Arxiv
30 Oktyabr 2019, 09:23 | QARABAĞ
“İtirilmiş  torpaqlarımız...” - Canyataq-Gülyataq  yaylaqlarının  yağı  binələri - VI  YAZI

Tarixən  Qarabağ bəylərbəyliyinin və xanlığının otlaq-örüş, cıdır-oylaq sahələri olan  Canyataq-Gülyataq massivi Murov və Qarabağ dağlıq silsilələrinin gündoğar hissəsindən (Gülgəz zirvəsi, 2358 m; Qırxqız, 2679 m; Dəlidağ, 2243 m; Susuzluq, 2845; Xocayurd, 2389 m; Sağsağan qayası, 1706 m) başlayaraq Gəncəbasar mahalının aran yerlərinədək çatır. Gül-çiçək qoxulu, barlı-bərəkətli tərəkəmə elatının əski yurd ocaqlı bu yerləri Kəlbəcər, Şuşa, Laçın, Xocalı, Ağdam,  Tərtər, Goranboy, Xanlar (indiki  Göy-göl)... nahiyələrinin (rayonlarının) ərazisini tutmuşdur. Bu otlaqlarda aran və dağlıq  Qarabağın tərəkəmə camaatının yay-qış ocaqlarının odu-közü, təknələrinin halal bərəkəti, var-dövlətlərinin sayı-hesabı, qonaqlarının təşriv buyurmağı azalmazdı, əskilməzdi. Gavur tör-töküntülərinin murdar nəfsi və nəfəsi bu yerlərin havasına qarışana kimi, ibtidai hay sürüsünün ləpiri bu torpaqlara dəyənə kimi. Bu yerlərdə qaçaq Nəbi Alı oğlunun və Alı Xıdır oğlu Məhərrəmovun düşərgələrinin izi qalıb, ustad aşıqlardan  Ələsgər, Valeh, Şəmşir... “sübh çırtladan” məclislər aparıblar, qatar-qatar dastanlar söyləyiblər... qonaqlı-qaralı “ağırtaxta” (bu rayon əvvəllər Mardakert adlanıb)  yığnaqlarında.

    
Canyataq-Gülyataq massivi Tərtər rayonunun Qazyan, Hüseynlı, Dəmirli, Azad Qaraqoyunlu, Ağdam rayonunun Qalayçılar, Kolanı, Papravənd, Qarapirim, Goranboy rayonunun Ağcakənd, Tap Qaraqoyunlu, Gülüstan... kəndləri hüdudunda olsa da, 1930-40-cı  illərdə (bu dövrədək həmin yerlərdən Laçın, Kəlbəcər, Tərtər, Ağdam, Goranboy, Xanlar rayonlarının təsərrüfatları istifadə etmişlər) bu ərazilərin  hesabına hay-daşnak sürüsünün cəmləşdiyi Mardakert və Şaumyan (kənd) rayonları yaradılmışdır. 1930-cu ilin 8 avqust tarixində yaradılmış Şumyan (kənd) və Cerabert (1939-cu ildən sonra  Mardakert adlanıb) rayonları Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 1991-ci il tarixli qərarı ilə ləğv edilmişdir.

 
 Göz işlədikcə uzanan bərəkətli örüş-otlaq torpaqlarında  quldur daşnak adlarını daşıyan hay təsərrüfatlarının üzüm  və meyvə bağları salındı, taxıl əkinləri aparıldı, ən çox kartof əkini sahələrinə üstünlük verildi. Beləliklə, Qarabağın dağlıq bölgəsinin  “arxasına” daşnakların  məkrli xəyanəti sayəsində  “xəncər” vuruldu, Sovet hökumətinin hayəsilli üzvlərinin mənfur niyyətlərinə uyğun və himayədarlarının köməkliyi ilə ...

1942-ci ildə Ağdərə rayonu (bu rayon əvvəllər Mardakert adlanıb) ərazisində, bu massivdə məskunlaşmış  hayların 4-5-i Laçın rayonu, Lolabağırlı kənd sakini Paşa Məşədi Tanrıverdi oğlunu (1870-1972) döyüb, qolunu-qıçını sındırmışdılar ki, atı otlağa girib,  “bu yerlər bizim yurdumuzdur” deyə.

                 

İndi bu qədim, əzəli  mahalın yalnız adını yaşadan Canyataq və Gülyataq kəndləri hazırda  Tər-tər rayonunun inzibati-ərazi vahidləri kimi düşmən işğalı altındadır.              

