13Fervral | Ana Səhifə - Yazılar - Əmək qəhrəmanının nazir oğlu Xocalının bərpasına qatılmaq istəyir
Əmək qəhrəmanının nazir oğlu Xocalının bərpasına qatılmaq istəyir

Vüqar Tofiqli


Onunla xeyli müddət idi ki, görüşüb  həm özü, həm də atası barədə danışmağa qərar vermişdim.

Nəhayət görüşümüz alındı.  Yaşı 75-i keçsə də, çox gümrah görünürdü. Həvəslə atası barədə danışır, arada özünündə fəaliyyəti barədə danışmağı unutmurdu.

Beləliklə, həmsöhbətim Ağdamın Qaradağlı kəndindən tanınmış nəslin nümayəndəsi olan Ehtiram Məmmədovdur. Atası Turab Süleyman oğlu Məmmədov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı  fəxri adına təltif olunan azsaylı şəxslərdən idi. Uzun illər adıçəkilən inzibati ərazidə formalaşan “Telman” adına kolxozun sədri vəzifəsində çalışaraq rayonda hörmət və nüfuz sahibi olmuşdu...

***

Ağdamın əmək qəhrəmanları barəsində müəyyən məlumatları toplasam da, nədənsə geniş araşdırma aparmağa tələsmirdim.

Ancaq etiraf etməliyəm ki,  Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə “Əmək” ordeninin təsis edilməsi bu sahəyə diqqətimi xeyli artırdı. Bu günlərdə keçirilən tədbirlərin birində tanış olduğum Ehtiram Məmmədovla söhbətim bu istiqamətdə aparcağım araşdırmalara təkan verdi.

Söhbətimizi Qaradağlı kəndindən başlayıb Bakıda yekunlaşdırdıq. Və bu keşməkeşli, ağrılı-acılı, lakin fəxr duyulası həyat yolunda bir çox məqamlara toxunduq.

Atası Turab kişi 1911-ci ildə Qaradağlı kəndində anadan olmuşdu. Ağdamın  komsomol tarixində özünəməxsus yeri var idi. Tiflis Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun nəzdində olan texnikumu bitirmişdi.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində Stalinqrad döyüşlərində yaxından iştirak etmişdi. Məhz adıçəkilən istiqamətdə gedən döyüşlərdə ağır  yaralanan Turab Məmmədov ordudan tərxis olunur və doğma kəndinə qayıdır.

1943-cü ilin sonlarından “Telman”  adına kolxoza sədr seçilir.  İyirmi il ərzində rəhbərlik etdiyi kolxozu şan-şöhrətin zirvəsinə çatdırır.  1947-cil ildə taxılçılıq sahəsində qazandığı uğurlarına görə,  SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri N.M.Şvernikin imzasıyla 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı kimi yüksək ada layiq görülür. Məhz həmin il T.Məmmədov hər hektardan 40  sentner taxıl götürə bilmişdi.


Ehtiram müəllim bu arada maraqlı bir məqama da toxunmağı unutmur.

-          Dəfələrlə iştirak etdiyi Xalq Təssərüfatı Naliyyətləri Sərgisindən atama o dövrün ən müasir velosipedini hədiyyə etmişdilər. Adı da yadımdadı “Proqress”. Kənddə məktəbdə oxuduğum illərdə velosipedi sürməyi öyrəndm.

Atam Quzanlı kəndindəki 26 Bakı Komissarları  kolxozunun sədri Şəmsəddin Quliyevlə bərk dost idi. Bu dostluq övladlara da keçmişdi. Mən də onlarla dostluq edir, tez-tez görüşürdüm. Bir gün, velosipedin təzə vaxtıdı, özümündə həvəsim aşıb-daşır. Velosipedlə iki saata Quzanlı kəndinə gəldim. Şəmsəddin kişinin oğlu rəhmətlik Şahlarla və digər dostlarımla görüşüb geri qayıtmağımı heç vaxt unuda bilmirəm.

Məktəb illərində müəllimim Muxtar Allahverdiyevin xoş siması da həmişə diqqətimdə qalıb...

***    

Keçmiş sovet dovründə fəhlə - kəndli əməyinə  yüksək qiymət vermək üçün bir sıra təltiflər təsis edilmişdi. Ötən əsrin 30-cu illərində təsərrüfatla yanaşı və yaradıcılıqda fərqlənən insanlara Əmək qəhrəmanı fəxri adı verilərdi. Qeyd edim ki, Əmək qəhrəmanı adı alanlar içərisində Ağdamın Seyidli kəndindən olan tanınmış yazıçımız Süleyman Sani Axundov (1932) və tanınmış aktoyr əməkdar artist Murad Muradov da (1933)  var idi. Murad Muradov Ağdamın tanınmış siması, əslən Muradbəyli kəndindən olan Ağdam Dövlət Dram Teatrının aparıcı aktoyru Qaflan Muradovun qardaşı idi. Əlavə edim ki, ona da  1940-cı ildə əməkdar artist fəxri  adı verilmişdi.  


