06Sentyabr | Ana Səhifə - Yazılar - Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq
Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq

Hidayət Elvüsal

Söhbətə Dədə Şəmşirin “Ay qız” rədifli gəraylısına mərhum bəstəkarımız Bəhram Nəsibovun bəstələdiyi musiqi ilə başlamaq istəyirəm. Onu da bilirəm ki, Bəhram müəllim o mahnını bəstələrkən sözləri eyni ilə saxlamışdı və biz bunu dəfələrlə eşitmişdik. Sizi yormayım. Mahnı belə başlanır:

 

Niyə məndən GEN gəzirsən,

Dolanırsan GENdən, ay qız?

 

Yox! Şeir belə deyil! Dədə Şəmşir kimi bir qələm sahibi EYNİ mənanı verən EYNİ sözü, nəinki qonşu misrada, heç qonşu bənddə də işlətməyib. Bəs, bu misraların orijinalı necədir? Əslində belədir:

 

Niyə məndən YAN (!!!) gəzirsən,

Dolanırsan GENDƏN, ay qız?

 

Yəni söz sərrafı EYNİ mənanı verən EYNİ sözdən yox, eyni mənanı verən SİNONİMDƏN istifadə edib.

Ola bilsin ki, kimsə “kitabda belədir” desin. Əzizim, o şeiri kitaba salan, oxuyan, redaktə edən bizik. Səhv edə bilmərik? Gözümüzdən qaça bilər. Sadəcə olaraq, mütaliəmizdən, biliyimizdən, dünya görüşümüzdən istifadə etsək, belə yanlışlıq olmaz.

Elə buradaca gözəl qəzəlxanımız Əliağa Vahiddən də söz açmaq yadıma düşdü. Neçə illərdir ki, xanəndələr onun qəzəllərini ifa edirlər. Amma şəxsən mənə qəribə gələn bəzilərinin nə oxuduqlarının bilməməsidir. Onun məşhur “Sən əgər olmasan, ey gül, mənə canan kim olar?” misrası ilə başlanan qəzəl bir beytdə düzgün oxunmur. Bəli, kitabda da belədir. Amma məntiqə baxsaq görərik ki, çap zamanı xətaya yol verilib:

 

Sevir aləm səni BİR (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (???) zülfün üçün bunca pərişan kim olar?

 

Fikir verirsizmi? Məntiq pozulub. Bəs, əslində bu beyt Vahidin qələmindən necə süzülüb:

 

Sevir aləm səni HƏM (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (!!!) zülfün üçün bunca nəfisi kol olar.

 

Gördüyünüz kimi, sözlər yerlərinə oturdu. Yəni “aləm səni yalnız zülfün üçün sevmir, səni həm də (!) gözlərin gözəldir”. Bax, heç şübhəsiz ki, bu beytin orijinalı məhz belədir və xanəndələr bu qəzələ müraciət edərlərsə, Vahidin yazdığı kimi oxumaları məsləhətdir.

Düzdür, bəzən şeirdəki bəzi ifadələr musiqiyə uyğun gəlmir. O zaman bəstəkar mütaliəsindən, ədəbi savadından istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Bir ifadəyə görə şeirdən əl çəkmək istəmir. Bax, o zaman mənasına xələl gətirmədən, bir uyğunluq, musiqi ilə “barış” əldə etmək mümkündür. Böyük şairimiz Məmməd Arazın sözlərinə musiqi yazmış Razim Paşayev məhz belə də edib və bu mahnı indiyə qədər öz təravətini itirməyib:

 

Səndən mənə bir ömürlük xatirə,

Məndən sənə nə qalacaq, bilmirəm.

 

Əslində isə orijinalda “bilmirəm” yox, “nə bilim”dir. Amma ifa zamanı bu “parçalı” söz dildə “maneə” yaratdığından, bəstəkar “bilmirəm”lə əvəzləyib, mahnıya və ifaçıyv rahatlıq gətirib. Yadımdadır, Məmməd müəllim də mahnını çox bəyənmiş və bəstəkarın bu “ərköyünlüyünü” hətta təqdir eləmişdi. Yəni belə “düzəlişlər” yolveriləndir. Mənanı itirmir, şeirə xələl gətirmir, onu musiqidə daha çox çevdirir.

