Ümumi təhsil müəssisələrində şagird sayına görə maliyyələşmə sisteminə keçid təhsil iqtisadiyyatında fundamental dəyişikliklərin təməlini qoyur. Yeni modelin xüsusilə azsaylı şagirdi olan məktəblərə və texniki heyətin məvacibinə təsiri ictimaiyyətin maraq dairəsindədir.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti İlqar Orucov Modern.az-a açıqlama verib:
"Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində adambaşına maliyyələşdirmə mexanizminin tətbiqi təhsil sisteminin iqtisadi modelində köklü və konseptual bir transformasiyanın başlanğıcıdır. Bu islahat məktəb büdcələrinin formalaşmasını birbaşa şagird kontingentinin sayından və təhsilin pillələrindən asılı vəziyyətə gətirir. İctimai arenada və pedaqoji dairələrdə geniş müzakirə olunan əsas institusional suallardan biri isə bu yeni modelin məktəblərdə xidmət göstərən fiziki və texniki heyətin (xadimə, gözətçi, laborant, yardımçı inzibati işçilər) maddi rifahına, yəni əməkhaqqı dinamikasına necə təsir edəcəyidir. Hüquqi-iqtisadi təhlil göstərir ki, islahat texniki işçilərin maaş sisteminə birbaşa deyil, idarəedici və dolayı mexanizmlər vasitəsilə təsir göstərir və onların hüquqi təminatları dövlət tərəfindən sığortalanır."
Ekspert bildirib ki, şagird sayının azalması texniki işçilərin maaşının düşməsinə səbəb olmayacaq:
"İlk növbədə nəzərə almaq lazımdır ki, ümumi təhsil müəssisələrində çalışan yardımçı və texniki heyətin fundamental vəzifə maaşları dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş Vahid Tarif Cədvəli və minimum əməkhaqqı standartları əsasında tənzimlənir. Adambaşına maliyyələşmə modelinə keçid bu işçilərin qanunla təsbit olunmuş baza tarif dərəcələrini qətiyyən qüvvədən salmır. Yəni hər hansı bir məktəbdə şagird sayının azalması orada çalışan gözətçinin və ya xadimənin maaşının avtomatik olaraq aşağı salınması üçün hüquqi əsas yarada bilməz.
Əksinə, şagird sıxlığı yüksək olan və böyük büdcə formalaşdıran təhsil müəssisələrində daxili maliyyə qənaəti (artığı) yaranacaqdır. Bu da məktəb rəhbərliyinə sərbəst qalan vəsaitlər hesabına həm müəllimləri, həm də texniki heyəti daxili mükafatlar və əməkhaqqına əlavələr vasitəsilə maddi cəhətdən stimullaşdırmaq imkanı verəcəkdir."
İ.Orucov qərarın ucqar kənd məktəblərinə təsirindən də söz açıb:
"Şagird sayı az olan ucqar kənd və ya azkomplektli məktəblərdə bu mexanizmin büdcə qıtlığı yaradacağı və nəticədə texniki heyətin ixtisarına rəvac verəcəyi barədə narahatlıqlar da inzibati idarəetmə alətləri vasitəsilə neytrallaşdırılır. Coğrafi mövqe, dağlıq zonalar və digər amillər nəzərə alınaraq tətbiq edilən xüsusi artım əmsalları və birbaşa dotasiya alətləri azsaylı məktəblərin infrastruktur xərclərini tam şəkildə kompensasiya edəcək. Binanın təmizliyi, təhlükəsizliyi və kommunal sisteminin işləkliyi birbaşa şagird sayına bağlı olmadığı üçün bu xidmətləri göstərən işçilərin maaş fondu dövlətin zəmanəti altında sabit qalır və gəlirlərin azalması riskini istisna edir.
Hesab edirəm ki, adambaşına maliyyələşmə sistemi təhsil müəssisələrini ənənəvi mərkəzləşdirilmiş maliyyə asılılığından çıxararaq rəqabətədavamlı subyektlərə çevirəcək. Fiziki və texniki işçilərin əməkhaqlarında kollektiv bir azalma gözlənilmir, əksinə, səmərəli idarə olunan məktəblərdə bu kateqoriyadan olan şəxslərin gəlirlərinin bonuslar hesabına artması üçün real iqtisadi zəmin formalaşır."
Lamiyə Cənnətzadə
