18 noyabr 2018, Bazar
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Gənc şair: “Mənim istedadım şeir boydadır” - MÜSAHİBƏ
Gənc şair: “Mənim istedadım şeir boydadır” - MÜSAHİBƏ
16.01.2015, 10:16

Modern.az saytı gənc yazarlarla müsahibələrə start verir. Gənc yazarlarla  Azərbaycan ədəbiyyatın mənfi, müsbət tərəfləri, ümumiyyətlə, ədəbiyyat aləmindən söhbət edəcəyik. İlk həmsöhbətimiz Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü şair Qılman İmandır.

- İndiki şairlərin, şeirin sanki qanı quruyub. Bunun səbəbi nədir? Müasir dövrdə bu “qansızlıq” haradan qidalanır?

-  Əslində, söz öz taxtında olduğu kimi qalıb. Düşünürəm ki, elə olduğu kimi də qalacaq. Amma dünyada gedən qlobal texniki inteqrasiya, yeni yaranan sivilizasiyalar, ictimai-siyasi gərginlik, çaxnaşmalar, virus kimi insanların beynindəki zərif hüceyrələri məhv etməklə məşğuldur. İndi insanları sözlə təəccübləndirmək qəhrəmanlıqdır. Mövlanədən, Füzulidən, Dostoyevskidən istedadlı olsan belə, oxucunu təəccübləndirə bilməyəcəksən. Çünki insanlarda heyrətlənmək hissi ölüb. Müasir informasiya bolluğunda hansısa poetik kəşflə kimisə heyrətləndirmək, dinsizi imana gətirmək kimi bir şeydir. Müasir şairlər də zamanın bu təbəddülatları ilə doğulan, böyüyən insanlardır. Ona görə indi şeir ürəklə, ilhamla yox, nəzəri təfəkkürlə - ağılla yazılır. Qəribəsi də budur ki, sözün yaxşı mənasında ağılsız adamlar ağılla şeir yazır. Deyirlər ki, şairlər əsil dəlilərdi. Mən belə düşünmürəm. Artıq poetik istedad göründüyü kimi arxa plana keçib. Ona görə də o sən dediyin “qansızlıq” burdan yaranır.

- Deyirlər ki, sözlə bizim aramızda uçurum yaranıb. Ümumiyyətlə, bir qələm adamı kimi, söz sizin üçün nədir?

- Bu suala geniş formada cavab vermək olar. Amma konkret olaraq deyim ki, mənim üçün söz Allahın və ruhun gözə görünməyən ən gözəl şəklidir. Bu şəkil kimlər üçünsə müxtəlif formada, fonda ola bilər. Söz həm də mənim üçün ən gözəl sükutdur. Dil ilə ifadə olunmayan, gözlə görünən sükut. Gənc olmağına baxmayaraq milli düşüncəyə, klassik poeziyaya bağlılığınla seçilirsən.

- Biz sözün özünüdərk funksiyasını niyə itirdik?

- Sözün özünüdərki əslində insanın özünüdərkindən başlayır. Bu da sufilərə məxsus bir əlamətdir. Bugünkü sözün magiyasının, enerjisinin zəif olması bu sürət əsrində əsasən texnika ilə bağlıdır. Texniki tərəqqi mənəvi tənəzzülün bir başa sifarişçisinə çevrilib. Amma düşünürəm ki, bu özünüdərk problemi bütün zamanlarda olub. Çünki Füzuli də 16 əsrdə gileylənirdi: “Bir dövrdəyəm ki, nəzm olub xar, Əşar bulub kəsadi-əsar”. Çox maraqlıdır, 500 yüz ildir bu problem qalır. Dünya dəyişir, təhsil inkişaf edir, kosmosa uçuşlar olur, urbanizasiya sürətlə addımlayır, amma sözü dərk etmək, anlamaq problemi yenə yerində qalır.

- Bilirəm ki,  sən Aşıq Ələsgəri çox sevirsən və onun doğulduğu mühiti, həyat tərzini, şeirlərindəki irfani məqamları yaxşı bilirsən. İstərdim bir az Aşıq Ələsgər haqqında danışaq...

