Arxiv
1 Sentyabr 2019, 09:42 | ƏDƏBİYYAT
Ernst Moro - bu adı yadda saxlayın!

Sizə haqqı verilməmiş, dünyaca məşhur olmayan bir adamdan bəhs etmək istəyirəm.

Ernst Moro. Bu adı yadda saxlayın. Çünki məhz onun sayəsində adi yerkökü şorbası yüz minlərlə, milyonlarla insanın həyatını xilas etdi. Məhz onun sayəsində bir çox uşaq xəstəliklərini - məsələn, uşaq serebral iflicini - diaqnozlaşdırmaq mümkün oldu.

Məhz o, laktobayteriyaları kəşf etdi və heç bir mükafat, o cümlədən Nobel almadı.

Azərbaycanda isə Moronun adını az adam eşidib.
Düşünmək çətindi, amma cəmi 150 il əvvəl insanların orta yaşam sürəyi indiki ilə müqayisədə iki dəfə azdı.

Təbii, ulu babalarımızın 35-40 yaşayıb qocalıqdan öldüklərini iddia etmirəm. Yaşam sürəyinin az olmasına təsir edən ən mühüm amil körpə ölümləridir. Uşağın doğulması azdır, onun yetkinlik yaşına çatanadək yaşaması şərtdir.

Bu problemi həll edən insan doğuldu - pediatr Ernst Moro.
Moronu indi sloven həkim adlandırardılar, çünki 1874-cü ilin dekabrın 8-də müasir Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada dünyaya gəlmişdi.

Fəqət, o uzaq illərdə Lyublyana sadəcə, Avstriya-Macarıstan imperiyasındakı əyalət şəhəri idi. Şəhərin adı da başqa idi - Laybax, Krayna hersoqluğunun paytaxtı.

Moro böyüdü, Avstriyanın Qras şəhərində oxudu. 1899-cu ildə tibb doktoru - indi ABŞ və Britaniyada MD adlanır - dərəcəsini aldı, 1901-1902-ci illərdə dahi Teodor eşerixlə birlikdə çalışdı.

Eşerix "Essherichia coli"ni, yəni bağırsaq çöpünü kəşf edən adamdır.

Moro 1906-cı ildə Münhendə pediatr, iki il sonra isə Heydelberq Universitetində professor oldu.

Məhz həmin sənədə, 1908-ci ildə o, yalnız bir əsr sonra izah edilə biləcək mühüm kəşf etdi. Həmin illərdə yüz minlərlə uşaq diareyadan ölürdü.

Moro isə uşaq ölümlərinin sayını iki dəfə azaldan çox sadə resept hazırladı - adi yerkökü şorbası. Yarım kiloqram yerkökü püre halına salınır, üzərinə 1 litr su tökülür, 3 qram duz əlavə olunur və toplam 1 litrə çatanadək qaynadılır.

Vəssəlam.

2002-ci ildə aydın oldu ki, bu şorbada yaranan və yerkökündən məhlula keçən oliqoşəkərlər uşağın bağırsağının selikli qişasına bakteriyaların yapışmasına mane olur. Digər araşdırma göstərdi ki, bu məcazın sayəsində şorba hətta antibiotiklərə dayanıqlı bakteriyaların yaratdığı diareyanı müalicə edir.

Prinsip etibarilə, sadəcə bu, bəşəriyyətin Moroya minnətdar olmasına yetərdi.

O, uşaq süd butulkalarının sterilləşdirilməsinin müəllifi, ana südü ilə əmizdirilən uşaqların xəstəliklərə daha dayanıqlı olmasını sübut edən adamdır.

Məhz Ernst Moro körpələrin süni qidalandırılması üçün "Moro südü"nü (qaymaq-un-yağ-şəkər) hazırladı.

Məhz Moro süd məhsullarındakı laktobakteriyaları kəşf etdi və onların orqanizm üçün xeyrini sübut etdi.

Məhz o, körpələrdə həyatın ilk aylarındakı refleksi aşkarladı: əgər körpənin başının yanında qəflətən səs çıxarsanız, o, əvvəlcə barmaqlarını şax tutaraq əlləriini yana açacaq, sonra əllərini sıxıb birləşdirəcək.

Bu refleks yoxdursa, deməli, uşağın mərkəzi sinir sistemində fəsad və ya problem var. Məhz Moro refleksi olmayanda uşaqda serebral iflicin varlığına şübhə yaranır.

Çox sadə, təvazökar həyat sürmüş Moro heç bir mükafat almayıb.

Arvadı yəhudi olduğu üçün 1936-cı ildə Heybelberq Universitetindəki professor postundan "səhhətinə görə" istefa verən Moro 74 yaşınadək həkimlik edib.

