmi Bakının uzun illərdir beynəlxalq platformalarda səsləndirdiyi arqumentlərin gec də olsa Qərb tərəfindən qəbul edildiyini göstərir.
Uzun müddət Azərbaycan tərəfi bildirirdi ki, Ermənistan formal olaraq müstəqil dövlət kimi təqdim olunsa da, reallıqda onun siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik siyasəti ciddi şəkildə xarici güclərdən – xüsusilə Rusiyadan asılıdır. Bu baxımdan, Ermənistanın “forpost” kimi xarakterizə olunması yeni yanaşma deyil, sadəcə, əvvəllər açıq şəkildə ifadə olunmayan bir həqiqətin indi yüksək səviyyədə səsləndirilməsidir.
Makronun çıxışında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də 8 il əvvəl Ermənistanın beynəlxalq aləmdə necə qəbul edildiyinə dair etirafdır. Onun sözlərinə görə, həmin dövrdə Avropa liderlərinin İrəvana səfər etməsi belə real görünmürdü. Bu isə o deməkdir ki, Ermənistanın beynəlxalq legitimliyi və siyasi manevr imkanları ciddi şəkildə məhdud idi. Belə bir vəziyyət isə müstəqil dövlət anlayışı ilə ziddiyyət təşkil edir. Çünki real müstəqillik yalnız formal atributlarla deyil, həm də sərbəst xarici siyasət yürütmək qabiliyyəti ilə ölçülür.
2018-ci ildə baş verən siyasi dəyişikliklər – xüsusilə Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsi ilə Ermənistan müəyyən mənada yeni kurs seçməyə cəhd etdi. “Məxməri inqilab”dan sonra İrəvanın Qərbə inteqrasiya istiqamətində addımlar atdığı qeyd olunur. Lakin bu dəyişikliklərin nə dərəcədə dərin və dayanıqlı olduğu hələ də müzakirə mövzusudur. Çünki Ermənistanın təhlükəsizlik arxitekturası, iqtisadi əlaqələri və enerji asılılığı uzun illər ərzində formalaşıb və bu sistemin qısa müddətdə tam dəyişməsi real görünmür.
Məhz bu kontekstdə İlham Əliyevin illər əvvəl səsləndirdiyi fikirlər daha aydın anlaşılır. Azərbaycan Prezidenti dəfələrlə vurğulamışdı ki, Ermənistan regionda müstəqil siyasət yürüdə bilən aktor deyil və daim xarici havadarların dəstəyinə arxalanır. Bu yanaşma xüsusilə keçmiş münaqişə dövründə özünü daha qabarıq şəkildə göstərirdi. Ermənistanın hərbi-siyasi qərarlarının böyük ölçüdə xarici mərkəzlərdə formalaşdığına dair iddialar indi Makronun etirafları fonunda daha inandırıcı görünür.
Makronun bəyanatı eyni zamanda Qərbin regiona baxışında müəyyən korrektələrin baş verdiyini də göstərir. Əgər əvvəllər bu cür fikirlər daha çox regional aktorlar tərəfindən səsləndirilirdisə, indi artıq Avropanın aparıcı ölkələrindən birinin lideri tərəfindən açıq şəkildə ifadə olunur. Bu isə geosiyasi reallıqların dəyişdiyini və yeni yanaşmaların formalaşdığını deməyə əsas verir.
Digər tərəfdən, Ermənistanın “Rusiyanın forpostu” kimi xarakterizə olunması yalnız keçmişin qiymətləndirilməsi deyil, həm də gələcəyə dair mesajdır. Bu mesaj ondan ibarətdir ki, İrəvan həqiqətən müstəqil və balanslı siyasət yürütmək istəyirsə, o zaman xarici asılılıqlardan qurtulmalı və qərarvermə prosesində suverenliyini real şəkildə təmin etməlidir. Əks halda, ölkənin beynəlxalq imici və tərəfdaşlıq imkanları məhdud olaraq qalacaq.
Nəticə etibarilə, Emmanuel Makron-un səsləndirdiyi fikirlər regionun siyasi tarixinin müəyyən mərhələsinə verilən obyektiv qiymət kimi dəyərləndirilə bilər. Bu qiymətləndirmə isə bir daha göstərir ki, Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın müstəqil siyasət yürütmək imkanlarının məhdud olması ilə bağlı fikirləri uzaqgörən olub, zaman keçdikcə beynəlxalq səviyyədə də təsdiqini tapır. Bu isə Azərbaycan diplomatiyasının uzunmüddətli və ardıcıl mövqeyinin nə qədər real faktlara söykəndiyini ortaya qoyur.