- Aşıq Ələsgər mənə görə övliyadır. Bunu onun haqqındakı söhbətlər, hadisələr də təsdiqləyir. Aşıq Ələsgər mənə görə həm də Azərbaycan türkcəsində yazan ən böyük şairimizdir. Aşıq Ələsgərin hətta sosioloji və ya başqa problemli şeirlərinin də irfani və mifoloji qatı var. Aşıq Ələsgər yaradıcılığı məxsusi bir mikrosxem üzərində qurulub ki, bu sxemin giriş kodu yalnız və yalnız “Qurani Kərim”dir.  “Quran”ı oxumayan, bilməyən və “Quran”ın mahiyyətini anlamayan adam Aşıq Ələsgər haqqında danışırsa, səhvə yol verə bilər. Yaxud Aşıq Ələsgər ona bəsit görünə bilər. Aşıq Ələsgərin adında da xüsusi bir hikmət var. Ələsgər onun adının təhrif olunmuş formasıdır. Əsil adı Əli-əsğərdi. Mənası Həzrət Əlinin kiçiyi deməkdi. Bu barədə bir neçə şeirində özü də işarələr edib.

Əlidən dərs aldım, eylədim əzbər,
Yerlərə zinətdi, göylərə ləngər.

Bu şerdən göründüyü kimi tərəddüdsüz demək olar ki, Aşıq Ələsgərin ustadı Həzrət Əlidir. Haqq aşiqlərinin ustadı həmişə islam mədəniyyətinin öndərləri olub. O cümlədən Aşıq Ələsgərin. Ona görə deyir ki, “Həqiqətən iki gözəl sevmişəm, Biri Məhəmmədi, biri də Əli”.

- Aşıq Ələsgər haqqında danışdıq. Maraqlı məqamlara toxundun. Bəs müasir aşıq şeri özünü nə üçün ciddi irfani-ədəbi nümunə kimi yox, daha çox oynaq, mədhiyyə elementi kimi nümayiş etdirir?

- Bilirsən,  Xətainin də, Miskin Abdalın da, Qurbaninin də, Tufarqanlı Abbasın da, lap elə Aşıq Alının, Ələsgərin dövründə də aşıqlar aşiqlik mərtəbəsindən gəlib aşıq olurdular. Məsəl üçün, Qurbaninin dövründə təkkə məclisləri var idi, burada sufilər-dərvişlər təriqətə qulluq edən xüsusi mərasimlər keçirirdilər “vəhdəti-vücud”a –Tanrıya qovuşmaq üçün. Eyni zamanda, bu məclislərdə birlikdə təriqətə uyğun səmavi rəqslər edirdilər, simvolik dini rəvayətlər düzüb-qoşurdular, sonra bu rəvayətlər o təkkə məclislərindən çıxmış aşıqlar tərəfindən təbliğ olunurdu. Bu barədə Əhməd Yəsəvinin bir şerində də var:

   Haqq qulları dərvişlər, 
  Həqiqəti bilmişlər, 
  Haqqa aşiq olanlar, 
  Haqq yoluna girmişlər.

İlk olaraq irfan ədəbiyyatının təşəkkülü belə başlayırdı. Bu da bizdə 20-ci əsrin 30-cu illərinə qədər davam etdi. Yəni son olaraq Aşıq Ələsgər və Növrəs İmandan sonra bu xətt qırıldı. Sovet hakimiyyəti gəldi dini ayinlərə qadağa qoyuldu, aşıq şerindəki irfan mövzusunu sosialist realizmi əvəz etdi. Dünən irfani havalar oxuyan aşıq, bu gün Moskvanın sütunlu sarayında Stalinin şərəfinə mədhiyyələr söyləyirdi. Kənd zəhmətkeşlərinin şəninə praqmatik qoşmalar yazırdı. Beləlikə, aşıq şerinin mahiyyəti - irfan mövzusu sıradan çıxdı, sadəcə, quru forma-qafiyə qaldı. 60-70 ci illərdə saz üstündə şeir yazan bir neçə el şairləri meydana çıxdı ki, onların da şeirlərinin ana xəttini didaktik ifadələr təşkil edirdi. Bu da taftalogiyadan başqa bir şey deyildi. Məmməd Araz deyirdi: “Köhnə qafiyələr çaylaq daşıdı”.  Bu gün poeziyamızda Azərbaycan dilini bilən (amma bilən ha!) şairlərin sayı nə qədərdir? Düzü, bu barədə dəqiq rəqəm deyə bilmərəm. Amma bu problem var, hətta poeziyada, prozada da var. Ədəbiyyat da dil hadisəsidir. Hansı dildə yazmağından asılı olmayaraq. Amma belə bir şey də var, yazıçı və ya şair dilin qayda-qanunlarını poza bilər. Bir şərtlə, dili bilməlidir. Mən müasir dövrdə məzmunca xeyli yaxşı şeir oxumuşam və görmüşəm ki, bunu yazan adamın dil kasadlığı var. Bəlkə də həmin adamın normal filoloji savadı da var, amma sözün özünü duymaq və məqamında işlətmək bacarığı yoxdur. Şeir intonasiya ilə, yəni dilin alt qatında yazıldığı üçün daha çox elastik sözlərdən istifadə etmək lazım gəlir. Bəzən sözün semantik quruluşundan çox, fonetik quruluşu, səs alleterasiyası nəzərə alınır. Ümumiyyətlə, belə başa düşürəm ki, yazıçının istedadını onun linqivistik bacarığı müəyyənləşdirir. Dili pinti yazarların heç vaxt oxucu auditoriyası olmayıb. Dilin inkişafı daha çox iki amillə bağlıdır: Düşüncə və mühitlə. Yazıçı necə düşünürsə, elə də yazır. Mühiti, folklor mənbəyi olmayan yazıçı kor balıqçıya bənzəyir. Yazıçının folklor bazası olmalıdır. Çünki yazı sənəti özü-özlüyündə folklordur. Yazıçının özünün yaratdığı fərdi folklor. Folklor yazıçının ən yaxşı rəndəsidir, əyri cümlələrini rəndələyib düzəldir.

