6 Sentyabr 2018, 13:20 | Ana Səhifə - Yazılar - Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq
Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq

Hidayət Elvüsal

Söhbətə Dədə Şəmşirin “Ay qız” rədifli gəraylısına mərhum bəstəkarımız Bəhram Nəsibovun bəstələdiyi musiqi ilə başlamaq istəyirəm. Onu da bilirəm ki, Bəhram müəllim o mahnını bəstələrkən sözləri eyni ilə saxlamışdı və biz bunu dəfələrlə eşitmişdik. Sizi yormayım. Mahnı belə başlanır:

 

Niyə məndən GEN gəzirsən,

Dolanırsan GENdən, ay qız?

 

Yox! Şeir belə deyil! Dədə Şəmşir kimi bir qələm sahibi EYNİ mənanı verən EYNİ sözü, nəinki qonşu misrada, heç qonşu bənddə də işlətməyib. Bəs, bu misraların orijinalı necədir? Əslində belədir:

 

Niyə məndən YAN (!!!) gəzirsən,

Dolanırsan GENDƏN, ay qız?

 

Yəni söz sərrafı EYNİ mənanı verən EYNİ sözdən yox, eyni mənanı verən SİNONİMDƏN istifadə edib.

Ola bilsin ki, kimsə “kitabda belədir” desin. Əzizim, o şeiri kitaba salan, oxuyan, redaktə edən bizik. Səhv edə bilmərik? Gözümüzdən qaça bilər. Sadəcə olaraq, mütaliəmizdən, biliyimizdən, dünya görüşümüzdən istifadə etsək, belə yanlışlıq olmaz.

Elə buradaca gözəl qəzəlxanımız Əliağa Vahiddən də söz açmaq yadıma düşdü. Neçə illərdir ki, xanəndələr onun qəzəllərini ifa edirlər. Amma şəxsən mənə qəribə gələn bəzilərinin nə oxuduqlarının bilməməsidir. Onun məşhur “Sən əgər olmasan, ey gül, mənə canan kim olar?” misrası ilə başlanan qəzəl bir beytdə düzgün oxunmur. Bəli, kitabda da belədir. Amma məntiqə baxsaq görərik ki, çap zamanı xətaya yol verilib:

 

Sevir aləm səni BİR (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (???) zülfün üçün bunca pərişan kim olar?

 

Fikir verirsizmi? Məntiq pozulub. Bəs, əslində bu beyt Vahidin qələmindən necə süzülüb:

 

Sevir aləm səni HƏM (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (!!!) zülfün üçün bunca nəfisi kol olar.

 

Gördüyünüz kimi, sözlər yerlərinə oturdu. Yəni “aləm səni yalnız zülfün üçün sevmir, səni həm də (!) gözlərin gözəldir”. Bax, heç şübhəsiz ki, bu beytin orijinalı məhz belədir və xanəndələr bu qəzələ müraciət edərlərsə, Vahidin yazdığı kimi oxumaları məsləhətdir.

Düzdür, bəzən şeirdəki bəzi ifadələr musiqiyə uyğun gəlmir. O zaman bəstəkar mütaliəsindən, ədəbi savadından istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Bir ifadəyə görə şeirdən əl çəkmək istəmir. Bax, o zaman mənasına xələl gətirmədən, bir uyğunluq, musiqi ilə “barış” əldə etmək mümkündür. Böyük şairimiz Məmməd Arazın sözlərinə musiqi yazmış Razim Paşayev məhz belə də edib və bu mahnı indiyə qədər öz təravətini itirməyib:

 

Səndən mənə bir ömürlük xatirə,

Məndən sənə nə qalacaq, bilmirəm.

 

Əslində isə orijinalda “bilmirəm” yox, “nə bilim”dir. Amma ifa zamanı bu “parçalı” söz dildə “maneə” yaratdığından, bəstəkar “bilmirəm”lə əvəzləyib, mahnıya və ifaçıyv rahatlıq gətirib. Yadımdadır, Məmməd müəllim də mahnını çox bəyənmiş və bəstəkarın bu “ərköyünlüyünü” hətta təqdir eləmişdi. Yəni belə “düzəlişlər” yolveriləndir. Mənanı itirmir, şeirə xələl gətirmir, onu musiqidə daha çox çevdirir.