Dahi pediatr 1948-ci ilədək həkim işlədi, Mosartştrasse, ev 10 ünvanda pediatrik klinikanın rəhbəri oldu.

Ernst Moro gerçəkdən də, dahi idi...


Elçin Alıoğlu

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Bərdədə 19 yaşlı gənc bıçaqlandı 15 Noyabr 2019, 20:00 Azərbaycan həmişə ABŞ-ın dəstəyini hiss edib - SPİKER 15 Noyabr 2019, 19:48 Rəfael Piriyev deportasiya edilmək üçün Fransadan Almaniyaya GƏTİRİLDİ 15 Noyabr 2019, 19:36 Azərbaycan meyvə-tərəvəz ixracını artırıb   15 Noyabr 2019, 19:20 “Azəriqaz”ın yeni rəhbəri istixana sahibləri ilə görüşüb - FOTO 15 Noyabr 2019, 19:10 Bu yollarda sürət həddi endirildi 15 Noyabr 2019, 19:00 Fikrət Məmmədov vətəndaşları qəbul edib - FOTO 15 Noyabr 2019, 18:50 Yasamalın yeni icra başçısının sakinlərlə ilk görüşü - FOTOLAR 15 Noyabr 2019, 18:42 Vergilər Nazirliyində iqtisadçı ekspertlərlə görüş keçirilib - FOTO 15 Noyabr 2019, 18:32 Göygöldə yol qəzası baş verdi - Ölən və yaralananlar var 15 Noyabr 2019, 18:24 Bu gün hamı Universitet deyirdi - FOTO   15 Noyabr 2019, 18:15 İlham Əliyev ABŞ-ın Xristian Liderlər Konqresinin rəhbərini qəbul edib 15 Noyabr 2019, 18:07 S-400 raketləri Azərbaycanda yerləşdirilə bilərmi? 15 Noyabr 2019, 18:00 Əməliyyat təliminin son mərhələsi keçirilib - VİDEO 15 Noyabr 2019, 17:54 Lerikin 3 kəndinə qaz verildi - FOTO 15 Noyabr 2019, 17:45 İstirahət günlərinin HAVA PROQNOZU 15 Noyabr 2019, 17:37 Müsavat mühacir alveri ilə bağlı yeni açıqlama yaydı 15 Noyabr 2019, 17:30 Rəşad Tağıyev vətəndaşları qəbul - FOTO   15 Noyabr 2019, 17:23 Prezident Ağsu və Şamaxıya 6 milyon manat ayırdı - SƏRƏNCAM 15 Noyabr 2019, 17:11 İlham Əliyev Sultan Dadaşova orden verdi 15 Noyabr 2019, 17:08 Manatın üç günlük məzənnəsi AÇIQLANDI 15 Noyabr 2019, 17:06 Nazir bələdiyyə sədrinin xahişini yerinə yetirdi - FOTO 15 Noyabr 2019, 17:02 Qızıl Xaç Komitəsi Dilqəmlə Şahbaza baş çəkdi 15 Noyabr 2019, 16:54 “ABŞ-la Çin arasında müharibənin nəticələri...” - Məşhur diplomatdan XƏBƏRDARLIQ 15 Noyabr 2019, 16:50 Nümayəndə heyətimiz VIII Beynəlxalq Sankt-Peterburq Mədəniyyət Forumunda iştirak edir 15 Noyabr 2019, 16:46 Türkiyə millisində 9 futbolçu heyətdən ÇIXARILDI 15 Noyabr 2019, 16:39 Prezident Feysəl bin Muammarı ilə görüşüb - FOTO 15 Noyabr 2019, 16:32 “AzerGold” QSC İSO beynəlxalq standart sertifikatlarına layiq görülüb 15 Noyabr 2019, 16:26 Xalq artisti həbsdə olan qardaşına baş çəkdi - FOTO 15 Noyabr 2019, 16:17 İlham Əliyev qüdslü ravvini qəbul edib 15 Noyabr 2019, 16:10 BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı ilə əməkdaşlıq müzakirə olunub 15 Noyabr 2019, 16:02 Bu il xaricdə təhsil alan azərbaycanlı gənclərin sayı AÇIQLANDI   15 Noyabr 2019, 15:56 Bakıda Milli Qəhrəmanın heykəli qoyuldu - FOTO 15 Noyabr 2019, 15:38 İcra başçısı Xəsədərli kəndində səyyar qəbul keçirib 15 Noyabr 2019, 15:36 Ölkəyə qanunsuz dərman keçirmək istədi - Foto 15 Noyabr 2019, 15:22