Arxiv
1 Sentyabr 2019, 09:42 | ƏDƏBİYYAT
Ernst Moro - bu adı yadda saxlayın!

Sizə haqqı verilməmiş, dünyaca məşhur olmayan bir adamdan bəhs etmək istəyirəm.

Ernst Moro. Bu adı yadda saxlayın. Çünki məhz onun sayəsində adi yerkökü şorbası yüz minlərlə, milyonlarla insanın həyatını xilas etdi. Məhz onun sayəsində bir çox uşaq xəstəliklərini - məsələn, uşaq serebral iflicini - diaqnozlaşdırmaq mümkün oldu.

Məhz o, laktobayteriyaları kəşf etdi və heç bir mükafat, o cümlədən Nobel almadı.

Azərbaycanda isə Moronun adını az adam eşidib.
Düşünmək çətindi, amma cəmi 150 il əvvəl insanların orta yaşam sürəyi indiki ilə müqayisədə iki dəfə azdı.

Təbii, ulu babalarımızın 35-40 yaşayıb qocalıqdan öldüklərini iddia etmirəm. Yaşam sürəyinin az olmasına təsir edən ən mühüm amil körpə ölümləridir. Uşağın doğulması azdır, onun yetkinlik yaşına çatanadək yaşaması şərtdir.

Bu problemi həll edən insan doğuldu - pediatr Ernst Moro.
Moronu indi sloven həkim adlandırardılar, çünki 1874-cü ilin dekabrın 8-də müasir Sloveniyanın paytaxtı Lyublyanada dünyaya gəlmişdi.

Fəqət, o uzaq illərdə Lyublyana sadəcə, Avstriya-Macarıstan imperiyasındakı əyalət şəhəri idi. Şəhərin adı da başqa idi - Laybax, Krayna hersoqluğunun paytaxtı.

Moro böyüdü, Avstriyanın Qras şəhərində oxudu. 1899-cu ildə tibb doktoru - indi ABŞ və Britaniyada MD adlanır - dərəcəsini aldı, 1901-1902-ci illərdə dahi Teodor eşerixlə birlikdə çalışdı.

Eşerix "Essherichia coli"ni, yəni bağırsaq çöpünü kəşf edən adamdır.

Moro 1906-cı ildə Münhendə pediatr, iki il sonra isə Heydelberq Universitetində professor oldu.

Məhz həmin sənədə, 1908-ci ildə o, yalnız bir əsr sonra izah edilə biləcək mühüm kəşf etdi. Həmin illərdə yüz minlərlə uşaq diareyadan ölürdü.

Moro isə uşaq ölümlərinin sayını iki dəfə azaldan çox sadə resept hazırladı - adi yerkökü şorbası. Yarım kiloqram yerkökü püre halına salınır, üzərinə 1 litr su tökülür, 3 qram duz əlavə olunur və toplam 1 litrə çatanadək qaynadılır.

Vəssəlam.

2002-ci ildə aydın oldu ki, bu şorbada yaranan və yerkökündən məhlula keçən oliqoşəkərlər uşağın bağırsağının selikli qişasına bakteriyaların yapışmasına mane olur. Digər araşdırma göstərdi ki, bu məcazın sayəsində şorba hətta antibiotiklərə dayanıqlı bakteriyaların yaratdığı diareyanı müalicə edir.

Prinsip etibarilə, sadəcə bu, bəşəriyyətin Moroya minnətdar olmasına yetərdi.

O, uşaq süd butulkalarının sterilləşdirilməsinin müəllifi, ana südü ilə əmizdirilən uşaqların xəstəliklərə daha dayanıqlı olmasını sübut edən adamdır.

Məhz Ernst Moro körpələrin süni qidalandırılması üçün "Moro südü"nü (qaymaq-un-yağ-şəkər) hazırladı.

Məhz Moro süd məhsullarındakı laktobakteriyaları kəşf etdi və onların orqanizm üçün xeyrini sübut etdi.

Məhz o, körpələrdə həyatın ilk aylarındakı refleksi aşkarladı: əgər körpənin başının yanında qəflətən səs çıxarsanız, o, əvvəlcə barmaqlarını şax tutaraq əlləriini yana açacaq, sonra əllərini sıxıb birləşdirəcək.

Bu refleks yoxdursa, deməli, uşağın mərkəzi sinir sistemində fəsad və ya problem var. Məhz Moro refleksi olmayanda uşaqda serebral iflicin varlığına şübhə yaranır.

Çox sadə, təvazökar həyat sürmüş Moro heç bir mükafat almayıb.

Arvadı yəhudi olduğu üçün 1936-cı ildə Heybelberq Universitetindəki professor postundan "səhhətinə görə" istefa verən Moro 74 yaşınadək həkimlik edib.

Dahi pediatr 1948-ci ilədək həkim işlədi, Mosartştrasse, ev 10 ünvanda pediatrik klinikanın rəhbəri oldu.