Amma həmişə belə olmur.

Məhərrəm Həsənov adlı bir xanəndə var. İnsafən səsi-avazı normaldır. Amma bu Məhərrəm sözlərin başında turp əkməklə də məşhurdur. O, Zeynəb xanım Xanlarovanın repetuarından “Ya bir olar, ya iki” mahnısını lentə aldırıb. Bir TV-nin layihəsi olan “Təbiətin qoynunda” ifalar seriyasında da təqdim olunur. Amma elə mahnı başlarkən, yəni:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən?

Dost mehriban ya bir olar, ya iki…

 

misralarında bu Məhərrəm təzə dil, ifadə “kəşf” eləyib. Molla Cumanın yazdığına elə “düzəliş” edib ki, kişi sağ olsaydı, ürəyi partlayardı. Məhərrəm belə oxuyur:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən,

Dost mehriban ya bir… YA OLAR İKİ (???)

 

Bu nə deməkdir? “Ya olar iki” nə deməkdir, Məhərrəm? Bu, hansı dil qanunudur? Yaxşı, sənin vecinə deyil, savadın-filanın bu gündə. Bəs, bu ifanı qəbul edib, yayınlayan TV-də nə düşünüblər? Doğrudanmı Azərbaycan türkcəsini bilən birisi tapılmayıb ki, Məhərrəmə “ya olar iki” dilə hörmətsizlikdir, savadsızlıqdır desin. Rəhmətlik Əliağa Vahidin başqa misraları yada düşür:

 

…Çal musiqinin böyrünə min zərb ilə tişə,

Şeirin, qəzəlin qol-qanadın sındır həmişə.

Dəryada üzüb, anlama  dərin, ya dayazdır,

Xanəndəsən, oğlan, avazın “yaxşı avazdır”.

 

Əməkdar artist Yusif Mustafayevin oxuduğu “Dağlarda-dağlarda” aşıq musiqisi ruhunda təqdim olunub. Sözləri isə… bərbaddır. Açığını desək - oğurluqdur, plagiatdır. Mikayıl Azaflının məşhur “Qoynunda-qoynunda” şeirindən, götürülmüş bir intonasiya, qafiyə bazarlığıdır. Azaflının “qoynunda-qoynunda”  rədifinin əvəzinə “dağlarda-dağlarda” yazmaqla heç nəyə nail ola bilməzsən. Bir bənd isə Məmməd Aslanın “Mənim ürəyimdə” şeirindən əməlli-başlı oğurlanıb. M.Aslanda belədir:

 

Orda neçə şirin dastan,

Varaqlanar zaman-zaman.

Leyli-Məcnun əhdi-peyman,

Bağlar mənim ürəyimdə.

 

Yusif Mustafayevin müraciət etdiyi şair dədə malı bu bəndi götürüb dəyişərək:

 

…Neçə cavan əhdi-peyman,

Bağlar dağlarda-dağlarda…

 

Ayıbdır! İndi bu şeir oğrusu kimdirsə özü bilər. Amma Yusif Mustafayev respublikanın əməkdar artistidir. Gecə-gündüz ya toydadır, ya ekranda. Heç kitab-filan oxumur? Yaxşı deyək ki, oxumur. Bəs, o birilər…

Yəni oğurluq musiqi ifaçıları… Mənim əzizlərim, çox hörmət etdiyim cavan saz ifaçıları - Aşıq Namiq və Mübariz Camaloğlu. Sizə nə olub?

 

Ay sevgilim, can sevgilim…

 

Qardaşlar! Bu musiqi Zeynəb xanım Xanlarovanın repertuarında yüz dəfə səslənib. Bu “Tarla qızları” mahnısıdır. İndi kimsə öz bəstəsi kimi təqdim edib. Siz niyə oxuyursunuz, ya sazda ifa edirsiniz? Hələ:

 

Kaş səni görməyəydim,

Bu CÜRÜNƏ (?!) sevməyəydim…

 

Heç gözləməzdim. Bu CÜRÜNƏ mahnı olmaz, əzizlərim. Nə söz sözdü, nə də musiqi orijinaldı. Amma günahınız da yoxdur. Savadsız, hazırlıqsız dinləyiciyə sırıya bilirsiniz - sözü də, musiqini də.

