20 Sentyabr 2018, 16:17 | Ana Səhifə - Yazılar - Gözəlgözlü, şux duruşlu....
Gözəlgözlü, şux duruşlu....

Vüsal Bağırlı

 

Gözü yaşlı yorğun eşşək,
Kirimişcə yükünü çək.
Bu yol da gec-tez bitəcək,
Yorulmaq sənə qalacaq.

Ramiz Rövşən

 

Ölməz Cəlil Məmmədquluzadənin “Eşşəyin itməkliyi” hekayəsində Məhəmmədhəsən əminin də eşşəyi yoxa çıxır. Hekayət bir eşşəyin acı taleyindən və faciəvi sonluğundan bəhs edir.

Hər iki-üç ildən bir eşşəklərin bir göz qırpımında yoxa çıxması, “fast food” obyektlərində, dönərxana və kafelərdə ətlərindən istifadə edilməsi informasiya saytlarının əsas xəbərlərindən hesab olunur. Bu məsələ bəzən sosial şəbəkələrdə də xeyli müzakirə və mübahisələrə meydan açır. Sosial şəbəkələrdə, müxtəlif saytlarda gedən mübahisələrə, tənqidlərə və şikayətlərə baxmayaraq problem hələ də öz qəti, birdəfəlik həllini tapa bilmir ki, bilmir.

Ümumiyyətlə, uzunqulaqların iki,  latınca “Equus asinus” adlanan vəhşi və “Equus asinus asinus” adlanan əhliləşdirilmiş növü var. İndi məlum deyil, bu biçarə heyvanların hansı növünün ətini cəmi-cəmaətimiz həzmi-rabedən keçirirmiş.

Ara-sıra saytlarda eşşəklər haqqında statistik məlumatlar da öz əksini tapır. Deyilənə görə, son illər ərzində ölkəmizdə onların sayının kəskin azalması müşahidə olunmuşdu. Ən kəskin azalma Aran rayonlarında və Bakıda qeydə alınmışdı. Rəsmi məlumata görə,  bəzi bölgələrdə (Mingəçevir, Gəncədə və sair) heç dənə də olsun damazlıq eşşək yox imiş.

Doğurdan da, sirr və sirillahı məsələdir. Axı bu eşşəklər haraya qeyb olur!? İndi, ilin günün bu vaxtı  biz onları  hardan tapaq?! Bəlkə bu heyvanın adının Qırmızı Kitaba ya da Beynəlxalq Təbiətin Mühafizə Birliyinin xüsusi kataloquna salınması vaxtı çoxdan gəlib yetişmişdir?

Qazağın Şıxlı kəndində bir pir var. Deyilənə görə, guya kimin mal-qarası, yaxud gözünün ağı-qarası, atı, qoyunu yaxud camışı xəstələnərsə yaxud itərsə dərdinə çarəni yalnız orada tapır. Bəlkə, elə kütləvi şəkildə qeyb olmuş həmin eşşəklərin sorağını da həmin ocaqdan öyrənməliyik !?

Burada, bu gözəl heyvan haqqında bir-iki kəlmə yazmaq zərurəti meydana çıxır və biz bu fürsəti əldən vermirik. Bineyi qədimdən, lap eee, eramızdan da çox-çox əvvəllki dövrlərdən başlayaraq, insanlar ulaqlardan yük daşınmasında geniş istifadə etmişlər. Yəni, eşşəklər ilk əhliləşdirilmiş, Adəm oğlu adama ilk güvənmiş, etibar etmiş heyvanlardan hesab olunur.

Əslində, ulaqlar atlara nisbətən azca astagəl olsalar da, onlardan daha dözümlü, qidaya və suya qarşı daha az tələbkardırlar. Düzdür, eşşək əti hər yerdə yeyilməsə də, Asiya, Afrika və Amerikanın bəzi ektravaqant restoranlarında geniş istifadə edilir, hətta delikates hesab olunur. Necə deyərlər, yeməmisən ulaq ətini nə biləsən ləzzətini ?!

Eşşəklər həm də ağıllı heyvanlardır. Onlarda özünüqoruma hissi də yaxşı inkişaf edib. Əgər görəcəyi hər hansı bir işin onun təhlükəsizliyi və maraqları əleyhinə olduğunu hiss etsə, bu zaman onu bu işə məcbur etmək qeyri-mümkündür. Ona görə də, bəziləri yanlış olaraq onun bu qəribə xarakterini inadkarlıq və tərslik kimi başa düşür.

Fransanda isə eşşəklərə hətta şalvar da geyindirirlər. Özü də, heç də dəb, yaraşıq üçün deyil. Moda və parfümlər ölkəsində bu ənənə,  sadəcə biçarə heyvanı ağcaqanadlardan qoruma üsuludur.

Deyirlər, uzunqulağın Argentinada yayılmış unikal və vəhşi bir növü də var. O, qorxmadan, mərdi-mərdanə yırtıcı bəbirlə, pantera və gepardla belə açıq döyüşlərə girə bilir. Bu zaman, onun üzərinə gələrək təpikləyir, dişləyir, sonra da elə bir qorxunc səslə anqırır ki, yazıq yırtıcının dabana tüpürərək aradan çıxmaqdan başqa çarəsi qalmır.

Eşşək saxlayanların nəzərinə: onların ən yaxın dostu atlar hesab olunur. Yola getmədiyi, tez-tez dalaşdığı heyvan isə itdir. 