Amma həmişə belə olmur.

Məhərrəm Həsənov adlı bir xanəndə var. İnsafən səsi-avazı normaldır. Amma bu Məhərrəm sözlərin başında turp əkməklə də məşhurdur. O, Zeynəb xanım Xanlarovanın repetuarından “Ya bir olar, ya iki” mahnısını lentə aldırıb. Bir TV-nin layihəsi olan “Təbiətin qoynunda” ifalar seriyasında da təqdim olunur. Amma elə mahnı başlarkən, yəni:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən?

Dost mehriban ya bir olar, ya iki…

 

misralarında bu Məhərrəm təzə dil, ifadə “kəşf” eləyib. Molla Cumanın yazdığına elə “düzəliş” edib ki, kişi sağ olsaydı, ürəyi partlayardı. Məhərrəm belə oxuyur:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən,

Dost mehriban ya bir… YA OLAR İKİ (???)

 

Bu nə deməkdir? “Ya olar iki” nə deməkdir, Məhərrəm? Bu, hansı dil qanunudur? Yaxşı, sənin vecinə deyil, savadın-filanın bu gündə. Bəs, bu ifanı qəbul edib, yayınlayan TV-də nə düşünüblər? Doğrudanmı Azərbaycan türkcəsini bilən birisi tapılmayıb ki, Məhərrəmə “ya olar iki” dilə hörmətsizlikdir, savadsızlıqdır desin. Rəhmətlik Əliağa Vahidin başqa misraları yada düşür:

 

…Çal musiqinin böyrünə min zərb ilə tişə,

Şeirin, qəzəlin qol-qanadın sındır həmişə.

Dəryada üzüb, anlama  dərin, ya dayazdır,

Xanəndəsən, oğlan, avazın “yaxşı avazdır”.

 

Əməkdar artist Yusif Mustafayevin oxuduğu “Dağlarda-dağlarda” aşıq musiqisi ruhunda təqdim olunub. Sözləri isə… bərbaddır. Açığını desək - oğurluqdur, plagiatdır. Mikayıl Azaflının məşhur “Qoynunda-qoynunda” şeirindən, götürülmüş bir intonasiya, qafiyə bazarlığıdır. Azaflının “qoynunda-qoynunda”  rədifinin əvəzinə “dağlarda-dağlarda” yazmaqla heç nəyə nail ola bilməzsən. Bir bənd isə Məmməd Aslanın “Mənim ürəyimdə” şeirindən əməlli-başlı oğurlanıb. M.Aslanda belədir:

 

Orda neçə şirin dastan,

Varaqlanar zaman-zaman.

Leyli-Məcnun əhdi-peyman,

Bağlar mənim ürəyimdə.

 

Yusif Mustafayevin müraciət etdiyi şair dədə malı bu bəndi götürüb dəyişərək:

 

…Neçə cavan əhdi-peyman,

Bağlar dağlarda-dağlarda…

 

Ayıbdır! İndi bu şeir oğrusu kimdirsə özü bilər. Amma Yusif Mustafayev respublikanın əməkdar artistidir. Gecə-gündüz ya toydadır, ya ekranda. Heç kitab-filan oxumur? Yaxşı deyək ki, oxumur. Bəs, o birilər…

Yəni oğurluq musiqi ifaçıları… Mənim əzizlərim, çox hörmət etdiyim cavan saz ifaçıları - Aşıq Namiq və Mübariz Camaloğlu. Sizə nə olub?

 

Ay sevgilim, can sevgilim…

 

Qardaşlar! Bu musiqi Zeynəb xanım Xanlarovanın repertuarında yüz dəfə səslənib. Bu “Tarla qızları” mahnısıdır. İndi kimsə öz bəstəsi kimi təqdim edib. Siz niyə oxuyursunuz, ya sazda ifa edirsiniz? Hələ:

 

Kaş səni görməyəydim,

Bu CÜRÜNƏ (?!) sevməyəydim…

 

Heç gözləməzdim. Bu CÜRÜNƏ mahnı olmaz, əzizlərim. Nə söz sözdü, nə də musiqi orijinaldı. Amma günahınız da yoxdur. Savadsız, hazırlıqsız dinləyiciyə sırıya bilirsiniz - sözü də, musiqini də.