Bu arada qeyd edim ki, Sosialist  Əməyi Qəhrəmanı fəxri adının əsasnaməsi SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 27 dekabr 1938-ci il tarixli qərarı ilə təsis edilmişdi. Buna qədər olan  Əmək qəhrəmanı adı sosialist respublikalarının Ali Soveti sədrinin imzasıyla verilirdisə, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı respublika rəhbərlərinin təqdimatıyla SSRİ Ali Soveti sədrinin imzasıyla verilirdi. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı   fəxri adı təsis edildikdən sonra respublikalarda Əmək qəhrəmanı adının verilməsi dayandırıldı.

Bizim bu istiqamətdə apardığımız araşdırmalardan bəlli olan odur ki,  keçmiş SSRİ üzrə ümumilikdə olan  20.605 nəfər Sosialist Əməyi Qəhrəmanının arasında 25 Ağdam sakininin  adı var. Qəhrəmanların 5-i Qaradağlı və  Mahrızlı, 3-ü Zəngişalı və Kəngərli, 2-si Mərzili kəndindən idi. Qəhrəmanlar arasında Alıbəyli, İsmayılbəyli, Quzanlı, Mürəşelli və Pərioğlullar kəndinin sakinləri də vardır.  Qəhrəmanlarımızın 2-si Ağdam rayonunda göstərdiyi şücaətə görə təltif edilsələr də, onların biri Zəngəzurda, digəri Füzulinin Qacar kəndində anadan olmuşdu.


Haqqında söhbət açdığım Turab Məmmədov  Qaradağlı kəndinin 5 qəhrəmanından biri olub. Başqa bir maraqlı məqam ondadır, Turab kişinin dayısı oğlanları Məmməd və Muxtar Məmmədov qardaşları da Sosialist  Əməyi Qəhrəmani idilər.

Yenə Ehtiram müəllimlə söhbətə qayıdıram.

***

Bakıda texnukumu bitirən Ehtiram Məmmədov sıravi fəhləlikdən nazir müavini səviyyəsinədək yüksəlib. Əmək fəaliyyətinə Bakı Baş Tikinti İdarəsinin 2 nömrəli Dəmir Beton Məmulatı zavodunda fəhlə kimi başlayıb. 1962-ci ildə istehsalatdan ayrılmadan Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olub və 1968-ci ildə oranı bitirib, dəmiryol tikintisi üzrə inşaatçı mühəndis ixtisasına yiyələnib.

1985-ci ildə Mənzil Kommunal Təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib. On altı il, nazirlik ləğv edilənədək, bu vəzifədə çalışan E.Məmmədov  fəaliyyəti dövrü atası Turab kişi kimi öz təmizliyini, habelə vətəninə, dövlətinə sədaqət hissini unutmayıb. Həyatının ən maraqlı və məsuliyyətli dövrü  Xocalı şəhərində keçib.

-          1988-ci ilin fevralından  başlanan Qarabağ hadisələri zamanı mən xüsusi komissiyanın üzvü kimi Xocalı şəhərində üç ilə yaxın çalışmışam. Çalışdığım nazirliyə Xocalı şəhərində üçmərtəbəli müasir mehmanxananın və şəhər hamamının tikintisi həvalə edilmişdi. Az müddət ərzində üzərimizə düşən vəzifəni yerinə yetirə bildik. Məhz mehmanxananın akt zalında Qarabag üzrə yaradılmış xüsusi komissiyanın üzvləri  vətəndaşları qəbul edir, problemlərini dinləyir və həlli istiqamətindəa addımlar atırdı. Bundan əvvəl isə Xocalı çayının sağ sahilində geniş sahədə məhsəti türkləri üçün qəsəbə salınmışdı. Xocalı rayonuna aid kəndlərdə qısa müddət ərzində bir sıra sosial obyektlərin inşasını başa çatdırdıq.

Xocalıdan üzü Meşəli kəndinə kimi olan ərazilər gözəlliyi ilə adamı valeh edirdi. Saysız-hesabsız bulaqlar, rəngarəng meşə massivləri və s.  İlk dəfə bu ərazilərə gələnlər buradan qayıtmaq istəmirdi...

Bu gün 1990-cı illərə qayıtsaq, o illərdə idarəetmədə  ciddi səhvlərin olduğunu görmək olar.

İndi düşünürəm ki, 1990-cı illərdə sosial obyektlərdən çox ərazilərdə azərbaycanlı əhalisinin müdafiəsini lazımi səviyyədə təşkil etməklə, düşməni beşikdə boğmaq lazım idi. Bizim rəhbərlər isə yanlışlığa yol verdi.

Beləliklə, daşı tərəziyə düz qoya bilmədik. Nəticədə xalqımızın başına bu qədər faciələr gəldi.

Sözsüz ki, hər birimiz günahkarıq...

Deyərdim ki, 50 illik əmək fəaliyyətimin Xocalı dövrünü ömrümün qızıl dövrü adlandırardım.  Öz təcrübəmi  bu gün işğal altında olan ərazilərin bərpasında paylaşmaq istərdim. Bu gün əsas niyyətim Xocalının bərpasında yaxından iştirak etməkdir. Bəlkə də məni yaşadan elə bu istəkdir.

