Arxiv
7 mart 2020, 09:41 | MƏDƏNİYYƏT
Şənbə etüdləri - Şöhrət Eyvazov yazır

Virusdur yoxsa, bioloji silah?

Yoluxanların sayı ilk “qırmızı xətti” -  100 min ötdü. Ən çox Çindədir - 80 min insan. Bizə yaxın təhlükə isə İrandadır – beş minə yaxın yoluxma.

Bütün dünyada həyəcan təbili çalınmağa başlayıb. Çexiyada İtalıydan gələnlər  2 həftəlik karantində saxlanılır. Bu qaydanı pozanlar isə 3 milyon çex kronu (130 min dollar) cərimələnəcəklər.

 

İran və Venesualanın rəsmiləri koronovirusu  Amerikanın növbəti biloji silahı adlandırmaqdan çəkinmrlər.

Daha bir ehtimalın tərəfdarları da var: “Korono” virusu yaradıblar ki, sonra “korono” vaksini sata bilsinlər.

Bu bəlanın Uhan şəhərində olan Virusologiya institunun laboratoriyasından  təsadüfən yayıldığını iddia edənlər də var. Hərçənd ki, 44 milyon dollara başa glən bu laboratoriyanın müasir standartlara tam cavab verdiyi güman edilir.

Ötən yay Amerika 1950-ci illərdən Çində bioloji silah olduğu haqqında və onun ləğv edilmədiyini bildirən hesabat hazırlamışdı.

 

BİLOJİ SİLAH DÜNƏN VƏ BU GÜN

Bioloji silah insanların, heyvanların ölümünə və bitkilərdə ciddi fəsadlara səbəb olmaq məqsədi ilə müharibə və terror hadisələri zamanı istifadə edilən mikroorqanizmlər və toksik maddələrdən təşkil olunmuş vasitələrdir.

Bioloji silahın tətbiqinə aid ilk konkret tarixi vaxt  1763-cü ilə aiddir. Amerikalı müstəmləkəçilər, çiçək xəstəliyinin törədicisi ilə yoluxmuş adyalları hinduların düşərgələrinə göndərdilər: ölüm ehtimalı 30 fazidə çox olan çiçək epidemiyası başlandı.

 

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 1939-42-ci illər arasında yaponlar Çinin 11 şəhərində qarayara, vəba kimi xəstəliklər yayaraq ən az 10 min  çinlinin ölümünə səbəb olublar.

 Bioloji silah kütləvi qırğın silahı sayılır və 1925-ci il Cenevrə protokolun əsasən qadağan edilmişdir. 1972-ci ildə 152 ölkənin iştirakı ilə baktereoloji və toksin silahlarının inkişaf etdirilməsi, istehsalı, saxlanması və məhv edilməsinə dair Bioloji Silahlar Konvensiyası (BWC-Biological Weapons Convention) imzalanıb. Lakin Konvensiyasının qəbul edilməsi ona riayət olunmasının tam zəmanəti demək deyil.

Zəhərli qazlarla yanaşı, son dövrlər insanlar arasında sürətlə yayıla bilən və ağır infeksiyalar törədən patogen mikroblardan (viruslardan) istifadə haqqında da məlumatlar da yayılır . Hepatit C, QİÇS, Sibir xorası və s. kimi. Tibb mütəxəssislərinin fikrincə, bu viruslar qida, içməli su hövzələri, qan və qanəvəzedicilər vasitəsilə asanlıqla yayıla bilir.

Amerika Birləşmiş Ştatları İkinci Dünya müharibəsinin davam etdiyi müddətdə - 1942-ci ildə Sibir xorası (anthrax) və botulinum toksini (Clostridium botulinum və digər iki Clostridium sinirlərə təsir göstərən toksindir) faktorlarının istehsal işlərinə başladı. 1944-cü ilin iyununa qədər kifayət qədər bioloji silah maddəsi anbarı yaradıldı. Əgər Almaniya bioloji silahdan istifadə etsəydi, istehsal olunan bioloji silah faktorları Almaniyaya qarşı istifadə olunacaqdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-ın Koreya müharibəsi zamanı Şimali Koreya ordusuna qarşı bioloji silah istifadə etdiyi bildirilir.

NATO tərəfindən  potensial bioloji silah kimi 31 patogen təyin edib və daha təhlükəlisi olaraq  Sibir xorası, çiçək, vəba, tulyaremiya, bruselyoz faktorları və botulinum toksini kimi açıqlanıb.

 

ŞƏR DEMƏSƏN, XEYİR GƏLMƏZ

COVİD-19-un  “panemidemiya” olduğunu ( olacağını) söyləyənlər də var. Deyirlər, bəzi siyasi-iqtisadi mülahizələrə və zərərlərə görə belə adlandırmırlar.

Avstraliya Milli Universitetin alımləri Honkonq qpip panepidemiyası modelinə bənzər olarsa 15 milyon insanın həlak olcağını proqnozlaşdırlar. Əgər 1918-20 ci illər panemidemiyası modeli kimi olarsa 68 milyon insan ölüm riski ilə üz-üzə qalacaq.

Lakin çox da bədbin olmaq lazım deyil. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı koronovirusu “beynəlxalq miqyaslı fövqalədə vəziyyət” elan elədi. Son günlərdə inkişaf tepmində azalma hallarının müşahidə olunduğu günlər artır. Yoluxanların yarısından çoxu artıq sağalıb.  Dünya bankı  COVİD-19  virusla mübarizə üçün 12 milyard dollar, ABŞ isə 8, 3 milyarda dollar  maliyyə vəsaiti ayırıb.

