Arxiv
7 mart 2020, 09:41 | MƏDƏNİYYƏT
Şənbə etüdləri - Şöhrət Eyvazov yazır

Virusdur yoxsa, bioloji silah?

Yoluxanların sayı ilk “qırmızı xətti” -  100 min ötdü. Ən çox Çindədir - 80 min insan. Bizə yaxın təhlükə isə İrandadır – beş minə yaxın yoluxma.

Bütün dünyada həyəcan təbili çalınmağa başlayıb. Çexiyada İtalıydan gələnlər  2 həftəlik karantində saxlanılır. Bu qaydanı pozanlar isə 3 milyon çex kronu (130 min dollar) cərimələnəcəklər.

 

İran və Venesualanın rəsmiləri koronovirusu  Amerikanın növbəti biloji silahı adlandırmaqdan çəkinmrlər.

Daha bir ehtimalın tərəfdarları da var: “Korono” virusu yaradıblar ki, sonra “korono” vaksini sata bilsinlər.

Bu bəlanın Uhan şəhərində olan Virusologiya institunun laboratoriyasından  təsadüfən yayıldığını iddia edənlər də var. Hərçənd ki, 44 milyon dollara başa glən bu laboratoriyanın müasir standartlara tam cavab verdiyi güman edilir.

Ötən yay Amerika 1950-ci illərdən Çində bioloji silah olduğu haqqında və onun ləğv edilmədiyini bildirən hesabat hazırlamışdı.

 

BİLOJİ SİLAH DÜNƏN VƏ BU GÜN

Bioloji silah insanların, heyvanların ölümünə və bitkilərdə ciddi fəsadlara səbəb olmaq məqsədi ilə müharibə və terror hadisələri zamanı istifadə edilən mikroorqanizmlər və toksik maddələrdən təşkil olunmuş vasitələrdir.

Bioloji silahın tətbiqinə aid ilk konkret tarixi vaxt  1763-cü ilə aiddir. Amerikalı müstəmləkəçilər, çiçək xəstəliyinin törədicisi ilə yoluxmuş adyalları hinduların düşərgələrinə göndərdilər: ölüm ehtimalı 30 fazidə çox olan çiçək epidemiyası başlandı.

 

İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 1939-42-ci illər arasında yaponlar Çinin 11 şəhərində qarayara, vəba kimi xəstəliklər yayaraq ən az 10 min  çinlinin ölümünə səbəb olublar.

 Bioloji silah kütləvi qırğın silahı sayılır və 1925-ci il Cenevrə protokolun əsasən qadağan edilmişdir. 1972-ci ildə 152 ölkənin iştirakı ilə baktereoloji və toksin silahlarının inkişaf etdirilməsi, istehsalı, saxlanması və məhv edilməsinə dair Bioloji Silahlar Konvensiyası (BWC-Biological Weapons Convention) imzalanıb. Lakin Konvensiyasının qəbul edilməsi ona riayət olunmasının tam zəmanəti demək deyil.

Zəhərli qazlarla yanaşı, son dövrlər insanlar arasında sürətlə yayıla bilən və ağır infeksiyalar törədən patogen mikroblardan (viruslardan) istifadə haqqında da məlumatlar da yayılır . Hepatit C, QİÇS, Sibir xorası və s. kimi. Tibb mütəxəssislərinin fikrincə, bu viruslar qida, içməli su hövzələri, qan və qanəvəzedicilər vasitəsilə asanlıqla yayıla bilir.

Amerika Birləşmiş Ştatları İkinci Dünya müharibəsinin davam etdiyi müddətdə - 1942-ci ildə Sibir xorası (anthrax) və botulinum toksini (Clostridium botulinum və digər iki Clostridium sinirlərə təsir göstərən toksindir) faktorlarının istehsal işlərinə başladı. 1944-cü ilin iyununa qədər kifayət qədər bioloji silah maddəsi anbarı yaradıldı. Əgər Almaniya bioloji silahdan istifadə etsəydi, istehsal olunan bioloji silah faktorları Almaniyaya qarşı istifadə olunacaqdı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-ın Koreya müharibəsi zamanı Şimali Koreya ordusuna qarşı bioloji silah istifadə etdiyi bildirilir.

NATO tərəfindən  potensial bioloji silah kimi 31 patogen təyin edib və daha təhlükəlisi olaraq  Sibir xorası, çiçək, vəba, tulyaremiya, bruselyoz faktorları və botulinum toksini kimi açıqlanıb.

 

ŞƏR DEMƏSƏN, XEYİR GƏLMƏZ

COVİD-19-un  “panemidemiya” olduğunu ( olacağını) söyləyənlər də var. Deyirlər, bəzi siyasi-iqtisadi mülahizələrə və zərərlərə görə belə adlandırmırlar.

Avstraliya Milli Universitetin alımləri Honkonq qpip panepidemiyası modelinə bənzər olarsa 15 milyon insanın həlak olcağını proqnozlaşdırlar. Əgər 1918-20 ci illər panemidemiyası modeli kimi olarsa 68 milyon insan ölüm riski ilə üz-üzə qalacaq.

Lakin çox da bədbin olmaq lazım deyil. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı koronovirusu “beynəlxalq miqyaslı fövqalədə vəziyyət” elan elədi. Son günlərdə inkişaf tepmində azalma hallarının müşahidə olunduğu günlər artır. Yoluxanların yarısından çoxu artıq sağalıb.  Dünya bankı  COVİD-19  virusla mübarizə üçün 12 milyard dollar, ABŞ isə 8, 3 milyarda dollar  maliyyə vəsaiti ayırıb.

