15-oktabr kuni Bokuda Osiyoda oʻzaro hamkorlik va ishonch choralari boʻyicha kengash (AQEM) VII sammiti boʻlib oʻtadi. Ozarbayjon mezbonlik qiladigan sammitda Osiyoning turli mintaqalarini ifodalovchi davlat va hukumat rahbarlari, tashqi ishlar vazirlari va boshqa yuqori darajadagi vakillarning ishtirok etishi kutilmoqda.
Modern.az xabar berishicha, sammit arafasida bir qator davlatlar delegatsiyalarga kim rahbarlik qilishini eʼlon qildi.
Bokuga kelgan va tashrifi tasdiqlangan yetakchilar
Hozirda Laos Prezidenti Thongloun Sisoulith, Isroil Prezidenti Ishaq Herzog, Kambodja Qirolligi Bosh vaziri Hun Manet Bokuda. AQEM sammiti arafasida Ozarbayjon va Laos oʻrtasida yuqori darajadagi aloqalar boshlandi. Kambodja Bosh vaziri Hun Manet ham allaqachon Ozarbayjonda. Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Qirgʻiziston Prezidenti Sadyr Japarovning 14–15-oktabr kunlari Ozarbayjonga ishchi tashrif bilan kelishlari va AQEM sammitida ishtirok etishlari rasman eʼlon qilindi. Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrovning ham 15-oktabr kuni boʻlib oʻtadigan uchrashuvga qatnashishi tasdiqlandi. Rossiya Tashqi ishlar vazirligining maʼlumotlariga koʻra, sammitda AQEMning kelajakdagi rivojlanishi va Yevroosiyo makonida koʻp tomonlama hamkorlik masalalari muhokama qilinadi. Turkiya tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan, Eron tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Kazem Gharibabadi ham tadbirda ishtirok etadilar.
Xitoy, Pokiston va boshqa mamlakatlardan kimlar qatnashadi?
Sammit arafasida bir qator boshqa mamlakatlarning ham yuqori darajada vakillik qilishi haqida maʼlumotlar tarqaldi. Birlashgan Arab Amirliklarining tashqi ishlar boʻyicha davlat vaziri Khalifa bin Shaheen Al Mararning AQEM sammitida ishtirok etishi mamlakatning Bokudagi elchixonasi tomonidan tasdiqlandi.
Falastinni esa sammitda tashqi ishlar va diaspora vaziri Varsen Aghabekyan Shahin himoya qiladi. Bu haqda 13-oktabr kuni maʼlumot tarqaldi. Bundan tashqari, Belarusning Ozarbayjondagi elchisi Dmitriy Pinevichning avvalroq bergan maʼlumotiga koʻra, mamlakat delegatsiyasiga parlament Vakillar palatasi raisi Igor Sergeyenko rahbarlik qiladi. Xitoy va Pokistonning ham sammitda yuqori darajadagi vakilligi kutilmoqda.
Barcha Markaziy Osiyo yetakchilari Bokuda boʻladimi?
AQEM bosh kotibi Kayrat Saribay 1-oktabr kuni OAVga bergan intervyusida sammitda koʻplab davlat va hukumat rahbarlarining ishtirok etishini kutayotganini bildirdi. U Markaziy Osiyo mamlakatlari yetakchilarining sammitga qatnashishiga umid qilayotganini, Osiyoning boshqa mintaqalaridan ham yuqori darajadagi vakillarning ishtiroki haqida ijobiy maʼlumotlar borligini aytdi. 8-oktabr kuni Turkmanistonda boʻlib oʻtgan Ozarbayjon va Markaziy Osiyo davlat rahbarlarining 8-maslahat uchrashuvining yakuniy bayonotida ham Bokuda boʻlib oʻtadigan AQEM sammitiga tayyorgarlik ishlari yuqori baholandi. Qozogʻiston va Turkmaniston yetakchilarining ishtiroki esa aniq eʼlon qilinmadi.
Bokuda qanday masalalar muhokama qilinadi?
AQEMning rasmiy maʼlumotlariga koʻra, sammit davlat va hukumat rahbarlarini, aʼzo va kuzatuvchi davlatlar vakillarini, shuningdek, kuzatuvchi va hamkor tashkilotlarni birlashtiradi. Uchrashuvning asosiy maqsadlari Osiyoda muloqot, oʻzaro ishonch, tinchlik, xavfsizlik va barqarorlikni mustahkamlash, shuningdek, umumiy muammolarni hal qilishda koʻp tomonlama hamkorlikni rivojlantirishdir. Kayrat Saribayning avvalgi bayonotiga koʻra, sammit doirasida siyosiy deklaratsiya, tematik hujjat va bir qator institutsional qarorlarning qabul qilinishi kutilmoqda.
Avvalgi sammitlarda qaysi yetakchilar ishtirok etgan?
AQEMning avvalgi sammitlari ham yuqori darajadagi xalqaro vakillik bilan yodda qolgan. 2019-yil 15-iyun kuni Tojikiston poytaxti Dushanbeda boʻlib oʻtgan V sammitda Xitoy Prezidenti Si Szinpin, Rossiya Prezidenti Vladimir Putin, Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdoʻgʻan, Eron Prezidenti Hasan Ruhoniy, Qozogʻiston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayev va Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hamda koʻplab davlat va hukumat rahbarlari ishtirok etganlar. Ozarbayjonni oʻsha vaqtda bosh vazir vazifasini bajaruvchi Novruz Mammadov himoya qilgan.
2022-yil 12–13-oktabr kunlari Astanada boʻlib oʻtgan VI sammitda esa Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev, Vladimir Putin, Rajab Toyyib Erdoʻgʻan, Eron Prezidenti Ibrohim Raisiy, Shavkat Mirziyoyev va boshqa yuqori darajadagi vakillar ishtirok etganlar.
Bokuda boʻlib oʻtadigan VII sammit AQEMning Ozarbayjonda davlat va hukumat rahbarlari darajasida tashkil etilgan birinchi sammiti boʻladi.
Qayd etish joizki, AQEM 1992-yilda Qozogʻistonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyev tashabbusi bilan tashkil etilgan. Hozirda tashkilotga 28 aʼzo davlat bor. Bular Ozarbayjon, Afgʻoniston, Bahrayn, Bangladesh, Kambodja, Xitoy, Misr, Hindiston, Eron, Iroq, Isroil, Iordaniya, Qozogʻiston, Quvayt, Qirgʻiziston, Moʻgʻuliston, Pokiston, Falastin, Qatar, Janubiy Koreya, Rossiya, Shri-Lanka, Tojikiston, Tailand, Turkiya, Birlashgan Arab Amirliklari, Oʻzbekiston va Vyetnamdir. Belarus, Indoneziya, Yaponiya, Laos, Malayziya, Filippin, Saudiya Arabistoni, Turkmaniston, Ukraina va AQSh esa tashkilotning kuzatuvchi davlatlaridir. AQEMning kuzatuvchi tashkilotlari qatorida esa BMT, Xalqaro Migratsiya Tashkiloti, YXHT, Arab Davlatlari Ligasi va Turkiy tilli Davlatlar Parlament Assambleyasi bor.