Nə isə! Hələlik bu qədər.

Amma ardı var…

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
“Barselona” İspaniya kubokunun qalibi oldu 18 Aprel 2021, 01:21 “Qalatasaray” səfərdə qələbə qazandı 18 Aprel 2021, 00:57 İki boksçumuz dünya birinciliyində 1/4 finala çıxdı 18 Aprel 2021, 00:42 Baltikyanı ölkələrdə elektrik enerjisinin qiyməti ucuzlaşdı 18 Aprel 2021, 00:27 Makron Putinlə danışıqlar aparacaq 18 Aprel 2021, 00:10 "Çelsi" Qvardiolanın komandasını kubokdan məhrum etdi 17 Aprel 2021, 23:59 Bakıda ağacəkmə aksiyası keçirilib - FOTO 17 Aprel 2021, 23:51 Türkiyəli nazir yerli peyvənd vurdurdu 17 Aprel 2021, 23:44 Rusiya Praqanı hədələdi 17 Aprel 2021, 23:32 Özbəkistan öz peyvəndini istehsal edəcək   17 Aprel 2021, 23:20 Vedat Albayrak Avropa çempionu oldu 17 Aprel 2021, 23:08 Çexiyadakı 18 Rusiya diplomatı kəşfiyyatçı çıxdı - ölkədən qovulurlar 17 Aprel 2021, 22:55 Goranboyda vəzifəli şəxs koronavirusdan öldü - FOTO   17 Aprel 2021, 22:41 "Neftçi"dən darmadağın 17 Aprel 2021, 22:35 Gəncədə məktəb müəllimi pandemiya qurbanı oldu 17 Aprel 2021, 22:22 Rusiya FTX-dən Lukaşenkoya sui-qəsd açıqlaması 17 Aprel 2021, 22:12 “Nəslimizdə hamı koronavirusa yoluxub” - Mətanət İsgəndərli 17 Aprel 2021, 21:59 Türkiyədə zəlzələ oldu 17 Aprel 2021, 21:44 Sülhməramlıların minalardan təmizlədiyi ərazi 2000 hektarı keçdi - AÇIQLAMA 17 Aprel 2021, 21:36 Lukaşenkoya sui-qəsd hazırlayan qrup yaxalandı 17 Aprel 2021, 21:21 Göyçayda əməliyyat - vəzifəli şəxslər SAXLANILDI 17 Aprel 2021, 21:12 Türkiyədə daha 288 nəfər virusdan öldü 17 Aprel 2021, 21:03 Ukrayna Rusiya diplomatını ölkədən qovur 17 Aprel 2021, 20:50 Myanmada toqquşmalarda ölənlərin sayı 730-a çatdı 17 Aprel 2021, 20:42 Komitə sədri gənc direktorla görüşdü 17 Aprel 2021, 20:37 Rusiyada helikopter qəzası - pilot öldü 17 Aprel 2021, 20:28 Özünü binanın damından atmaq istəyən qızı ustalar xilas etdi - FOTO 17 Aprel 2021, 20:13 "Keşlə" "Sabah"la sülh bağladı 17 Aprel 2021, 20:04 Şahzadə Filipin dəfn mərasimi keçirilib 17 Aprel 2021, 19:24 “Azəriqaz” ictimai birlik sədrinin şikayətini təmin etdi 17 Aprel 2021, 19:09 Ağacların kəsilməsi ilə bağlı şikayət araşdırıldı 17 Aprel 2021, 18:54 İkinci Qarabağ müharibəsində məhv edilən daha 71 erməninin adı AÇIQLANDI 17 Aprel 2021, 18:36 Qarabağda 1543 erməni cəsədi tapılıb 17 Aprel 2021, 18:18 İnsanlarımızın vətənpərvərlik ruhunu öldürməyin, CƏNAB NAZİRLƏR! 17 Aprel 2021, 18:01 İkimərtəbəli evdə yanğın 17 Aprel 2021, 17:37