06Sentyabr | Ana Səhifə - Yazılar - Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq
Yanlışlıq, savadsızlıq, oğurluq

Hidayət Elvüsal

Söhbətə Dədə Şəmşirin “Ay qız” rədifli gəraylısına mərhum bəstəkarımız Bəhram Nəsibovun bəstələdiyi musiqi ilə başlamaq istəyirəm. Onu da bilirəm ki, Bəhram müəllim o mahnını bəstələrkən sözləri eyni ilə saxlamışdı və biz bunu dəfələrlə eşitmişdik. Sizi yormayım. Mahnı belə başlanır:

 

Niyə məndən GEN gəzirsən,

Dolanırsan GENdən, ay qız?

 

Yox! Şeir belə deyil! Dədə Şəmşir kimi bir qələm sahibi EYNİ mənanı verən EYNİ sözü, nəinki qonşu misrada, heç qonşu bənddə də işlətməyib. Bəs, bu misraların orijinalı necədir? Əslində belədir:

 

Niyə məndən YAN (!!!) gəzirsən,

Dolanırsan GENDƏN, ay qız?

 

Yəni söz sərrafı EYNİ mənanı verən EYNİ sözdən yox, eyni mənanı verən SİNONİMDƏN istifadə edib.

Ola bilsin ki, kimsə “kitabda belədir” desin. Əzizim, o şeiri kitaba salan, oxuyan, redaktə edən bizik. Səhv edə bilmərik? Gözümüzdən qaça bilər. Sadəcə olaraq, mütaliəmizdən, biliyimizdən, dünya görüşümüzdən istifadə etsək, belə yanlışlıq olmaz.

Elə buradaca gözəl qəzəlxanımız Əliağa Vahiddən də söz açmaq yadıma düşdü. Neçə illərdir ki, xanəndələr onun qəzəllərini ifa edirlər. Amma şəxsən mənə qəribə gələn bəzilərinin nə oxuduqlarının bilməməsidir. Onun məşhur “Sən əgər olmasan, ey gül, mənə canan kim olar?” misrası ilə başlanan qəzəl bir beytdə düzgün oxunmur. Bəli, kitabda da belədir. Amma məntiqə baxsaq görərik ki, çap zamanı xətaya yol verilib:

 

Sevir aləm səni BİR (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (???) zülfün üçün bunca pərişan kim olar?

 

Fikir verirsizmi? Məntiq pozulub. Bəs, əslində bu beyt Vahidin qələmindən necə süzülüb:

 

Sevir aləm səni HƏM (!!!) gözlərinin xatirinə,

Yoxsa TƏK (!!!) zülfün üçün bunca nəfisi kol olar.

 

Gördüyünüz kimi, sözlər yerlərinə oturdu. Yəni “aləm səni yalnız zülfün üçün sevmir, səni həm də (!) gözlərin gözəldir”. Bax, heç şübhəsiz ki, bu beytin orijinalı məhz belədir və xanəndələr bu qəzələ müraciət edərlərsə, Vahidin yazdığı kimi oxumaları məsləhətdir.

Düzdür, bəzən şeirdəki bəzi ifadələr musiqiyə uyğun gəlmir. O zaman bəstəkar mütaliəsindən, ədəbi savadından istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Bir ifadəyə görə şeirdən əl çəkmək istəmir. Bax, o zaman mənasına xələl gətirmədən, bir uyğunluq, musiqi ilə “barış” əldə etmək mümkündür. Böyük şairimiz Məmməd Arazın sözlərinə musiqi yazmış Razim Paşayev məhz belə də edib və bu mahnı indiyə qədər öz təravətini itirməyib:

 

Səndən mənə bir ömürlük xatirə,

Məndən sənə nə qalacaq, bilmirəm.

 

Əslində isə orijinalda “bilmirəm” yox, “nə bilim”dir. Amma ifa zamanı bu “parçalı” söz dildə “maneə” yaratdığından, bəstəkar “bilmirəm”lə əvəzləyib, mahnıya və ifaçıyv rahatlıq gətirib. Yadımdadır, Məmməd müəllim də mahnını çox bəyənmiş və bəstəkarın bu “ərköyünlüyünü” hətta təqdir eləmişdi. Yəni belə “düzəlişlər” yolveriləndir. Mənanı itirmir, şeirə xələl gətirmir, onu musiqidə daha çox çevdirir.

Amma həmişə belə olmur.

