20 Sentyabr 2018, 16:17 | Ana Səhifə - Yazılar - Gözəlgözlü, şux duruşlu....
Gözəlgözlü, şux duruşlu....

Vüsal Bağırlı

 

Gözü yaşlı yorğun eşşək,
Kirimişcə yükünü çək.
Bu yol da gec-tez bitəcək,
Yorulmaq sənə qalacaq.

Ramiz Rövşən

 

Ölməz Cəlil Məmmədquluzadənin “Eşşəyin itməkliyi” hekayəsində Məhəmmədhəsən əminin də eşşəyi yoxa çıxır. Hekayət bir eşşəyin acı taleyindən və faciəvi sonluğundan bəhs edir.

Hər iki-üç ildən bir eşşəklərin bir göz qırpımında yoxa çıxması, “fast food” obyektlərində, dönərxana və kafelərdə ətlərindən istifadə edilməsi informasiya saytlarının əsas xəbərlərindən hesab olunur. Bu məsələ bəzən sosial şəbəkələrdə də xeyli müzakirə və mübahisələrə meydan açır. Sosial şəbəkələrdə, müxtəlif saytlarda gedən mübahisələrə, tənqidlərə və şikayətlərə baxmayaraq problem hələ də öz qəti, birdəfəlik həllini tapa bilmir ki, bilmir.

Ümumiyyətlə, uzunqulaqların iki,  latınca “Equus asinus” adlanan vəhşi və “Equus asinus asinus” adlanan əhliləşdirilmiş növü var. İndi məlum deyil, bu biçarə heyvanların hansı növünün ətini cəmi-cəmaətimiz həzmi-rabedən keçirirmiş.

Ara-sıra saytlarda eşşəklər haqqında statistik məlumatlar da öz əksini tapır. Deyilənə görə, son illər ərzində ölkəmizdə onların sayının kəskin azalması müşahidə olunmuşdu. Ən kəskin azalma Aran rayonlarında və Bakıda qeydə alınmışdı. Rəsmi məlumata görə,  bəzi bölgələrdə (Mingəçevir, Gəncədə və sair) heç dənə də olsun damazlıq eşşək yox imiş.

Doğurdan da, sirr və sirillahı məsələdir. Axı bu eşşəklər haraya qeyb olur!? İndi, ilin günün bu vaxtı  biz onları  hardan tapaq?! Bəlkə bu heyvanın adının Qırmızı Kitaba ya da Beynəlxalq Təbiətin Mühafizə Birliyinin xüsusi kataloquna salınması vaxtı çoxdan gəlib yetişmişdir?

Qazağın Şıxlı kəndində bir pir var. Deyilənə görə, guya kimin mal-qarası, yaxud gözünün ağı-qarası, atı, qoyunu yaxud camışı xəstələnərsə yaxud itərsə dərdinə çarəni yalnız orada tapır. Bəlkə, elə kütləvi şəkildə qeyb olmuş həmin eşşəklərin sorağını da həmin ocaqdan öyrənməliyik !?

Burada, bu gözəl heyvan haqqında bir-iki kəlmə yazmaq zərurəti meydana çıxır və biz bu fürsəti əldən vermirik. Bineyi qədimdən, lap eee, eramızdan da çox-çox əvvəllki dövrlərdən başlayaraq, insanlar ulaqlardan yük daşınmasında geniş istifadə etmişlər. Yəni, eşşəklər ilk əhliləşdirilmiş, Adəm oğlu adama ilk güvənmiş, etibar etmiş heyvanlardan hesab olunur.

Əslində, ulaqlar atlara nisbətən azca astagəl olsalar da, onlardan daha dözümlü, qidaya və suya qarşı daha az tələbkardırlar. Düzdür, eşşək əti hər yerdə yeyilməsə də, Asiya, Afrika və Amerikanın bəzi ektravaqant restoranlarında geniş istifadə edilir, hətta delikates hesab olunur. Necə deyərlər, yeməmisən ulaq ətini nə biləsən ləzzətini ?!

Eşşəklər həm də ağıllı heyvanlardır. Onlarda özünüqoruma hissi də yaxşı inkişaf edib. Əgər görəcəyi hər hansı bir işin onun təhlükəsizliyi və maraqları əleyhinə olduğunu hiss etsə, bu zaman onu bu işə məcbur etmək qeyri-mümkündür. Ona görə də, bəziləri yanlış olaraq onun bu qəribə xarakterini inadkarlıq və tərslik kimi başa düşür.

Fransanda isə eşşəklərə hətta şalvar da geyindirirlər. Özü də, heç də dəb, yaraşıq üçün deyil. Moda və parfümlər ölkəsində bu ənənə,  sadəcə biçarə heyvanı ağcaqanadlardan qoruma üsuludur.

Deyirlər, uzunqulağın Argentinada yayılmış unikal və vəhşi bir növü də var. O, qorxmadan, mərdi-mərdanə yırtıcı bəbirlə, pantera və gepardla belə açıq döyüşlərə girə bilir. Bu zaman, onun üzərinə gələrək təpikləyir, dişləyir, sonra da elə bir qorxunc səslə anqırır ki, yazıq yırtıcının dabana tüpürərək aradan çıxmaqdan başqa çarəsi qalmır.

Eşşək saxlayanların nəzərinə: onların ən yaxın dostu atlar hesab olunur. Yola getmədiyi, tez-tez dalaşdığı heyvan isə itdir. 