- Avropada yaşayan gənc bir şairin, Azərbaycanda yaşayan Qılman İmandan hansı fərqi var?

- Ədəbiyyat haqqında tez-tez işlənən bir ifadə var: “Ədəbiyyat canlı orqanizmdir”. Əgər dünya ədəbiyyatını da canlı bir orqanizmə bənzətsək, onda Azərbaycan ədəbiyyatı da dünya ədəbiyyatının tərkib hissəsidir.  Demək istəyirəm ki, məkanından, dini mənsubiyyətindən, dilindən, irqindən asılı olmayaraq, ədəbiyyat ağrını hər yerdə birlikdə çəkir. Bu mənada, ədəbiyyat sərhədsizdir. Ədəbiyyat sərhədsiz olduğu üçün Avropada yaşayan hansısa yazarla öz aramda düşüncə etibarilə elə ciddi fərq görmürəm. Amma... Avropada yaşayan yazarla mənim fərqim müxtəlif cür ola bilər. Məsələn, Avropada yaşayan yazarın məndən daha çox intellektual, savadlı, dil imkanları böyük ola bilər. Çünki orda urbanizasiya, elm, təhsil, ədəbiyyat daha çox inkişaf edib. Mən həm də ayrı mühitdə - Azərbaycanda, kənddə, müharibə şəraitində böyümüşəm, həyatda müxtəlif çətinlikərdən keçmişəm, ondan fərqli olaraq mənim şəhər həyatım, dünya haqqında bilgilərim 15 illik zaman çərçivəsində formalaşmağa başlayıb. Avropada yaşayan yazar haqqında düşüncələrim yanlış da ola bilər, bəlkə də hər şey biz düşündüyümüz kimi deyil. Çoxları Avropada yaşamasına baxmayaraq, bəzən bilmirlər ki, heç yer üzündə Azərbaycan adlı dövlət var. Biz də həmişə şairlərin prozası maraqla qarşılanıb. Çoxu da yaradıcılığa ilk əvvəl şeirlə başlasa da, sonradan nəsrə keçib.

- Sizin necə, nəsrə keçmək fikrin yoxdur?

- Doğrusu, özümü hər şeydən öncə şair kimi görürəm. belə deyim, şeir mənim mənəvi yazı tələbatımı ödəyir. Hərdən düşünürəm ki, istedadım şeir boydadır. Amma son iki ildir bəzi mövzular məni narahat edir. Onları mütləq yazmalıyam. Çünki onlar artıq şeir mövzusu deyil. Çoxdandır yuxu ilə bağlı bir povest yazmaq istəyirəm, xeyli qeydlərim var, şeytanın əl-ayağını sındıra bilsəm, bu il o povesti yazacağam. Qaldı şairlərin nəsrə keçməsinə, indi qəribə bir hal baş verir. Təxminən 60-70-ci illərdə şairlər nəsrə keçəndə çalışırdılar ki, poetik yazsınlar, (bu rus ədəbiyyatına da aiddir) yəni,  poeziyanı nəsrə gətirsinlər, indi isə tərsinədir. Nəsri poeziyaya gətirirlər. Beləcə şeir nəsrin içində əriyib gedir.

- Son olaraq bir sual vermək istəyirəm. Bir şair olaraq özündə hansı keyfiyyəti daha çox bəyənirsən?

- Yazmaqdan çox pozmağı...və yazmaqdan çox yazmamağı...