Məhərrəm Həsənov adlı bir xanəndə var. İnsafən səsi-avazı normaldır. Amma bu Məhərrəm sözlərin başında turp əkməklə də məşhurdur. O, Zeynəb xanım Xanlarovanın repetuarından “Ya bir olar, ya iki” mahnısını lentə aldırıb. Bir TV-nin layihəsi olan “Təbiətin qoynunda” ifalar seriyasında da təqdim olunur. Amma elə mahnı başlarkən, yəni:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən?

Dost mehriban ya bir olar, ya iki…

 

misralarında bu Məhərrəm təzə dil, ifadə “kəşf” eləyib. Molla Cumanın yazdığına elə “düzəliş” edib ki, kişi sağ olsaydı, ürəyi partlayardı. Məhərrəm belə oxuyur:

 

İsmi-pünhan, niyə məndən küsübsən,

Dost mehriban ya bir… YA OLAR İKİ (???)

 

Bu nə deməkdir? “Ya olar iki” nə deməkdir, Məhərrəm? Bu, hansı dil qanunudur? Yaxşı, sənin vecinə deyil, savadın-filanın bu gündə. Bəs, bu ifanı qəbul edib, yayınlayan TV-də nə düşünüblər? Doğrudanmı Azərbaycan türkcəsini bilən birisi tapılmayıb ki, Məhərrəmə “ya olar iki” dilə hörmətsizlikdir, savadsızlıqdır desin. Rəhmətlik Əliağa Vahidin başqa misraları yada düşür:

 

…Çal musiqinin böyrünə min zərb ilə tişə,

Şeirin, qəzəlin qol-qanadın sındır həmişə.

Dəryada üzüb, anlama  dərin, ya dayazdır,

Xanəndəsən, oğlan, avazın “yaxşı avazdır”.

 

Əməkdar artist Yusif Mustafayevin oxuduğu “Dağlarda-dağlarda” aşıq musiqisi ruhunda təqdim olunub. Sözləri isə… bərbaddır. Açığını desək - oğurluqdur, plagiatdır. Mikayıl Azaflının məşhur “Qoynunda-qoynunda” şeirindən, götürülmüş bir intonasiya, qafiyə bazarlığıdır. Azaflının “qoynunda-qoynunda”  rədifinin əvəzinə “dağlarda-dağlarda” yazmaqla heç nəyə nail ola bilməzsən. Bir bənd isə Məmməd Aslanın “Mənim ürəyimdə” şeirindən əməlli-başlı oğurlanıb. M.Aslanda belədir:

 

Orda neçə şirin dastan,

Varaqlanar zaman-zaman.

Leyli-Məcnun əhdi-peyman,

Bağlar mənim ürəyimdə.

 

Yusif Mustafayevin müraciət etdiyi şair dədə malı bu bəndi götürüb dəyişərək:

 

…Neçə cavan əhdi-peyman,

Bağlar dağlarda-dağlarda…

 

Ayıbdır! İndi bu şeir oğrusu kimdirsə özü bilər. Amma Yusif Mustafayev respublikanın əməkdar artistidir. Gecə-gündüz ya toydadır, ya ekranda. Heç kitab-filan oxumur? Yaxşı deyək ki, oxumur. Bəs, o birilər…

Yəni oğurluq musiqi ifaçıları… Mənim əzizlərim, çox hörmət etdiyim cavan saz ifaçıları - Aşıq Namiq və Mübariz Camaloğlu. Sizə nə olub?

 

Ay sevgilim, can sevgilim…

 

Qardaşlar! Bu musiqi Zeynəb xanım Xanlarovanın repertuarında yüz dəfə səslənib. Bu “Tarla qızları” mahnısıdır. İndi kimsə öz bəstəsi kimi təqdim edib. Siz niyə oxuyursunuz, ya sazda ifa edirsiniz? Hələ:

 

Kaş səni görməyəydim,

Bu CÜRÜNƏ (?!) sevməyəydim…

 

Heç gözləməzdim. Bu CÜRÜNƏ mahnı olmaz, əzizlərim. Nə söz sözdü, nə də musiqi orijinaldı. Amma günahınız da yoxdur. Savadsız, hazırlıqsız dinləyiciyə sırıya bilirsiniz - sözü də, musiqini də.

Nə isə! Hələlik bu qədər.

