Arxiv
1 Sentyabr 2019, 09:42 | ƏDƏBİYYAT
Ernst Moro - bu adı yadda saxlayın!

Sizə haqqı verilməmiş, dünyaca məşhur olmayan bir adamdan bəhs etmək istəyirəm.

Ernst Moro. Bu adı yadda saxlayın. Çünki məhz onun sayəsində adi yerkökü şorbası yüz minlərlə, milyonlarla insanın həyatını xilas etdi. Məhz onun sayəsində bir çox uşaq xəstəliklərini - məsələn, uşaq serebral iflicini - diaqnozlaşdırmaq mümkün oldu.

Məhz o, laktobayteriyaları kəşf etdi və heç bir mükafat, o cümlədən Nobel almadı.

Azərbaycanda isə Moronun adını az adam eşidib.
Düşünmək çətindi, amma cəmi 150 il əvvəl insanların orta yaşam sürəyi indiki ilə müqayisədə iki dəfə azdı.

Təbii, ulu babalarımızın 35-40 yaşayıb qocalıqdan öldüklərini iddia etmirəm. Yaşam sürəyinin az olmasına təsir edən ən mühüm amil körpə ölümləridir. Uşağın doğulması azdır, onun yetkinlik yaşına çatanadək yaşaması şərtdir.

Bu problemi həll edən insan doğuldu - pediatr Ernst Moro.
Moronu indi sloven həkim adlandırardılar, çünki 1874-cü ilin dekabrın 8-də müasir Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada dünyaya gəlmişdi.

Fəqət, o uzaq illərdə Lyublyana sadəcə, Avstriya-Macarıstan imperiyasındakı əyalət şəhəri idi. Şəhərin adı da başqa idi - Laybax, Krayna hersoqluğunun paytaxtı.

Moro böyüdü, Avstriyanın Qras şəhərində oxudu. 1899-cu ildə tibb doktoru - indi ABŞ və Britaniyada MD adlanır - dərəcəsini aldı, 1901-1902-ci illərdə dahi Teodor eşerixlə birlikdə çalışdı.

Eşerix "Essherichia coli"ni, yəni bağırsaq çöpünü kəşf edən adamdır.

Moro 1906-cı ildə Münhendə pediatr, iki il sonra isə Heydelberq Universitetində professor oldu.

Məhz həmin sənədə, 1908-ci ildə o, yalnız bir əsr sonra izah edilə biləcək mühüm kəşf etdi. Həmin illərdə yüz minlərlə uşaq diareyadan ölürdü.

Moro isə uşaq ölümlərinin sayını iki dəfə azaldan çox sadə resept hazırladı - adi yerkökü şorbası. Yarım kiloqram yerkökü püre halına salınır, üzərinə 1 litr su tökülür, 3 qram duz əlavə olunur və toplam 1 litrə çatanadək qaynadılır.

Vəssəlam.

2002-ci ildə aydın oldu ki, bu şorbada yaranan və yerkökündən məhlula keçən oliqoşəkərlər uşağın bağırsağının selikli qişasına bakteriyaların yapışmasına mane olur. Digər araşdırma göstərdi ki, bu məcazın sayəsində şorba hətta antibiotiklərə dayanıqlı bakteriyaların yaratdığı diareyanı müalicə edir.

Prinsip etibarilə, sadəcə bu, bəşəriyyətin Moroya minnətdar olmasına yetərdi.

O, uşaq süd butulkalarının sterilləşdirilməsinin müəllifi, ana südü ilə əmizdirilən uşaqların xəstəliklərə daha dayanıqlı olmasını sübut edən adamdır.

Məhz Ernst Moro körpələrin süni qidalandırılması üçün "Moro südü"nü (qaymaq-un-yağ-şəkər) hazırladı.

Məhz Moro süd məhsullarındakı laktobakteriyaları kəşf etdi və onların orqanizm üçün xeyrini sübut etdi.

Məhz o, körpələrdə həyatın ilk aylarındakı refleksi aşkarladı: əgər körpənin başının yanında qəflətən səs çıxarsanız, o, əvvəlcə barmaqlarını şax tutaraq əlləriini yana açacaq, sonra əllərini sıxıb birləşdirəcək.

Bu refleks yoxdursa, deməli, uşağın mərkəzi sinir sistemində fəsad və ya problem var. Məhz Moro refleksi olmayanda uşaqda serebral iflicin varlığına şübhə yaranır.

Çox sadə, təvazökar həyat sürmüş Moro heç bir mükafat almayıb.

Arvadı yəhudi olduğu üçün 1936-cı ildə Heybelberq Universitetindəki professor postundan "səhhətinə görə" istefa verən Moro 74 yaşınadək həkimlik edib.

Dahi pediatr 1948-ci ilədək həkim işlədi, Mosartştrasse, ev 10 ünvanda pediatrik klinikanın rəhbəri oldu.

Ernst Moro gerçəkdən də, dahi idi...