 

Bunu da deyək ki, koronovirus genetik  mutasiya olunmadığına görə vaksinin kəşfi ilə onun qarşısın alınması arasında vaxt fərqi çox olmayacaq. Yəqin ki, panemidemiya səviyyəsinə çatmadan yaxın vaxtlarda vaksinin kəşf olunması xəbərinə sevinəcyik.

Soyuqqanlı və ümidli olmaq lazımdır, hətta qızdırma və təhlükə varsa belə. Oksford universtetindən siyasi psixoloq Jba Kyu deyir ki, həyəcan və panikadan  cəmiyyətdə “sürü davranışı” yarana bilər. Bu zaman real problemlərin həlli və məsələn, əllərin yuyulması, karantinə riayət kimi təhlükəsizlik qaydaları “yaddan çıxır”.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Ermənistana təkcə döyüşdə deyil, beynəlxalq sahədə də ciddi zərbələr vurulur” - Azay Quliyev 16 İyul 2020, 21:31 159 Azərbaycan vətəndaşı Daşkənddən vətənə qayıdıb 16 İyul 2020, 21:18 Düşmənə məxsus kazarma məhv edildi - VİDEO 16 İyul 2020, 21:06 Raquf Orucovun həyat yoldaşı: “Polada “qardaşım” deyirdi...” 16 İyul 2020, 20:47 Təbrizdə Azərbaycana dəstək aksiyası - VİDEO 16 İyul 2020, 20:32 HHQ komandanı Hulusi Akarla görüşdü 16 İyul 2020, 20:16 Qubada iribuynuzlu heyvanları sel aparıb 16 İyul 2020, 20:07 İlham Əliyev və birinci xanım açılışda (YENİLƏNİB) - FOTO 16 İyul 2020, 20:00 Polad Bülbüloğlu rusiyalı nazir müavini ilə görüşdü 16 İyul 2020, 19:53 Konstitusiya Məhkəməsi Baş nazirin sorğusu əsasında qərar qəbul etdi 16 İyul 2020, 19:45 Azərbaycan diasporu Polşada ermənilərin təxribat cəhdini boşa çıxardı - FOTO   16 İyul 2020, 19:38 “XİN-də dövlətçiliyə bağlı insanlar irəli çəkilməlidir” - Tanınmış diplomat 16 İyul 2020, 19:31 Ceyhun Bayramov Xarici işlər naziri kimi ilk iclasa QATILDI 16 İyul 2020, 19:24 “Həm Azərbaycan, həm də Ermənistan tərəfi ilə işləyirik” - Mariya Zaxarova 16 İyul 2020, 19:17 “Azəriqaz” Ağdam kəndində qaz təchizatını bərpa etdi - Video 16 İyul 2020, 19:10 Xarici İşlər Nazirliyi məlumat YAYDI 16 İyul 2020, 19:02 Mövlud Çavuşoğlu Ceyhun Bayramovu  təbrik etdi 16 İyul 2020, 18:56 Azərbaycanın ən çox məhsul ixrac etdiyi ölkələr - SİYAHI 16 İyul 2020, 18:50 Gürcüstan azərbaycanlıları Azərbaycana dəstək aksiyası keçirirlər - FOTO 16 İyul 2020, 18:43 Polşada Azərbaycan Ordusuna dəstək - VİDEO 16 İyul 2020, 18:35 Hirkan Milli Parkında yanğın olub 16 İyul 2020, 18:27 AMEA-da yeni TƏYİNATLAR 16 İyul 2020, 18:20 Azərbaycan Müdafiə nazirinin müavini Türkiyəyə getdi 16 İyul 2020, 18:12 Səkkiz il övlad arzusunda olan şəhid gizirimizin qızı dünyaya gəldi 16 İyul 2020, 18:05 Milli Məclisə hücum edənlər SAXLANILDI - FOTO 16 İyul 2020, 17:58 Şəhid hərbçimiz dəfn olundu - FOTOLAR 16 İyul 2020, 17:52 “PUA-larımız üçün bədbəxt erməni kəndlisindən daha vacib hədəflər var” - Vaqif Dərgahlı 16 İyul 2020, 17:46 “Abituriyentlər üçün dərs vaxtı”nın sabahkı cədvəli AÇIQLANDI 16 İyul 2020, 17:40 Ordumuz daha bir şəhid verdi - FOTO 16 İyul 2020, 17:34 Dolların sabaha olan kursu açıqlandı 16 İyul 2020, 17:28 Fransa Azərbaycanlılarının Koordinasiya Şurası BƏYANAT yaydı 16 İyul 2020, 17:22 “Mənasız videokonfranslar keçirmək fikrində deyilik” - İlham Əliyev 16 İyul 2020, 17:17 Biz bu gün həm işğalçılara, həm də yerli xəyanətkarlara qarşı vuruşuruq 16 İyul 2020, 17:11 Ermənistanın hərbi klinikaları yaralılarla DOLUDUR 16 İyul 2020, 17:10 Azərbaycanda koronavirusa yoluxanları sayı azaldı - 8 nəfər vəfat etdi 16 İyul 2020, 17:04