Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayında Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın 1993-cü ildən bəri keçdiyi tarixi inkişaf yolu barədə səsləndirdiyi fikirlər həmin dövrün obyektiv reallıqlarını əks etdirir. Çıxışda heç bir ölkənin adı çəkilmir. Keçmiş hadisələr dünyanın Azərbaycana münasibəti kontekstində izah olunur. Bu fikirləri düzgün anlamaq üçün bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır.
İlk növbədə, hesab edirəm ki, Prezidentin mesajları ölkənin daxili auditoriyasına ünvanlanıb. İctimaiyyətin vaxtilə pərdə arxasında baş verən hadisələrdən xəbərdar olması milli maraqlarımızın anlaşılmasına və qorunmasına kömək edir. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı öz tarixini dəqiq bilməlidir. Prezident də yeri gəldikcə bir sıra tarixi həqiqətləri açıqlayır.
Digər tərəfdən, bu açıqlamaların hansı ölkələrə və şəxslərə aid olduğunu müəyyənləşdirmək üçün həmin dövrün tarixini, hadisələrin məzmununu və beynəlxalq münasibətlərin şəraitini bilmək lazımdır. Dövlət rəsmiləri arasında aparılan danışıqların və əldə olunan razılaşmaların məzmunu hər zaman tam şəkildə ictimaiyyətə açıqlanmır. Pərdə arxasındakı müzakirələrin, razılaşmaların və fikir ayrılıqlarının təfərrüatlarını ilk növbədə həmin təmasların iştirakçıları bilirlər.
Buna görə də natamam məlumat əsasında qəti hökm verməyi doğru saymıram. İctimaiyyət nümayəndələri müəyyən ehtimallar irəli sürə bilərlər. Lakin bunun üçün də həmin illərin hadisələrini araşdırmaq, müxtəlif ölkələrin o zaman və sonralar verdiyi bəyanatları izləmək, mümkün sənədlərlə tanış olmaq lazımdır.
Hazırda Türkiyənin bəzi media vasitələrində Prezidentin fikirlərinin Türkiyəyə ünvanlandığını iddia edənlər, qənaətimcə, ciddi şəkildə yanılırlar. Belə bir yanaşma dolayısı ilə həmin dövrdə Türkiyənin Azərbaycana qarşı fəaliyyət göstərdiyini qəbul etmək deməkdir. Mən bu qənaəti əsassız hesab edirəm.
Türkiyənin o dövrdə siyasi, iqtisadi və hərbi imkanları bugünkü qədər geniş olmaya bilərdi. Bununla belə, Türkiyə Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunmasına və möhkəmlənməsinə dəstək göstərib. Otuz ildən artıq müddətdə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı dəstək və birgə fəaliyyət bu mövqeyin davamlı olduğunu göstərir.
Bu səbəbdən Türkiyə mediasında Azərbaycana qarşı səslənən fikirlərin mənbəyinə və məqsədinə diqqətlə yanaşmaq lazımdır. Mənim qənaətimə görə, belə ritorikanın arxasında Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərini zədələmək istəyən xarici dairələrin təsiri var. Hesab edirəm ki, həmin dairələrin Türkiyədəki təmsilçiləri iki ölkə arasında etimadı sarsıtmağa çalışırlar. Biz buna yol verməməliyik.
Prezidentin çıxışındakı mesajların mümkün ünvanlarına gəlincə, ilk ünvanın Azərbaycan ictimaiyyəti olduğunu düşünürəm. Digər ünvanları isə Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində üzləşdiyi təzyiqlər və torpaqlarımızın işğalı fonunda qiymətləndirmək lazımdır.
Bu baxımdan ikinci ünvanın Rusiya olduğunu hesab edirəm. Mənim qiymətləndirməmə görə, Rusiyanın Ermənistana siyasi və hərbi dəstəyi, silah-sursat təminatı və münaqişədəki fəaliyyəti həmin mesajları anlamaq üçün əsas məqamlardandır. Ermənistana silahların pulsuz verilməsi ilə bağlı vaxtilə Rusiya generalı Lev Roxlinin səsləndirdiyi məlumatlar da bu kontekstdə xatırlanmalıdır.
Üçüncü mümkün ünvan İran İslam Respublikasının dini-mühafizəkar idarəçilik strukturlarıdır. Hesab edirəm ki, İranın Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü barədə bəyanatları ilə regiondakı fəaliyyəti arasında ciddi ziddiyyətlər olub.
İranın mühafizəkar dairələrinin Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin normallaşmasına yanaşması, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı mövqeyi və Azərbaycan–İsrail əlaqələrinə münasibəti bu baxımdan diqqət çəkir. Mən bunları Azərbaycana qarşı təzyiq siyasətinin elementləri kimi qiymətləndirirəm. Düşünürəm ki, Prezidentin çıxışının bəzi məqamları məhz İranın davranışı ilə üst-üstə düşür.
Dördüncü mümkün ünvan Avropanın müəyyən siyasi dairələridir. Mənim qənaətimə görə, işğal dövründə bu dairələrin mövqeyi və Azərbaycana qarşı aparılan kampaniyalar da çıxışın tarixi kontekstinə daxildir. Robert Koçaryana Avropa Parlamentində göstərilən münasibət və erməni diasporunun Azərbaycana qarşı fəaliyyəti həmin dövrü qiymətləndirərkən nəzərə alınmalıdır.
Nəhayət, beşinci ünvanın ABŞ Konqresi olduğunu düşünürəm. Azərbaycanın ərazilərinin işğala məruz qaldığı bir vaxtda, 1992-ci ildə “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-ci düzəlişin qəbul edilməsi ölkəmizə qarşı ədalətsiz münasibətin nümunəsi idi. Bu qərarı Azərbaycanın imkanlarını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş siyasi addım kimi qiymətləndirirəm.
Beləliklə, mənim qənaətimə görə, Prezidentin mesajlarının mümkün ünvanları arasında Türkiyə yoxdur. Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin tarixi və bugünkü məzmunu bu mövqeyimi əsaslandırır. Ayrı-ayrı açıqlamaları kontekstdən çıxararaq iki qardaş ölkə arasında qarşıdurma təsəvvürü yaratmaq cəhdlərinə qarşı diqqətli olmalıyıq.
Cavanşir Feyziyev,
Milli Məclisin deputatı
