Arxiv
26 Fevral 2021, 15:23 | ƏDƏBİYYAT
Xan qızı Gövhər ağanın şəxsi həyatı ilə bağlı maraqlı DETAL

Qarabağ hökmdarı İbrahim Xəlil xanın (1732-1806) qızı Gövhər ağa (1790-1888) Şuşanın tarixində özünəməxsus yer tutur. Şəhərin iki mühüm dini mərkəzi – Yuxarı Gövhər ağa və Aşağı Gövhər ağa məscidləri onun adı ilə bağlıdır. Şuşanın həyatına əliaçıq, maarifpərvər və xeyriyyəçi xanım kimi daxil olmuşdu. Xeyriyyəçilik fəaliyyəti haqda “Kavkaz” qəzeti 1849-cu ildə ayrıca yazı dərc etmişdi.

Gövhər ağa (İbrahim Xəlil xanın qızları – Ağabəyim ağa, Gövhər ağa nədənsə ənənəvi “xanım” deyil, “ağa” titulu daşıyırdılar) xanın gürcü knyazı Abaşidzenin qızı Sofiya ilə nikahından doğulmuşdu.

Atasının sağlığında Şəki hakimi, rus ordusunun general-leytenantı Cəfərqulu xan Xoyskiyə (?-1814, Azərbaycan Cümhuriyyətinin ilk baş naziri Fətəli xan Xoyskinin ulu babası) ərə verilmişdi. Ərinin ölümündən sonra Qarabağa qayıtmış, ömrünün sonuna qədər Şuşada yaşamışdı. Şuşa bazarı və Qarabağda on kənd ona məxsus idi. Qafqazın baş hakimi general Yermolovun təşəbbüsü ilə 1822-ci ildə Qarabağ xanlığı ləğv ediləndən sonra da Gövhər ağanın ailə mülkü olan kəndlərlə bağlı imtiyazları saxlanmışdı.

Şuşa bazarından götürdüyü gəlirin əvəzinə hökumət ona ildə 972 gümüş manat ömürlük pensiya kəsmişdi.

Gövhər ağanın vəsaiti ilə 1865-1866-cı illərdə Şuşanın Qapan meydanında Aşağı Gövhər ağa məscidi kimi tanınan dini kompleks inşa edilmişdi. 1884-1885-ci illərdə isə yenə onun istəyi və vəsaiti ilə əsası Pənahəli xan tərəfindən qoyulmuş (1769) Cümə məscidinin (Yuxarı Gövhər ağa məscidi) inşası tamamlanmışdı. Məscidlərin ikisi də qarabağlı memar Kərbəlayı Səfixanın layihəsi əsasında tikilmişdi və kompleks (məscid, mədrəsə, kitabxana, yaşayış evi, bağça, hovuz və s.) xarakterli idi.

Şuşanın erməni işğalı zamanı hər iki məscid dağıdılmışdı. Bir neçə il bundan əvvəl işğalçı rejimin ideoloqları Yuxarı Gövhər ağa məscidinin tarixini saxtalaşdıraraq onu İran dini abidəsi kimi "təmir etmişdilər". Şuşa azad olunandan sonra - 28 illik fasilədən sonra 2020-ci il noyabrın 10-da bu məscidin minarəsindən azan verilmişdi, noyabrın 13-də isə ilk cümə namazı qılınmışdı.

Gövhər ağanın şəxsi həyatı ilə bağlı bir detal. Uzun müddət dul qalandan sonra əmisi oğlu, Şuşada vəkillik fəaliyyəti ilə məşğul olan Xankişi bəy Cavanşirə ərə getmişdi. Amma Xankişi bəy şəhər əhalisi arasında o qədər də yaxşı imicə malik deyildi və Gövhər ağanın seçimi şuşalılar arasında əməlli-başlı etiraz doğurmuşdu. Heydəroğlu adlı Şuşa şairi Xankişi bəyə və onun layiq olmadığı izdivacına narazı münasibətini aşağıdakı beytlə dilə gətirmişdi:

Xərmöhrəyə (eşşək ayağının palçığı – V.Q.) layiq olmayan xər
Tapdı bu aləm içrə gövhər...