Nə isə! Hələlik bu qədər.

Amma ardı var…

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
Azərbaycan Türkiyəyə uçuşların sayını ARTIRDI 11 İyul 2020, 12:22 Bakının bu küçəsində hərəkət dayandırılır 11 İyul 2020, 12:15 Koronavirusa yoluxan jurnalist SAĞALDI 11 İyul 2020, 12:09 İTBAŞI (8-ci bölüm) 11 İyul 2020, 12:02 Ər-Riyaddan çarter reyslə 83 nəfər gətirildi - FOTO 11 İyul 2020, 11:55 Tramp ABŞ-ın NATO-dan çıxmasına münasibət bildirib 11 İyul 2020, 11:49 Nazirliyin gəlirləri kəskin azalıb 11 İyul 2020, 11:42 Kürdə batanlardan birinin meyiti tapıldı 11 İyul 2020, 11:35 Bakıdan bölgələrə sərnişin aparan sürücü və müştəriləri həbs olundu - FOTO 11 İyul 2020, 11:29 Azərbaycan nefti bahalaşdı 11 İyul 2020, 11:22 Sonuncudan əvvəlki - ƏBÜLFƏT MƏDƏTOĞLU YAZIR 11 İyul 2020, 11:15 UNEC-ə əcnəbilərin sənəd qəbulu davam edir 11 İyul 2020, 11:07 Koronaviruslu xəstələr üçün yeni oksigen generatoru işə salındı - FOTO 11 İyul 2020, 11:00 Prezident Cahangir Əsgərovla bağlı sərəncam İMZALADI 11 İyul 2020, 10:53 Parlamentin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsi üzvlərinin əsl ixtisası - Jurnalist, tərcüməçi, iqtisadçı… 11 İyul 2020, 10:45 Türkiyədə müalicə alan deputatdan XƏBƏR VAR 11 İyul 2020, 10:37 Xəzər rayonunda monitorinqlər davam etdirilir - FOTO 11 İyul 2020, 10:30 Azərbaycan nümayəndəsi ÜPİ-də sədr müavini seçildi 11 İyul 2020, 10:22 Başqasının vəsiqəsi ilə sərnişin daşıyan sürücü həbs edildi - FOTO 11 İyul 2020, 10:15 Mal-qara oğurlayan qəssab tutuldu - FOTO 11 İyul 2020, 10:08 Bu ölkədə fövqəladə vəziyyət daha bir ay uzadıldı 11 İyul 2020, 10:00 Koronavirusdan sağalanların immunitetində uzunmüddətli problemlər yaranır 11 İyul 2020, 09:54 Sabirabadda 16 yaşlı qız özünü ağacdan asdı 11 İyul 2020, 09:48 Dünyada bir gündə koronavirusa REKORD yoluxma qeydə alındı 11 İyul 2020, 09:40 Sumqayıtda yataqxanada yandı 11 İyul 2020, 09:34 Aya Sofyada ilk Cümə namazı bu tarixdə qılınacaq 11 İyul 2020, 09:27 Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki gərginliklə bağlı MƏLUMAT YAYDI 11 İyul 2020, 09:20 Yeni başçı Nizaməddin Quliyevin kadrını işdən çıxartdı 11 İyul 2020, 09:13 Facebook siyasi reklamı qadağan edir 11 İyul 2020, 09:07 NASA və Yaponiya Ayı birgə tədqiq edəcək 11 İyul 2020, 09:00 Agentlik ittihamlara cavab verdi 11 İyul 2020, 00:53 İsrail kosmosa yeni peyk buraxdı 11 İyul 2020, 00:37 Prezident Bakı Nəqliyyat Agentliyinin səlahiyyətlərini artırdı 11 İyul 2020, 00:26 Dərslərin başlanacağı tarix açıqlandı 11 İyul 2020, 00:23 Bu gündən ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti 2 günlük DAYANDIRILDI 11 İyul 2020, 00:05