Elmin NURİ


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Cəmil Həsənli sərbəst buraxıldı
18.11.2018, 00:49

Cəmil Həsənli sərbəst buraxıldı

“Azərbaycanın səfərdə Kosovonu məğlub etməsi  çətin olacaq” – Rəqib baş məşqçi
18.11.2018, 00:38

“Azərbaycanın səfərdə Kosovonu məğlub etməsi  çətin olacaq” – Rəqib baş məşqçi

İŞİD-in son istehkamı da ələ keçirildi
18.11.2018, 00:23

İŞİD-in son istehkamı da ələ keçirildi

“Kosovo ilə oyunda məğlubiyyət haqqında düşünmürəm” - Qurban Qurbanov
18.11.2018, 00:10

“Kosovo ilə oyunda məğlubiyyət haqqında düşünmürəm” - Qurban Qurbanov

Fransadakı etirazlarda 220 nəfər xəsarət aldı
17.11.2018, 23:56

Fransadakı etirazlarda 220 nəfər xəsarət aldı

Çıxarışsız mənzillərin vergi problemi - VİDEO
17.11.2018, 23:31

Çıxarışsız mənzillərin vergi problemi - VİDEO

FİFA Türkiyə klubunu cəzalandırdı
17.11.2018, 23:09

FİFA Türkiyə klubunu cəzalandırdı

Azərbaycan Farer Adalarını məğlub etdi - YENİLƏNİB
17.11.2018, 22:51

Azərbaycan Farer Adalarını məğlub etdi - YENİLƏNİB

Talanan vəsait Bakıya qaytarılmalıdır - VİDEO
17.11.2018, 22:43

Talanan vəsait Bakıya qaytarılmalıdır - VİDEO

Kamran Ağayev zədələndi
17.11.2018, 22:23

Kamran Ağayev zədələndi

"İcazəsiz aksiya keçirməkdə məqsəd təxribat törətmək və ara qarışdırmaqdır"- Siyavuş Novruzov
17.11.2018, 22:13

"İcazəsiz aksiya keçirməkdə məqsəd təxribat törətmək və ara qarışdırmaqdır"- Siyavuş Novruzov

Azərbaycandan ABŞ-a qəti etiraz - RƏSMİ
17.11.2018, 22:00

Azərbaycandan ABŞ-a qəti etiraz - RƏSMİ

Pəis qızına cərimə yazan polisi mükafatlandırdı
17.11.2018, 21:43

Pəis qızına cərimə yazan polisi mükafatlandırdı

Piyada yol qəzasının qurbanı oldu
17.11.2018, 21:10

Piyada yol qəzasının qurbanı oldu

Azərbaycanda idmanın inkişafına böyük diqqət ayırılır
17.11.2018, 20:56

Azərbaycanda idmanın inkişafına böyük diqqət ayırılır

Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır
17.11.2018, 20:42

Direktor olmaq istəyənlər üçün İMTAHAN başlayır

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR
17.11.2018, 20:25

Üç gündə respublika üzrə 120 minədək ağac tingi paylanılıb - FOTOLAR

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb
17.11.2018, 20:17

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanılıb

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı
17.11.2018, 20:09

Azərbaycan - Farer adaları oyununun heyətləri açıqlandı

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı
17.11.2018, 20:02

Çeçenistanda qadın kamikadze özünü partlatdı

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI   
17.11.2018, 19:54

Tramp Fətullah Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasından DANIŞDI  

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanıldı
17.11.2018, 19:51

Cəlilabadda axtarışda olan narkotacir saxlanıldı

“BMT Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq cinayətkarlarla bağlı təsirli addımlar ata bilər”
17.11.2018, 19:23

“BMT Təhlükəsizlik Şurası beynəlxalq cinayətkarlarla bağlı təsirli addımlar ata bilər”

Fazil Məmmədovun müalicədən sonra ilk FOTOSU 
17.11.2018, 19:09

Fazil Məmmədovun müalicədən sonra ilk FOTOSU 

Əli Kərimli və Cəmil Həsənli saxlanıldı
17.11.2018, 18:39

Əli Kərimli və Cəmil Həsənli saxlanıldı

Yasamalda oğurluq edən şəxs tutulub
17.11.2018, 17:55

Yasamalda oğurluq edən şəxs tutulub

“9531 şəhid vərəsəsinə birdəfəlik ödəmə veriləcək”
17.11.2018, 17:37

“9531 şəhid vərəsəsinə birdəfəlik ödəmə veriləcək”