Amma ardı var…

MÜƏLLİFİN DİGƏR YAZILARI
Ermənistanda silahlı insident 26 Yanvar 2020, 00:47 Azərbaycanlı tələbələr zəlzələ zonasından Naxçıvana təxliyə olunur - RƏSMİ 26 Yanvar 2020, 00:31 Uğursuz Daşaltı əməliyyatından 28 il ötür 26 Yanvar 2020, 00:12 Naxçıvani küçəsinin seçiciləri Azay Quliyevi hərarətlə qarşıladı - FOTO, VİDEO 25 Yanvar 2020, 23:57 Vüqar Bayramov Qəhrəmanlar parkında Horadiz sakinləri ilə görüşdü - FOTO 25 Yanvar 2020, 23:39 Türkiyədə yenə zəlzələ oldu 25 Yanvar 2020, 23:18 Qüdrət Həsənquliyev seçicilərlə növbəti görüşünü keçirib - FOTO 25 Yanvar 2020, 22:36 Kərimbəylililər də Vüqar Bayramov deyir - FOTO 25 Yanvar 2020, 22:29 Türkiyədə zəlzələ qurbanlarının sayı 29-a çatdı: 1466 yaralı var 25 Yanvar 2020, 22:11 Cavanşir Paşazadənin seçicilərlə izdihamlı görüşü - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 21:53 Çindən Azərbaycana gələnlər ciddi yoxlanılır - RƏSMİ 25 Yanvar 2020, 21:34 Həmişə  yanımızda olan deputatımıza yenə səs verəcəyik - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 21:19 Etiraz aksiyalarında 4 nəfər öldürüldü 25 Yanvar 2020, 21:02 Azər Kərimli seçicilərini evlərində ziyarət edir - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 20:47 Cəbrayıllılardan Ceyhun Məmmədova böyük dəstək - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 20:29 Şənbə etüdləri - Şöhrət Eyvazov yazır 25 Yanvar 2020, 20:14 Əhliman Əmiraslanova  ağır itki 25 Yanvar 2020, 20:00 Seçicilər hə” dedilər... -  Turanda görüşlər 25 Yanvar 2020, 19:33 Zobcuq sakinləri Vüqar Bayramovu böyük təntənə ilə qarşıladı - FOTO 25 Yanvar 2020, 18:00 Sumqayıtda mənzildə qadın meyiti tapılıb 25 Yanvar 2020, 17:58 Gürcüstan vətəndaşının Bakıda bank hesabı qarət edildi 25 Yanvar 2020, 17:45 Çindəki azərbaycanlı doktorant: “Çıxış bağlanıb, övladımın virusa yoluxacağından çox qorxuram” 25 Yanvar 2020, 17:29 “5 rayon qaytarılır, Kəlbəcərlə Laçın keçid status alır” – Paşinyandan SENSASİON AÇIQLAMALAR 25 Yanvar 2020, 17:23 Rövşən Sadıxov iki kəndin seçiciləri ilə görüşüb - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 17:11 “Dünyanın ən gözəl, ziyalı və qayğıkeş qadınları Azərbaycan xanımlarıdır” - TAHİR MİRKİŞİLİ - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 17:00 Musa Qasımlı seçicilərlə bir arada - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 16:45 Prezident Avstraliyanın General-Qubernatorunu təbrik edib 25 Yanvar 2020, 16:39 Azərbaycanlıların ən çox çalışdığı sahələr hansıdır? 25 Yanvar 2020, 16:31 Qobu Parkda məskunlaşmış laçınlılardan Mahir Abbaszadəyə dəstək - FOTO 25 Yanvar 2020, 16:26 XİN-dən Çindəki azərbaycanlılarla bağlı  YENİ AÇIQLAMA 25 Yanvar 2020, 16:24 Lalə Abbasova seçiciləri ilə izdihamlı görüşlər keçirib - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 16:19 Gəncədə hərbi şəhərçiyin sakinləri Pərvin Kərimzadəni dəstəkləyirlər-VİDEO   25 Yanvar 2020, 16:16 Çinin karantin edilən şəhərində azərbaycanlı tələbələr də var - ÖZƏL 25 Yanvar 2020, 16:08 Heydər Əliyev Fondu Salyanda yeni məktəb binası inşa etdi - FOTOLAR 25 Yanvar 2020, 16:03 “Azərenerji” ASC-nin sədrinə ağır itki üz verdi 25 Yanvar 2020, 15:51
SORĞU Yeni parlamentdə kimlər olsun?