 (Yazı   Laçın rayonu,Lolabağırlı  kənd sakini   Hacı Bayram Paşa oğlunun (1936) məlumatı əsasında hazırlanıb.)

                                                     
Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)  

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Türkiyə yenə şəhid verdi 29 Fevral 2020, 00:51 Gürcüstanda yenidən zəlzələ oldu 29 Fevral 2020, 00:29 Azərbaycan millisinin yoxlama oyunları ləğv edilə bilər 29 Fevral 2020, 00:16 NATO-dan Türkiyəyə dəstək gəldi 28 Fevral 2020, 23:56 Eldar Mansurov: Babası xanəndə, atası tarzən olan bəstəkar - VİDEO 28 Fevral 2020, 23:55 Metropolitendə koronavirusla bağlı profilaktik dezinfeksiya işi - Foto 28 Fevral 2020, 23:45 Azərbaycandan Gürcüstana gedən şəxs karantinə alındı 28 Fevral 2020, 23:32 Bakıda avtobuslar belə dezinfeksiya edilir - FOTO 28 Fevral 2020, 23:11 Azərbaycanda koronavirusa yoluxan şəxs bu xəstəxanaya yerləşdirildi 28 Fevral 2020, 22:53 Avtobusun qatarla toqquşması 15  can aldı 28 Fevral 2020, 22:35 “Azərbaycan özü və qonşuları üçün enerji təhlükəsizliyini təmin edən ölkədir” - Prezident  28 Fevral 2020, 22:18 Kürdəmirdə zəncirvari yol qəzası 28 Fevral 2020, 21:57 “Azərbaycanın müasir tarixində neft amili həlledici rol oynayıb” - İlham Əliyev 28 Fevral 2020, 21:46 Ərdoğan Trampla son durumu müzakirə etdi 28 Fevral 2020, 21:32 Türkiyə ilə Rusiya arasında danışıqlar yekunlaşdı 28 Fevral 2020, 21:21 “Azərkosmos” dünyanın 20 ölkəsinə xidmət ixrac edir 28 Fevral 2020, 21:06 Fənn olimpiadalarının yarımfinal turunun nəticələri AÇIQLANDI 28 Fevral 2020, 20:51 Gürcüstanda karantinə götürülənlərin sayı 39-a çatdı 28 Fevral 2020, 20:33 Rusiya və ABŞ-ın qərargah rəisləri İdlib hücumunu mazakirə etdi 28 Fevral 2020, 20:17 Parlamentdə 4 nəfər koronavirusa yoluxdu: bütün iclaslar təxirə salındı 28 Fevral 2020, 20:03 Ev heyvanında koronavirus aşkar edildi 28 Fevral 2020, 20:00 Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında kompleks məşq keçirilib - FOTO - VİDEO 28 Fevral 2020, 19:52 Azərbaycan Misirə başsağlığı verdi 28 Fevral 2020, 19:43 Hökümət koronavirusa görə hüquq mühafizə orqanlarına göstəriş verdi 28 Fevral 2020, 19:34 Koronavirusun 10 yaşından aşağı uşaqlarda öldürücü təsiri yoxdur - AÇIQLAMA 28 Fevral 2020, 19:25 İnam Kərimov Ucarda respublika müşavirəsi keçirdi 28 Fevral 2020, 19:08 “Sərhədlərin bağlanması ilə bağlı ictimaiyyətə məlumat veriləcək” - DSX 28 Fevral 2020, 19:00 ÜST Azərbaycanda koronavirusun aşkarlanması barədə məlumat YAYDI 28 Fevral 2020, 18:54 Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin strukturu dəyişdirildi 28 Fevral 2020, 18:48 İranla sərhədin bağlanması istiqamətində danışıqlar aparılır - RƏSMİ 28 Fevral 2020, 18:42 TƏBİB rəsmisi: Belorusiyaya gedən Azərbaycan vətəndaşında koronavirus Bakıda aşkarlanmayıb 28 Fevral 2020, 18:36 TƏBİB-dən Ağdaşda yayılan görüntüyə REAKSİYA: Yorğunluqdan huşunu itirib 28 Fevral 2020, 18:30 Koronavirusa görə 24 saat işləyən “Qaynar xətt” yaradıldı 28 Fevral 2020, 18:24 Qərargah: 38 dərəcə hərarəti olanlar yoxlanmalıdılar 28 Fevral 2020, 18:18 Koronavirusa görə 224 nəfər karantin şəraitində saxlanılır - QƏRARGAH 28 Fevral 2020, 18:12