Bu heyvan uşaqlar üçün də çox maraqlıdır. İngilis yazıçısı Alan Milin “Vinni Pux” hekayələr kitabındakı obraz İA-İA və məşhur “Şrek” çizgi filminin personajı Eşşək balalarımızın ən sevdikləri qəhrəmanlardır.

Artıq dövr dəyişib. Hərdən bu gözəl gözlü heyvanlar, qloballaşma və informasiya əsrinin imkanlarından istifadə edərək, insanlar tərəfindən özlərinə qarşı olan amansız münasibətə etiraz etməyə də imkan tapırlar. Necə deyərlər, təsir əks təsirə bərabərdir. Artıq bunun ilk əlamətləri özünü biruzə verir. Verilən xəbərə görə, Daşkəsənin hansısa kəndində uzunqulaq 7 yaşlı uşağı dişləyib. Başından xəsarət alan oğlana ilkin tibbi yardım göstərildikdən sonra o, Gəncədə yerləşən Birləşmiş Uşaq xəstəxanasına yerləşdirilib. Onun vəziyyətinin qənaətbəxş olduğu bildirilir.

AHİK İcraiyyə Komitəsinin növbəti iclası keçirilib 28 Yanvar 2021, 17:14 Azərbaycan “quş qripi”nə görə riskli ölkələr sırasındadır 28 Yanvar 2021, 17:08 Darxan Kıdırəli Qırğızıstanın yeni prezidentinin andiçməsində... 28 Yanvar 2021, 17:02 Yoluxma azaldı - 8 nəfər öldü 28 Yanvar 2021, 16:56 Ziya Məmmədovun qardaşına yeni vəzifə verildi 28 Yanvar 2021, 16:50 Tərtərdə traktorçu MİNAYA DÜŞDÜ 28 Yanvar 2021, 16:45 Yerevanda Paşinyanın istefası tələbilə aksiya keçirilir 28 Yanvar 2021, 16:40 Diaspora Dəstək Fondu təlimlərə başlayır 28 Yanvar 2021, 16:36 Bakıda daha bir erməni terrorçuya cinayət işi açıldı 28 Yanvar 2021, 16:30 YAP “Vahid Rusiya” Partiyasına ETİRAZ ETDİ 28 Yanvar 2021, 16:24 Türkiyəli deputatlar Ermənistanın ərazi iddiasına GÜLDÜLƏR 28 Yanvar 2021, 16:18 İctimaiyyət nümayəndələri Qaradağdakı şəhid məzarlığına getdilər - AÇIQLAMA 28 Yanvar 2021, 16:12 Publisist Ənvər Börüsoy vəfat etdi 28 Yanvar 2021, 16:06 Konstitusiyasında ərazi iddiası olan ÖLKƏLƏR 28 Yanvar 2021, 16:00 Babək prospektində piyadanı maşın vurub 28 Yanvar 2021, 15:55 Yeniyetmə qıza təcavüz edən polis işdən QOVULDU 28 Yanvar 2021, 15:49 İspaniyalı jurnalistin Qarabağ XATİRƏLƏRİ: “Azərbaycan artilleriyası yaşayış yerlərini vurmurdu” 28 Yanvar 2021, 15:43 UNEC tələbələri beynəlxalq yarışın finalına vəsiqə qazanıblar 28 Yanvar 2021, 15:39 Navalnının qardaşı da həbs olundu 28 Yanvar 2021, 15:34 Karantini pozan dönərxana aşkalandı 28 Yanvar 2021, 15:28 Türk ordusu suriyalı uşaqlara hədiyyələr payladı - FOTO 28 Yanvar 2021, 15:23 Dilçilik institutunda qalmaqal - “Qaynar xətt”i BƏRPA ETDİLƏR 28 Yanvar 2021, 15:17 Səfir: “Koçaryanla Sarkisyan küçəyə 100 min nəfər çıxara bilsəydi, Paşinyanı tarixin zibilliyinə atardı...” 28 Yanvar 2021, 15:11 Navalnı məhkəməyə videokonfransla qoşuldu 28 Yanvar 2021, 15:07 Vilayət Eyvazov Xalq artistinin həyat yoldaşını işdən çıxardı - FOTO 28 Yanvar 2021, 15:02 Bakıda universitetdə tələbələrin təhsil haqqını mənimsədilər 28 Yanvar 2021, 14:56 Bakıda bu yolda yeni işıqor quraşdırıldı 28 Yanvar 2021, 14:50 Xəzər quruyacaq? - Alimdən  AÇIQLAMA  28 Yanvar 2021, 14:44 Qanunsuz valyuta dəyişən şəxs tutuldu  28 Yanvar 2021, 14:38 Serj Sarkisyan koronavirusa yoluxub 28 Yanvar 2021, 14:32 Şəhid ailələrinə xidmət üçün təlim  28 Yanvar 2021, 14:26 Mağazalarda ödəniş üçün daha bank kartlarına da gərək qalmadı 28 Yanvar 2021, 14:22 Yanacaqdoldurma məntəqələrinə xəbərdarlıq 28 Yanvar 2021, 14:16 Tərtərdə traktor minaya DÜŞDÜ 28 Yanvar 2021, 14:10 Qarabağ işçi qrupunun GÜNDƏLİYİ 28 Yanvar 2021, 14:04