Arxiv
19 Dekabr 2019, 09:03 | QARABAĞ
“İtirilmiş  torpaqlarımız...” silsiləsindən - Kəlbəcərin “qızıl torpaqları” - VIII YAZI

Qərbi Azərbaycanın  Basarkeçər nahiyəsinin   Şahdağ silsiləsinin qərb hissəsində  yerləşən “Göyçə çuxuru”  hövzəsindəki Zod kəndində 1960-cı illərdə  açıq və şaxta şəraitində qazılan torpaqların yuyulması və qızıldan təmizlənməsi məqsədi ilə dəyirmanlar tikilmişdi.  Orada müsəlman-türk əhalisi işləmiş, sonralar Zod qəzəbəsində  isə  əsasən ruslar yaşamışlar. “Qızıl torpaqları” yumaq üçün Qoşabulaq kəndinin günçıxanından axan 30-a qədər bulağın suyunu birləşdirərək ora yönəldirdilər (25-30 km məsafədə, 1,5 m diametrli borularla). Kənd sakinlərindən Elbəyi Mustafa oğlu, Ənvər Hacı oğlu, Əli Alı oğlu, Kamil Zeynalabdin oğlu... orada işləyidi. 1970-ci illərdə həmin mədənlərdə haylar tərəfindən külli miqdarda yeyinti halı aşkar edildikdən sonra “qızıllı torpaqlar” dəmir yolu xətti ilə İrəvan şəhərinin 30-40 km-də salınmış  Yeni Zod qəsəbəsində yuyularaq təmizlənirdi.

Qoşabulaq kənd sakinləri Vahid Rəcəb oğlu Əhmədovun (1951) və Şahmalı Qoşunəli oğlu Salmanovun  (1949) bildirdiyinə görə,  Göyçə mahalının qızıl ehtiyatını XVIII-XIX əsrlərdə İraq, Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyadan gəlmiş ərəblər də istismar  etmiş, dəvə yükləri vasitəsi ilə ölkələrinə aparmışlar. Mədən işçisi Ənvər Hacı oğlunun dediyinə görə, qədim şaxtalarda  çürümüş palaz, paltar və alət  qalıqlarına rast gəlinirdi.


Ümumiyyətlə, qızıl şaxtaları kimi  20-dən çox tunel qazılmişdı “Göyçə çuxuru”nun Üstübulaq dağı silsiləsində, onların uzunluğu 1-2 km-ə çatırdı. “Qızıl torpaqların” çıxarılması açıq üsulla da aparılırdı. Mədən şaxtalarının bir çoxunun qurtaracağı Kəlbəcər rayonunun Seyidlər, Dəmirçidamı, Qanlıkənd, Cəmilli, İstibulaq kəndlərinə kimi, Zod aşırımından Seyidlər çayına qədər davam edirdi, 5-6 km məsafədə, hətta həmin kəndlərin sakinlərindən də orada  işləyənlər vardı.

 
Şahdağ silsiləsinin Kəlbəcər rayonu hüdudlarındakı meşə, açıq dağlıq və kənd ətrafı sahələrində həm açıq üsulla, həm də şaxta-qazma formasında “qızıl torpaqları”nın qarət edilərək (qazılaraq) Ermənistana daşınması 1970-ci illərin sonlarında daha intensivləşmişdi. Bu məqsədlə yuxarıda adları çəkilən kəndlərin təsərrüfat  ərazilərindən də  istifadə edirdilər.