Vilayət Quliyev,
Azərbaycanın Macarıstandakı səfiri, tənqidçi, ədəbiyyatşünas, tərcüməçi

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
İspaniya AVRO-2020-dən imtina etdi 22 Aprel 2021, 01:00 Saxta koronavirus peyvəndləri aşkarlandı 22 Aprel 2021, 00:53 36 yaşlı Yakub Kulqanek Çexiyanın xarici işlər naziri təyin edildi 22 Aprel 2021, 00:47 Milli Məclisin bitərəf deputatları TOPLAŞIR 22 Aprel 2021, 00:34 Gimnastımız Avropa Çempionatının finalına çıxdı 22 Aprel 2021, 00:23 Moskvada "Navalnıya azadlıq" aksiyası 22 Aprel 2021, 00:06 Çexiya ilə Rusiya arasında diplomatik qalmaqal böyüyür 21 Aprel 2021, 23:54 Qarabağdakı Rusiya-Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzi ilə bağlı AÇIQLAMA 21 Aprel 2021, 23:39 Goranboyda azyaşlını it dişlədi 21 Aprel 2021, 23:22 Bakıda sökülməkdə olan evlərdə yanğın 21 Aprel 2021, 23:07 Paşinyanın evinin qarşısında aksiya - VİDEO 21 Aprel 2021, 22:59 "Qarabağ" "Sumqayıt"la sülh bağladı - Azərbaycan Kuboku 21 Aprel 2021, 22:48 Dünyanı dünyanın başına YIXACAQ(MI?) 21 Aprel 2021, 22:41 Hüseynbala Mirələmovun biabırçı görüntüləri yayıldı - VİDEO 21 Aprel 2021, 22:37 Paytaxtda gənc qızı maşın vurdu 21 Aprel 2021, 22:33 Mariya Stadnik Avropa çempionatının finalında - FOTO 21 Aprel 2021, 22:22 "Real"ın futbolçusu koronavirusa yoluxdu 21 Aprel 2021, 22:10 Göygöldə qadın sirkə turşusu içib zəhərləndi 21 Aprel 2021, 21:55 BMT baş katibi Zelenski ilə danışdı 21 Aprel 2021, 21:41 Türkiyədə koronavirusla bağlı vəziyyət daha da pisləşdi 21 Aprel 2021, 21:23 Paşinyanın kortejini saxlayanlar cəzalandırılacaq 21 Aprel 2021, 21:08 Kürdə xilas edilən şəxs daha sonra qollarını doğradı 21 Aprel 2021, 20:55 Çempionlar Liqasının kuboku İstanbula gətirildi 21 Aprel 2021, 20:41 Çində peyvənd olunanların sayı açıqlandı 21 Aprel 2021, 20:29 Avrokomissardan Azərbaycan və Ermənistana çağırış: "Münaqişə bitib, barışmaq vaxtı çatıb" 21 Aprel 2021, 20:15 Sabirabadda 22 yaşlı hamilə qadın xəstəxanada öldü 21 Aprel 2021, 20:04 “Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub 21 Aprel 2021, 19:10 Millimizə "Kasımpaşa"dan oyunçu çağırılıb 21 Aprel 2021, 19:02 Rusiya aviaşirkətləri Azərbaycana müntəzəm reyslər üçün icazə alıb 21 Aprel 2021, 18:55 MSK-nın tərkibi yenidən formalaşdırılır - Namizədlər kimlər olacaq? 21 Aprel 2021, 18:48 Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında hərbi hissə rəhbərliyi ilə məşğələ keçirilib - VİDEO 21 Aprel 2021, 18:40 Lukaşenko sabah Putinlə görüşəcək 21 Aprel 2021, 18:32 “Gilan”a məxsus obyektdə qanunsuzluqlar AŞKARLANDI 21 Aprel 2021, 18:25 Rusiya 10 amerikalı diplomatı ölkədən qovur 21 Aprel 2021, 18:17 Səfərbərlik Xidmətindən şəhid statusunun verilməməsi ilə bağlı iddialara CAVAB 21 Aprel 2021, 18:08