 

Bunu da deyək ki, koronovirus genetik  mutasiya olunmadığına görə vaksinin kəşfi ilə onun qarşısın alınması arasında vaxt fərqi çox olmayacaq. Yəqin ki, panemidemiya səviyyəsinə çatmadan yaxın vaxtlarda vaksinin kəşf olunması xəbərinə sevinəcyik.

Soyuqqanlı və ümidli olmaq lazımdır, hətta qızdırma və təhlükə varsa belə. Oksford universtetindən siyasi psixoloq Jba Kyu deyir ki, həyəcan və panikadan  cəmiyyətdə “sürü davranışı” yarana bilər. Bu zaman real problemlərin həlli və məsələn, əllərin yuyulması, karantinə riayət kimi təhlükəsizlik qaydaları “yaddan çıxır”.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Tarixdə iz qoyanlar - “AzDrama”nı incidilərək tərk edən Xalq artisti - Hamımızın tanıdığı Simnar xan 4 Aprel 2020, 08:59 İngiltərə Premyer Liqası bu tarixdən bərpa olunacaq 4 Aprel 2020, 08:54 Koronavirus insandan heyvana keçdi 4 Aprel 2020, 01:20 KİV nümayəndələri üçün evdən çıxma icazəsi tələb edilməyəcək 4 Aprel 2020, 00:54 158 170 nəfərin evdən çıxma icazəsi TƏSDİQLƏNDİ 4 Aprel 2020, 00:36 Həkimin koronavirusun dərmanı ilə bağlı təklifi dünyanı silkələdi - VİDEO 4 Aprel 2020, 00:19 Koronavirusa virusa yoluxanların sayı daha 76 190 nəfər artıb - ÜST 4 Aprel 2020, 00:01 Fransada bir sutkada 588 nəfər koronavirusdan öldü 3 Aprel 2020, 23:45 Bu şəxslər karantin dövründə də avtomobillə sərbəst hərəkət edə biləcək 3 Aprel 2020, 23:29 20 yaşadək gənclərin də küçəyə çıxması qadağan edildi 3 Aprel 2020, 23:13 Maska qıtlığının səbəbi AÇIQLANDI 3 Aprel 2020, 22:54 "Azəriqaz"ın rəhbəri: "Kommunal məsələlər vaxtında öz həllini tapmalıdır" 3 Aprel 2020, 22:37 Onlayn əsasda Qoşulmama Hərəkatı Modeli Simulyasiya Təlimi təşkil ediləcək 3 Aprel 2020, 22:22 Yaxın günlərdə bank kreditləri ilə bağlı qərar AÇIQLANACAQ 3 Aprel 2020, 22:06 Baş Nazir karantin rejimi ilə bağlı qərarda dəyişiklik etdi 3 Aprel 2020, 21:37 “Biliklərin yaradılması və ötürülməsində universitetlərin inhisarçılığının sonu görünür” - Ədalət Muradov 3 Aprel 2020, 21:24 İtaliyada koronavirus qurbanlarının sayı 14 681-ə çatdı 3 Aprel 2020, 21:11 Azərbaycanda koronavirusa yoluxanlar bu rayonlardandır - SİYAHI 3 Aprel 2020, 20:47 Türkiyədə koronovirusdan bir gündə 69 nəfər öldü 3 Aprel 2020, 20:35 İranda koronavirusa yoluxanların sayı artır 3 Aprel 2020, 20:18 Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu onlayn rəsm müsabiqəsi keçirir 3 Aprel 2020, 20:03 ASAN Xidmət jurnalistlərə MÜRACİƏT ETDİ: Sui-istifadə hallarına yol verməyin! 3 Aprel 2020, 19:13 Tanınmış jurnalistə ağır itki üz verib 3 Aprel 2020, 18:36 “Azercell” təhlükəsizlik tədbirlərini gücləndirir 3 Aprel 2020, 18:18 Həkimlərin ailəsi necə qorunur? - Deputat: “Tibb işçilərinə ayrıca yer ayrılsın 3 Aprel 2020, 18:13 Aİ tibbi ləvazimatların idxalına vergiləri ləğv etdi 3 Aprel 2020, 18:05 Kamran Əliyev:Jurnalistin öz şəxsi maşını ilə işə getmələrinə məhdudiyyət yoxdur” 3 Aprel 2020, 17:59 Dolların MƏZƏNNƏSİ açıqlandı 3 Aprel 2020, 17:55 Fransa İtaliya və İspaniyaya göndərilən tibbi maskaları müsadirə etdi 3 Aprel 2020, 17:54 Başıbəlalı “Corona” pivəsinin istehsalı dayandırıldı 3 Aprel 2020, 17:42 “Virtual məktəb” portalında bir gündə 36 min şagird qeydiyyatdan keçib 3 Aprel 2020, 17:36 Spikerin son SƏRƏNCAMI Milli Məclisin nüfuzunu özünə qaytaracaq - “Gül balalar” yola salınır 3 Aprel 2020, 17:30 Sürət qatarı koronaviruslu xəstələr üçün reanimasiya şöbəsinə çevrildi - FOTO 3 Aprel 2020, 17:24 Aprel döyüşlərinin iştirakçısı xanımının üzüyünü güllə gilizindən düzəldibmiş - FOTO 3 Aprel 2020, 17:17 “Azərbaycanda ərzaq qıtlığının yaşanması üçün heç bir obyektiv əsas yoxdur” - Anar Hüseynov 3 Aprel 2020, 17:16