 

Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Türkiyə yenə şəhid verdi 29 Fevral 2020, 00:51 Gürcüstanda yenidən zəlzələ oldu 29 Fevral 2020, 00:29 Azərbaycan millisinin yoxlama oyunları ləğv edilə bilər 29 Fevral 2020, 00:16 NATO-dan Türkiyəyə dəstək gəldi 28 Fevral 2020, 23:56 Eldar Mansurov: Babası xanəndə, atası tarzən olan bəstəkar - VİDEO 28 Fevral 2020, 23:55 Metropolitendə koronavirusla bağlı profilaktik dezinfeksiya işi - Foto 28 Fevral 2020, 23:45 Azərbaycandan Gürcüstana gedən şəxs karantinə alındı 28 Fevral 2020, 23:32 Bakıda avtobuslar belə dezinfeksiya edilir - FOTO 28 Fevral 2020, 23:11 Azərbaycanda koronavirusa yoluxan şəxs bu xəstəxanaya yerləşdirildi 28 Fevral 2020, 22:53 Avtobusun qatarla toqquşması 15  can aldı 28 Fevral 2020, 22:35 “Azərbaycan özü və qonşuları üçün enerji təhlükəsizliyini təmin edən ölkədir” - Prezident  28 Fevral 2020, 22:18 Kürdəmirdə zəncirvari yol qəzası 28 Fevral 2020, 21:57 “Azərbaycanın müasir tarixində neft amili həlledici rol oynayıb” - İlham Əliyev 28 Fevral 2020, 21:46 Ərdoğan Trampla son durumu müzakirə etdi 28 Fevral 2020, 21:32 Türkiyə ilə Rusiya arasında danışıqlar yekunlaşdı 28 Fevral 2020, 21:21 “Azərkosmos” dünyanın 20 ölkəsinə xidmət ixrac edir 28 Fevral 2020, 21:06 Fənn olimpiadalarının yarımfinal turunun nəticələri AÇIQLANDI 28 Fevral 2020, 20:51 Gürcüstanda karantinə götürülənlərin sayı 39-a çatdı 28 Fevral 2020, 20:33 Rusiya və ABŞ-ın qərargah rəisləri İdlib hücumunu mazakirə etdi 28 Fevral 2020, 20:17 Parlamentdə 4 nəfər koronavirusa yoluxdu: bütün iclaslar təxirə salındı 28 Fevral 2020, 20:03 Ev heyvanında koronavirus aşkar edildi 28 Fevral 2020, 20:00 Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında kompleks məşq keçirilib - FOTO - VİDEO 28 Fevral 2020, 19:52 Azərbaycan Misirə başsağlığı verdi 28 Fevral 2020, 19:43 Hökümət koronavirusa görə hüquq mühafizə orqanlarına göstəriş verdi 28 Fevral 2020, 19:34 Koronavirusun 10 yaşından aşağı uşaqlarda öldürücü təsiri yoxdur - AÇIQLAMA 28 Fevral 2020, 19:25 İnam Kərimov Ucarda respublika müşavirəsi keçirdi 28 Fevral 2020, 19:08 “Sərhədlərin bağlanması ilə bağlı ictimaiyyətə məlumat veriləcək” - DSX 28 Fevral 2020, 19:00 ÜST Azərbaycanda koronavirusun aşkarlanması barədə məlumat YAYDI 28 Fevral 2020, 18:54 Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin strukturu dəyişdirildi 28 Fevral 2020, 18:48 İranla sərhədin bağlanması istiqamətində danışıqlar aparılır - RƏSMİ 28 Fevral 2020, 18:42 TƏBİB rəsmisi: Belorusiyaya gedən Azərbaycan vətəndaşında koronavirus Bakıda aşkarlanmayıb 28 Fevral 2020, 18:36 TƏBİB-dən Ağdaşda yayılan görüntüyə REAKSİYA: Yorğunluqdan huşunu itirib 28 Fevral 2020, 18:30 Koronavirusa görə 24 saat işləyən “Qaynar xətt” yaradıldı 28 Fevral 2020, 18:24 Qərargah: 38 dərəcə hərarəti olanlar yoxlanmalıdılar 28 Fevral 2020, 18:18 Koronavirusa görə 224 nəfər karantin şəraitində saxlanılır - QƏRARGAH 28 Fevral 2020, 18:12