***

Bu gün işğal altında olan ərazilərimizdə rəqəmlərlə ifadə olunmayacaq qədər itirdiklərimiz var. Maddi- mədəni irsimizi təbliğ etməklə sanki biz onu gənc nəslə çatdırır və yaşadırıq. Biz bu gün şəhidlərimiz haqqında, Mlli Qəhrəmanlarımız haqqında çox danışırıq. Və danışmağa borcluyuq.


Ancaq o ərazilərin yetişdirdiyi, daim xalq arasında olan və  statuslarına görə, xalqının problemlərinin həlində yaxından iştirak edən əmək qəhrəmanlarımız da var. Biz bu qəhrəmanlarımızı da təbliğ etməklə xalqımızın ən böyük dəyərlərini yaşatmış oluruq... 
 

Bəli, daha bir ağdamlıyla söhbətə yekun vururam. Hər birimizin arzu və istəyi birdir:  o yerlərə qayıtmaq, bərpasında yaxından iştirak etmək, ən əsası səhvlərimizdən nəticə çıxarmaq...

İnanmıram ki, o yerlərə qayıdandan sonra biz belə səhvlərə bir daha yol verək.

Nəzərə alaq nə Azərbaycan, nə sakinləri, nə də ki iqtidar 30 əvvəlki deyil...   



Saakaşvilinin Ukraynaya qayıdacağı vaxt açıqlandı 25 May 2019, 00:25 Bu ölkəyə bir ildə 1,2 milyard  dollar investisiya yatırıldı 25 May 2019, 00:21 “SÖZ” layihəsi yeni təqdimatda - FOTOLAR 25 May 2019, 00:05 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı 24 May 2019, 23:56 Leyla Əliyevadan “Şəhər ekologiyası”na dəstək - FOTOLAR 24 May 2019, 23:34 Azərbaycanlılar yaşayan ərazidə zəlzələ 24 May 2019, 23:17 “Azərişıq” hava şəraiti ilə bağlı gücləndirilmiş rejimdə işləyir 24 May 2019, 22:58 Azərbaycanda ilk dəfə banan yetişdirildi - VİDEO 24 May 2019, 22:41 Bakıda Argentinanın milli günü qeyd edildi 24 May 2019, 22:17 Daşkəsəndə təbii fəlakət 24 May 2019, 22:01 Fransada partlayış törədildi 24 May 2019, 21:46 Nursultan Nazarbayev Fəxri prezident oldu 24 May 2019, 21:27 Ermənilərin cəbhə xəttində törətdiyi yanğını yağış söndürdü 24 May 2019, 21:13 “Fitch” Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqlərinə yenidən baxdı 24 May 2019, 20:59 Sərhədlə bağlı məsələlər Gürcüstanla razılaşdırıldı 24 May 2019, 20:45 İnterpol qətl törədən azərbaycanlını axtarır 24 May 2019, 20:28 Nazirlikdə bilik yarışı keçirilib - FOTOLAR 24 May 2019, 20:16 İmperator İlham Əliyevi təbrik etdi 24 May 2019, 20:05 Azərbaycanlı ailə Almaniyadan deportasiya olundu 24 May 2019, 20:03 Erməni polkovnikin yalanı - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı 24 May 2019, 19:55 “Qəhrəmanlar unudulmur” Şamaxıda - FOTOLAR   24 May 2019, 19:46 Məşhur futbolçular Bakıda Azarkeş Festivalında iştirak edəcək 24 May 2019, 19:34  “Azərbaycanla danışıqların birinci mərhələsi başa çatıb” - XİN başçısı  24 May 2019, 19:25 Bakıda Zayed Humanitar Günü Qeyd Edilir - FOTOLAR   24 May 2019, 19:14 Şabranda oğurluq edən şəxs tutulub   24 May 2019, 19:05 Məcburi sosial sığorta ilə bağlı yeni uçot qaydaları hazırlanır 24 May 2019, 18:56 Avroliqanın finalı ilə əlaqədar Bakı metrosunda könüllülər çalışacaq - FOTO 24 May 2019, 18:44 DİM hökumətin ali məktəblərə müsabiqədənkənar qəbulla bağlı qərarını şərh etdi 24 May 2019, 18:35 Tramp İlham Əliyevə məktub yazdı: “Xalqın mənafeyinə xidmət edəcək bütün addımları alqışlayırıq” 24 May 2019, 18:24 Koçaryanı azadlığa buraxan hakim istefa verdi   24 May 2019, 18:14 Deputatdan mitinq keçirmək istəyənləırə TÖVSİYƏ: “Gedib bir işin qulpundan yapışsınlar"” 24 May 2019, 18:04 İlham Əliyev İordaniya kralını təbrik edib 24 May 2019, 17:47 Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ 24 May 2019, 17:27 Leyla Əliyeva uşaqların müalicəsi ilə maraqlandı - FOTOLAR 24 May 2019, 17:25 Prezident bu dini qurumlara maliyyə yardımı ayırdı - SİYAHI 24 May 2019, 17:25