1990-cı illərdən 2026-cı ilə: Azərbaycan və Türkiyənin təlim xronologiyası

Azərbaycan və Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq müstəqilliyin ilk illərindən etibarən inkişaf edən əsas müdafiə istiqamətlərindən biridir. İki ölkənin silahlı qüvvələri arasında təlimlər, hərbi təhsil, müdafiə sənayesi və strateji koordinasiya zaman keçdikcə, daha genişmiqyaslı və fərqli qoşun növlərini əhatə edən formata keçib. Bu tərəfdaşlığın ən vacib indikatorlarından biri birgə hərbi təlimlərin dinamikasıdır.

Prezident İlham Əliyev 2023-cü ildəki açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan və Türkiyə hər il həm Azərbaycanda, həm də Türkiyədə 10-dan çox birgə təlim keçirir. Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarında da Azərbaycan Ordusunun Türkiyə ilə “Mustafa Kamal Atatürk”, “Anadolu Qartalı”, “TurAz Qartalı”, “Sarsılmaz Qardaşlıq”, “Qardaş Yumruğu” və digər təlimlərdə fəal iştirak etdiyi vurğulanır.

Bəs bu təlimlər necə başlayıb, hansı mərhələlərdən keçib və bu gün hansı istiqamətlərə çatıb?

Modern.az bu barədə araşdırmanı təqdim edir.

1990-cı illərdən başlayan inkişaf yolları

Azərbaycan-Türkiyə hərbi təlimlərinin tarixçəsini bir neçə əsas mərhələyə bölmək mümkündür:

• 1990-cı illər: Müstəqillik bərpa edildikdən sonra hərbi çərçivə müqavilələrinin imzalanması, Azərbaycan Ordusunun NATO standartlarına uyğunlaşdırılması və Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin təcrübəsinin mənimsənilməsi. Hərbi təhsil və kadr hazırlığı əsas prioritet olub.

• 2000-ci illər: Birgə təlimlərin daha müntəzəm və sistemli xarakter alması, Quru Qoşunları ilə yanaşı digər qoşun növlərinin təlim prosesinə tədricən cəlb olunması.

• 2010-cu ildən sonra: 2010-cu il Strateji Əməkdaşlıq Sazişindən sonra təlimlərin intensivliyinin kəskin artması. İkitərəfli Hərbi Hava Qüvvələrinin “TurAz Qartalı” və “TurAz Şahini” təlim seriyalarının əsasının qoyulması, Türkiyədə keçirilən beynəlxalq “Anadolu Qartalı” aviasiya təlimlərində fəal iştirak.

• 2020–2025-ci illər: Təlimlərin coğrafiyasına Qarabağ, Şərqi Zəngəzur (Cəbrayıl və s.) və Naxçıvan daxil edilib. Genişmiqyaslı “Qardaş Yumruğu” (2022) və “Mustafa Kamal Atatürk-2023” (Bakı, Naxçıvan və azad edilmiş ərazilərdə) təlimləri keçirilib. 2025-ci ildə “Qış təlimi-2025”, “Sarsılmaz Qardaşlıq-2025” və “Mustafa Kamal Atatürk-2025” döyüş atışlı taktiki təlimləri icra olunub.

• 2026-cı il: Təlimlərin həm ikitərəfli, həm də regional və çoxmillətli formatda intensivləşməsi.

Azərbaycan–Türkiyə əsas birgə hərbi təlimləri

2026-cı il: Yeni formatlar və regional şaxələnmə

2026-cı ildə keçirilən təlimlər Azərbaycan-Türkiyə hərbi tərəfdaşlığının yalnız ikitərəfli müstəvidə qalmadığını, həm də regional və çoxmillətli platformalara genişləndiyini göstərir:

1. “TurAz Qartalı-2026”: Azərbaycan və Türkiyə HHQ-lərinin iştirakı ilə birgə hava əməliyyatlarının planlaşdırılması və icrası üzrə keçirilib.

2. Radioelektron Mübarizə Təlimi: May ayında Azərbaycan və Türkiyə radioelektron mübarizə bölmələrinin birgə taktiki-xüsusi təlimi baş tutub.

3. “Qafqaz Qartalı-2026”: Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan xüsusi təyinatlılarının iştirakı ilə üçtərəfli formatda təşkil edilib.

4. “Birliyin Gücü-2026”: Azərbaycan, Türkiyə və Özbəkistan hərbçilərinin iştirakı ilə keçirilib.

Bəs indiyədək neçə təlim keçirilib?

Beləliklə, Azərbaycan və Türkiyə arasında indiyədək keçirilmiş birgə hərbi təlimlərin dəqiq və yekun sayı ilə bağlı açıq rəsmi statistik göstərici mövcud deyil. Müdafiə Nazirliyinin müxtəlif illərdə yaydığı məlumatlarda ayrı-ayrı təlimlərin adı və miqyası açıqlansa da, bütün dövrü əhatə edən vahid yekun rəqəm təqdim olunmayıb.

Mövcud məlumatlar isə iki ölkənin hərbi əməkdaşlığı çərçivəsində il ərzində çoxsaylı birgə təlimlərin keçirildiyini göstərir. Bu təlimlər müxtəlif qoşun növlərinin iştirakı ilə təşkil olunur və Azərbaycan-Türkiyə hərbi əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən biri hesab edilir.

Gülər Hüseynli