Ernst Moro gerçəkdən də, dahi idi...


Elçin Alıoğlu

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Üzeyir Hacıbəylinin adı güllələnəcək şəxslərin siyahısına salınmışdı” - TARİX 18 Sentyabr 2019, 11:33 Maye qazın topdansatış qiyməti dövlət tərəfindən tənzimlənməyəcək 18 Sentyabr 2019, 11:32 Sürücünün yol polisini təhqir etməsi ilə bağlı araşdırma başlanıldı 18 Sentyabr 2019, 11:20 Kameranın növbəti hədəfi Xankəndindəki Qələbə paradı olacaq... 18 Sentyabr 2019, 11:19 Praqmatik, nikbin və təmkinli ssenarilər əsasında hazırlanan büdcə 18 Sentyabr 2019, 11:16 Hüquq müdafiəçilərindən sosial şəbəkələrdəki söyüşlə bağlı MÜRACİƏT 18 Sentyabr 2019, 11:14 Komitə sədri: “Həm meyitdən, həm də sağlam insandan orqan köçürüləcək” 18 Sentyabr 2019, 11:06 Zakir Həsənov təlimlərin gedişi barədə məruzəni dinlədi - FOTOLAR 18 Sentyabr 2019, 11:04 Cəmil Quliyev yeni vəzifəyə təyin olundu 18 Sentyabr 2019, 11:01 Elmar Məmmədyarov Vatikan Şərq Kilsələrinin Konqreqatını Bakıya dəvət etdi 18 Sentyabr 2019, 10:57 Maşınla adam vurub öldürən sürücü tutuldu 18 Sentyabr 2019, 10:55 Ötən gün yol qəzalarında 7 nəfər ölüb 18 Sentyabr 2019, 10:51 BANM-da “Yaşıl Enerjinin İdarə Olunması” üzrə Beynəlxalq Yay Məktəbinə start verildi 18 Sentyabr 2019, 10:33 “Musiqi alətləri: birlik və müxtəliflik” sərgisi Heydər Əliyev Mərkəzində 18 Sentyabr 2019, 10:27 Azərbaycan dilinin izdivac və idxal prosesində gücü 18 Sentyabr 2019, 10:27 Ermənistan atəşkəsi 20 dəfə pozdu 18 Sentyabr 2019, 10:24 AzTV-nin yeni loqosundakı üçbucaq nə deməkdir? - Sədr İZAH ETDİ 18 Sentyabr 2019, 10:18 Mahir Emrelinin evini yaranlar tutuldu - FOTOLAR 18 Sentyabr 2019, 10:14 Azərbaycanlı din xadimindən ŞOK AÇIQLAMA: “Bəzi hicablı qadınlar elə bərbad geyinirlər ki...” 18 Sentyabr 2019, 09:55 “Sosial evləri alıb “mənzil kolleksiyası” yaradırlar” - ETİRAZ 18 Sentyabr 2019, 09:40 Şuşalı Üzeyir bəyin Ağcabədidə doğulmasının MARAQLI TARİXÇƏSİ 18 Sentyabr 2019, 09:36 Azərbaycan Üzeyir Musiqi gününü qeyd edir 18 Sentyabr 2019, 09:30 Səhiyyə Nazirliyi: Aşura günü qan verən 169 nəfərdə virus aşkarlanıb 18 Sentyabr 2019, 09:16 Arif Əliyev: “Bizim sayt təkcə xəbər çatdırmayacaq, xidmət də təklif edəcək” 18 Sentyabr 2019, 08:56 Sabiq deputat: “Ay ziyalılar, gəlin yığışaq, iqtidarla müxalifəti barışdıraq!” - MÜSAHİBƏ  18 Sentyabr 2019, 08:25 Bu gün Çempionlar Liqasında daha 8 oyun - TƏQVİM 18 Sentyabr 2019, 08:13 Çempionlar Liqasında 8 görüş keçirilib - NƏTİCƏLƏR 18 Sentyabr 2019, 08:10 Manatın bugünkü məzənnəsi 18 Sentyabr 2019, 08:05 Ruhun şad olsun, Üzeyir bəy! 18 Sentyabr 2019, 07:59 "Sevilya" artıq Bakıdadır - VİDEO 18 Sentyabr 2019, 00:48 Paytaxtın bu ərazisi qaranlıqda qaldı 18 Sentyabr 2019, 00:37 Türk Hava Yolları təyyarəsi təcili eniş edib 18 Sentyabr 2019, 00:09 Güclü külək Bərdədə fəsadlar törətdi 17 Sentyabr 2019, 23:48 Azərbaycan nefti bahalaşıb 17 Sentyabr 2019, 23:31 Tacikistan Qırğızıstana nota verdi: sərhəddə gərginlik artır 17 Sentyabr 2019, 23:14