Elçin Alıoğlu

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Şərqin Parisi”ni xarabazarlığa çevriən partlayış: Beyrutda nə baş verdi? – VİDEO 5 Avqust 2020, 15:37 Yeni dərs ilində tədris prosesinin təşkili haqda rəsmi AÇIQLAMA 5 Avqust 2020, 15:23 İşsizlikdən sığorta fondunun büdcəsinə dəyişiklik I oxunuşda qəbul edilib 5 Avqust 2020, 15:20 Siyavuş Novruzov: “Kim korrupsiya ilə məşğuldursa, adı deyilsin” 5 Avqust 2020, 15:18 Kamran Əliyevdən 6 ayın HESABATI: “103 cinayət qrup zərərsizləşdirilib” 5 Avqust 2020, 15:17 Bakıda onlayn narkotik satan şəxslər saxlanıldı 5 Avqust 2020, 15:10 AQTA sədrinə yeni müavin təyin olunub 5 Avqust 2020, 15:03 Baş Prokurorluqda 100-dən artıq əmr ləğv edildi 5 Avqust 2020, 14:57 “Simpsonlar” Beyrutdakı partlayışla bağlı dünyanı heyrətləndirdi - FOTO 5 Avqust 2020, 14:55 Azərbaycanlı işçi Livanda “Hizbullah”a necə “ƏSİR DÜŞDÜ”... 5 Avqust 2020, 14:43 Bu ölkələrə koronavirus yenidən qayıdır - SİYAHI 5 Avqust 2020, 14:40 Naqif Həmzəyev: Meşə tipli parkın salınması gələcək nəslə töhfədir 5 Avqust 2020, 14:33 DİM: Rezidentura umtahanının nəticələri yaxın 2-3 gündə elan ediləcək 5 Avqust 2020, 14:29 Agentlikdən pandemiya ilə mübarizə aparan tibb işçilərinə əlavə ödənişlər barədə AÇIQLAMA 5 Avqust 2020, 14:25 Naftalan neftinin sertifkatlaşdırılması ilə bağlı video konfrans keçirilib 5 Avqust 2020, 14:20 Baş Prokurorluqda kadr islahatları: 114 nəfər rəhbər vəzifələrə təyin olunub 5 Avqust 2020, 14:13 Azərbaycanda COVID-19 virusuna yoluxmuş 10 nəfərə cinayət işi açılıb 5 Avqust 2020, 14:13 Baş Prokurorluqda generalın oğluna vəzifə verildiyi təzə xəbər deyilmiş - AÇIQLAMA 5 Avqust 2020, 14:10 Baş Prokurorluqda yeni dəyişikliklər oldu - Bəzi idarə və şöbələr ləğv edildi 5 Avqust 2020, 14:00 Qoşunlarda yay tədris dövrü başlayıb 5 Avqust 2020, 13:56 Sabah Bakıda 30, rayonlarda 35 dərəcə isti olacaq 5 Avqust 2020, 13:53 Deputatdan parlamentdə sərt ÇIXIŞ: “120-140 manata virus testi olar?” 5 Avqust 2020, 13:47 Xocalı abidəsinin yeri dəyişdirildi 5 Avqust 2020, 13:41 Sərt karantinin tətbiq edildiyi yerlərdə məhkəmələr hansı qayda ilə keçiriləcək? 5 Avqust 2020, 13:36 Baş Prokurorluqda geniş əməliyyat müşavirəsi keçirilib 5 Avqust 2020, 13:28 Müavini Fəttah Heydərovdan DANIŞDI: “Heç kəs düşünmürdü ki, qəfil aramızdan gedəcək” 5 Avqust 2020, 13:27 Neft Beyrutdakı partlayışdan sonra BAHALAŞDI 5 Avqust 2020, 13:21 Baş Prokurorluq Seymur Əhmədov, Asif Yusifli, Fuad Qəhrəmanlı ilə bağlı məlumat yaydı 5 Avqust 2020, 13:18 Xarabaya çevrilən Beyrut limanının strateji əhəmiyyəti ... 5 Avqust 2020, 13:14 “Bu il əhaliyə ödənişlər ötən illə müqayisədə 450 milyon manat artıq olub” - Nazir 5 Avqust 2020, 13:12 Sahil Babayev: “Azərbaycan minimum pensiya məbləğinə görə MDB-də 1-ci yerdədir” 5 Avqust 2020, 13:00 Parlament büdcə dəyişikliyini 1-ci oxunuşda qəbul etdi 5 Avqust 2020, 12:56 Siyavuş Novruzov deputatları dövlətin yanında olmağa SƏSLƏDİ 5 Avqust 2020, 12:48 Aydın Mirzəzadə: “Ola bilər  190 manatlıq ödəniş 600 min deyil, 1 milyon insana verilsin” 5 Avqust 2020, 12:45 FHN-in çimərliklərdən istifadə ilə bağlı əhaliyə müraciət etdi - VİDEO 5 Avqust 2020, 12:42