Bu heyvan uşaqlar üçün də çox maraqlıdır. İngilis yazıçısı Alan Milin “Vinni Pux” hekayələr kitabındakı obraz İA-İA və məşhur “Şrek” çizgi filminin personajı Eşşək balalarımızın ən sevdikləri qəhrəmanlardır.

Artıq dövr dəyişib. Hərdən bu gözəl gözlü heyvanlar, qloballaşma və informasiya əsrinin imkanlarından istifadə edərək, insanlar tərəfindən özlərinə qarşı olan amansız münasibətə etiraz etməyə də imkan tapırlar. Necə deyərlər, təsir əks təsirə bərabərdir. Artıq bunun ilk əlamətləri özünü biruzə verir. Verilən xəbərə görə, Daşkəsənin hansısa kəndində uzunqulaq 7 yaşlı uşağı dişləyib. Başından xəsarət alan oğlana ilkin tibbi yardım göstərildikdən sonra o, Gəncədə yerləşən Birləşmiş Uşaq xəstəxanasına yerləşdirilib. Onun vəziyyətinin qənaətbəxş olduğu bildirilir.

Azərbaycanın daha 10 müəssisəsinə Rusiyaya pomidor satmağa icazə verilib 16 İyun 2021, 18:16 Ərdoğan Gürcüstanla Rusiya arasında vasitəçilik təklif etdi 16 İyun 2021, 18:07 İcra başçısının müavini övladına toy edib? - DİN-dən açıqlama 16 İyun 2021, 18:00 Pakistanda prospektlərdən birinə Nizami Gəncəvinin adı verildi 16 İyun 2021, 17:55 Azərbaycanda vaksinasiya ilə bağlı son vəziyyət 16 İyun 2021, 17:49 Şuşa Bəyamnaməsi Qarabağın təhlükəsizliyinin qarantıdır 16 İyun 2021, 17:43 Yoluxma azaldı, sağalan çoxaldı - 1 nəfər öldü 16 İyun 2021, 17:39 Ərdoğanın və xanımının şərəfinə nahar verildi 16 İyun 2021, 17:35 “Uşaq Qaynar Xətt” xidmətinə son 5 aya 2 mindən çox müraciət daxil olub! 16 İyun 2021, 17:30 Türkiyə Prezidenti Bakıda azarkeşlərlə görüşdü - VİDEO 16 İyun 2021, 17:25 Ərdoğan Gürcüstana "Zəngəzur dəhlizinə qoşul" mesajını verdi 16 İyun 2021, 17:21 Daha 7 ölkənin vətəndaşlarının Azərbaycana gəlməsinə icazə verildi  16 İyun 2021, 17:17 “Şuşa Bəyannaməsi qaliblərin imzaladığı sənəddir- Sergey Markov 16 İyun 2021, 17:15 Dini ibadət, ayin və mərasimlərə dair tələblər MÜƏYYƏNLƏŞDİ 16 İyun 2021, 17:10 48 siyasi partiya Şuşa Bəyannaməsi ilə bağlı bəyanat yaydı 16 İyun 2021, 17:04 Dövlət Komitəsində Ağalı kənd sakinlərinin təklifləri dinlənildi 16 İyun 2021, 17:00 Təhsil innovasiyalarının təşəbbüskarı və əzmkar tədqiqatçısı 16 İyun 2021, 16:56 Kamal Abdullanın “Unutmağa kimsə yox” romanı Almaniyada çap olunub 16 İyun 2021, 16:54 Şuşa Bəyannaməsi özündə nələri ehtiva edir? 16 İyun 2021, 16:51 Şuşa Bəyannaməsi bütün Türk dünyasına mesajdır – Ankaradan verilən QİYMƏT 16 İyun 2021, 16:50 Ərdoğan Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdi 16 İyun 2021, 16:48 Qardaşlığın rəmzi olan Şuşa Bəyannaməsi 16 İyun 2021, 16:44 Gələcək nəsillərə Şuşadan görünən YOL 16 İyun 2021, 16:40 Heydər Əliyev Fondu “Qarabağın mədəni irsi” nəşrini təqdim edib 16 İyun 2021, 16:35 UEFA prezidenti Bakıya gəldi 16 İyun 2021, 16:34 “Qarabağ”, “Sumqayıt” və “Keşlə”nin Avropadakı rəqibi bilindi 16 İyun 2021, 16:30 Ərdoğan parlamentdəki çıxışını şeirlə bitirdi - VİDEO 16 İyun 2021, 16:28 Türkiyə Prezidenti: “Xarıbülbül” festivalı dünyaya mesajdır 16 İyun 2021, 16:22 "Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasının Ermənistana faydası bitməz" - Ərdoğan 16 İyun 2021, 16:17 İcbari tibbi sığortada çalışan tibb işçilərin əmək haqqısı ARTIRILIR 16 İyun 2021, 16:12 Qarabağı birlikdə inşa edəcəyik - Türkiyə Prezidenti 16 İyun 2021, 16:07 Ərdoğan Qarabağa ediləcək yardımdan DANIŞDI 16 İyun 2021, 16:06 Bayden-Putin görüşündən İLK FOTO 16 İyun 2021, 16:00 Ərdoğan Milli Məclisdən dünayaya MESAJ VERDİ 16 İyun 2021, 15:58 Bütün dünya bilsin ki, daim Azərbaycanın yanında olacağıq - Ərdoğan 16 İyun 2021, 15:46
SORĞU AVRO-2020-nin qalibi hansı komanda olacaq?