Türkiyə siyasətində fərqli ideoloji düşərgələri təmsil edən siyasətçilərin yollarının harada və necə kəsişdiyi həmişə maraq doğurub. Bu baxımdan, uzun illər Cümhuriyyət Xalq Partiyasına (CXP) rəhbərlik etmiş Kamal Kılıçdaroğlu ilə Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) lideri Dövlət Baxçalının siyasi bioqrafiyaları diqqətçəkən bir məqamla seçilir. Bu gün Türkiyə siyasətinin iki fərqli qütbünü təmsil edən liderlər vaxtilə eyni ali məktəbdə təhsil alıb, eyni siyasi atmosferin təsiri altında formalaşıblar.
Modern.az bu araşdırmada Ankara İqtisadi və Ticarət Elmləri Akademiyasının auditoriyalarından başlayan və Türkiyə siyasətinin zirvəsinə qədər uzanan maraqlı hekayəyə nəzər salır.
Akademiyadan Türkiyə siyasətinin zirvəsinə uzanan hekayə
Türkiyə siyasi tarixində bir-birinə ideoloji baxımdan ən uzaq görünən liderlərdən ikisi olan Kamal Kılıçdaroğlu və Dövlət Baxçalının həyat yollarında diqqətçəkən bir ortaq məqam var. Bu gün biri sosial-demokrat siyasi ənənənin, digəri isə türk milliyyətçi hərəkatının əsas simalarından hesab olunsa da, hər iki lider siyasi formalaşma dövrünü eyni ali məktəbdə, eyni auditoriyalarda keçirmişdir.
1960-cı illərin sonlarında Ankara İqtisadi və Ticarət Elmləri Akademiyasında təhsil alan bu iki gənc sonradan Türkiyə siyasətinin ən nüfuzlu simalarına çevrildi. Onların tələbəlik illərində təmsil etdikləri ideoloji mövqelər isə yarım əsrdən artıq müddətdə Türkiyə siyasətinə təsir göstərən iki əsas siyasi xəttin təməlini təşkil etdi.
1968-ci il nəsli və siyasi qarşıdurmalar dövrü
1968-ci il təkcə Türkiyə üçün deyil, bütün dünya üçün siyasi aktivliyin zirvəyə çatdığı dövrlərdən biri hesab olunur. ABŞ-də Vyetnam müharibəsinə qarşı etirazlar, Fransada tələbə hərəkatları, Almaniyada solçu gənclərin fəallaşması qlobal siyasi atmosferi müəyyənləşdirirdi. Bu proseslər Türkiyədən də yan keçmədi.
Universitetlər və ali məktəblər ideoloji mübarizənin əsas meydanına çevrildi. Bir tərəfdə sosialist, marksist və sosial-demokrat ideyaları müdafiə edən tələbələr, digər tərəfdə isə türk milliyyətçiliyi və antikommunizm xəttini təmsil edən gənclər dayanırdı.
Ankara İqtisadi və Ticarət Elmləri Akademiyası həmin dövrdə Türkiyənin ən siyasi ali məktəblərindən biri kimi tanınırdı. Burada baş verən hadisələr sonrakı illərdə ölkənin siyasi həyatında mühüm rol oynayacaq bir çox şəxsin dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərmişdi.
Eyni məktəb, fərqli ideologiyalar
Kamal Kılıçdaroğlu 1967–1971-ci illərdə Akademiyanın İqtisadiyyat və Maliyyə fakültəsində təhsil alırdı. Elazığdan Ankaraya gələn gənc tələbə həmin dövrdə sosial-demokrat və sol yönümlü tələbə qruplarının fəal üzvlərindən biri kimi tanınırdı.
Kılıçdaroğlu üçün əsas siyasi dəyərlər sosial ədalət, demokratik hüquqlar və müstəqil siyasət anlayışı idi. O dövrdə Türkiyə solunun əsas şüarlarından biri olan “Tam müstəqil Türkiyə” ideyası onun mənsub olduğu siyasi çevrələrin də əsas istiqamətlərindən hesab olunurdu.
Dövlət Baxçalı isə Akademiyanın Xarici Ticarət bölməsində təhsil alırdı. O, Alparslan Türkeşin ideoloji təsiri altında formalaşan milliyyətçi tələbə hərəkatının nümayəndələrindən biri idi. Bahçeli və onun kimi düşünən tələbələr üçün dövlətin bütövlüyü, milli birlik və kommunizmə qarşı mübarizə əsas prioritet sayılırdı.
Beləliklə, eyni auditoriyada təhsil alan iki tələbə Türkiyənin iki fərqli siyasi dünyasının təmsilçilərinə çevrilmişdi.