Samuxda yarımstansiyada baş verən qəzada yaralanan montyor öldü
17.11.2018, 17:30

Samuxda yarımstansiyada baş verən qəzada yaralanan montyor öldü

Türkiyə ABŞ-dan YPG ilə əlaqəni kəsməsini tələb edir
17.11.2018, 17:13

Türkiyə ABŞ-dan YPG ilə əlaqəni kəsməsini tələb edir

Azərbaycanla Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 450 milyon dollar təşkil edib
17.11.2018, 17:00

Azərbaycanla Gürcüstan arasında ticarət dövriyyəsi 450 milyon dollar təşkil edib

Suriyada daha 40 dinc sakin həlak oldu
17.11.2018, 16:46

Suriyada daha 40 dinc sakin həlak oldu

Prezident Dövlət Gömrük Komitəsi kollegiyasının yeni tərkibini təsdiq edib
17.11.2018, 16:34

Prezident Dövlət Gömrük Komitəsi kollegiyasının yeni tərkibini təsdiq edib

Deputat: “Fransanın həmsədrlikdən uzaqlaşdırılması müzakirə oluna bilər”
17.11.2018, 16:07

Deputat: “Fransanın həmsədrlikdən uzaqlaşdırılması müzakirə oluna bilər”

Ermənistan ordusunun zabitləri cəzalandırılıb
17.11.2018, 15:38

Ermənistan ordusunun zabitləri cəzalandırılıb

Gömrükdə Ermənistanda istehsal edilən məhsullar ələ keçirildi - FOTOLAR
17.11.2018, 15:22

Gömrükdə Ermənistanda istehsal edilən məhsullar ələ keçirildi - FOTOLAR

Azərbaycan Fransaya etiraz notası verib
17.11.2018, 15:14

Azərbaycan Fransaya etiraz notası verib

“Böyük siyasət sənə küçə deyil!” - Belarus XİN-i Paşinyana sərt cavab verdi
17.11.2018, 14:59

“Böyük siyasət sənə küçə deyil!” - Belarus XİN-i Paşinyana sərt cavab verdi

İsrailin Müdafiə Nazirliyinə Netanyahu rəhbərlik edəcək
17.11.2018, 14:56

İsrailin Müdafiə Nazirliyinə Netanyahu rəhbərlik edəcək

Təbriz-Zəncan magistralında 7 nəfər öldü
17.11.2018, 14:47

Təbriz-Zəncan magistralında 7 nəfər öldü

Gömrükdə sıxlığın aradan qaldırılması üçün növbə sistemi yaradılacaq
17.11.2018, 14:35

Gömrükdə sıxlığın aradan qaldırılması üçün növbə sistemi yaradılacaq

Kürdəxanıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu
17.11.2018, 14:33

Kürdəxanıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu

Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu gəncləri yüksək məvacibli işə dəvət edir
17.11.2018, 14:26

Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu gəncləri yüksək məvacibli işə dəvət edir

Naxçıvanda “Xüsusi təyinatlı İBAD-2” filminin təqdimatı oldu   
17.11.2018, 14:20

Naxçıvanda “Xüsusi təyinatlı İBAD-2” filminin təqdimatı oldu  

Rəsmi Bakı Fransadan narazılıq etdi: “Bunun qarşısı alınmalıdır”
17.11.2018, 13:50

Rəsmi Bakı Fransadan narazılıq etdi: “Bunun qarşısı alınmalıdır”

Bakının bu rayonu susuz qalacaq
17.11.2018, 13:44

Bakının bu rayonu susuz qalacaq

İlham Əliyev Belarusa səfər edəcək
17.11.2018, 13:33

İlham Əliyev Belarusa səfər edəcək

Heydər Əliyev Fondunun daha bir layihəsi –“Yeddi gözəl” sərgisi Moskvada açılır
17.11.2018, 13:28

Heydər Əliyev Fondunun daha bir layihəsi –“Yeddi gözəl” sərgisi Moskvada açılır

“Makers’ Day 2018” gənclər üçün təcrübə və iş imkanı yaradıb
17.11.2018, 13:23

“Makers’ Day 2018” gənclər üçün təcrübə və iş imkanı yaradıb

Oqtay Əsədov İzmirdə TÜRKPA-nın konfransına qatılacaq
17.11.2018, 13:20

Oqtay Əsədov İzmirdə TÜRKPA-nın konfransına qatılacaq

Rəsmi Paris: “Fransa Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimi tanımır”
17.11.2018, 13:17

Rəsmi Paris: “Fransa Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimi tanımır”

ARXİV