Tələbəlik illərindən liderliyə
Aradan keçən onilliklər göstərdi ki, Kılıçdaroğlu və Baxçalının tələbəlik dövründə qazandıqları siyasi təcrübə onların gələcək siyasi fəaliyyətinə ciddi təsir göstərmişdir.
Kamal Kılıçdaroğlu uzun illər dövlət bürokratiyasında çalışdıqdan sonra siyasətə qoşuldu və nəticədə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) sədri oldu. O, siyasi fəaliyyətində demokratik institutların gücləndirilməsi, sosial bərabərlik, insan hüquqları və hüququn aliliyi məsələlərini ön plana çıxardı.
Dövlət Baxçalı isə milliyyətçi siyasi xətt üzrə yüksələrək Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) liderliyinə qədər gəldi. O, dövlətçilik, milli təhlükəsizlik, türk kimliyi və milli maraqlar mövzularını siyasətinin əsas istiqamətləri kimi müəyyənləşdirdi.
Maraqlıdır ki, hər iki siyasətçi tələbəlik dövründə mənsub olduqları ideoloji mövqelərdən demək olar ki, heç vaxt uzaqlaşmadılar. Bu baxımdan onların siyasi karyerası gənclik illərində formalaşan düşüncə sisteminin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
İki fərqli liderlik modeli
Kılıçdaroğlu və Baxçalı təkcə fərqli ideologiyaları deyil, eyni zamanda fərqli liderlik modellərini də təmsil edirlər.
Kılıçdaroğlu daha çox konsensus yaratmağa çalışan, müxtəlif ictimai qrupları bir araya gətirməyə çalışan siyasətçi kimi tanınır. Onun siyasi fəaliyyəti əsasən seçki mexanizmləri, parlament mübarizəsi və demokratik legitimlik üzərində qurulub.
Baxçalı isə təşkilati intizamı və siyasi sabitliyi ilə seçilən liderdir. O, Türkiyə siyasətində ən uzun müddət partiya rəhbərliyi edən şəxslərdən biri kimi tanınır. MHP daxilində ideoloji xəttin qorunması və təşkilati nizam-intizam onun liderliyinin əsas xüsusiyyətləri hesab olunur.
Bu fərqlər əslində onların tələbəlik dövründə mənsub olduqları siyasi mühitlərin xüsusiyyətlərini əks etdirir. Bir tərəfdə dəyişiklik və etiraz mədəniyyəti, digər tərəfdə isə nizam-intizam və təşkilatlanma ənənəsi dayanırdı.
Türkiyə siyasətinin simvolik hekayəsi
Kılıçdaroğlu və Baxçalının hekayəsi Türkiyə siyasi tarixinin maraqlı paradokslarından biridir. Eyni təhsil müəssisəsində oxuyan, eyni hadisələrin şahidi olan iki gənc sonradan bir-birinə rəqib siyasi düşərgələrin liderlərinə çevrildi.
Bu fakt göstərir ki, universitetlər yalnız təhsil verən müəssisələr deyil, həm də siyasi liderlərin yetişdiyi mühüm ictimai laboratoriyalardır. Ankara İqtisadi və Ticarət Elmləri Akademiyası bunun ən parlaq nümunələrindən biri hesab edilə bilər.
Bu gün Türkiyə siyasətinə nəzər saldıqda, Kılıçdaroğlu və Baxçalının müxtəlif dövrlərdə fərqli mövqelərdə dayanmalarına baxmayaraq, hər ikisinin ölkənin siyasi tarixində silinməz iz qoyduğu görünür. Onların tələbəlik illərində başlayan siyasi yolçuluğu Türkiyə demokratiyasının və siyasi həyatının yarım əsrdən çox davam edən inkişaf prosesinin bir hissəsinə çevrilmişdir.
Kamal Kılıçdaroğlu və Dövlət Baxçalının həyat hekayəsi Türkiyə siyasi tarixinin ən maraqlı nümunələrindən biridir. Eyni ali məktəbdə, eyni dövrdə təhsil alan iki tələbə sonradan ölkənin ən nüfuzlu siyasi liderləri sırasına yüksəlmişdir.
Bu hekayə bir daha göstərir ki, siyasi liderlərin dünyagörüşü və siyasi davranışları çox vaxt gənclik illərində formalaşır. Ankara İqtisadi və Ticarət Elmləri Akademiyasının auditoriyalarında başlayan ideoloji fərqlər sonrakı onilliklərdə Türkiyə siyasətinin əsas siyasi xəttlərinə çevrilmiş və ölkənin siyasi tarixində mühüm rol oynamışdır.
Qoşqar Bəylərov
