17Fevral | Ana Səhifə - Yazılar - Anamı “cinayət işi” öldürdü
Anamı “cinayət işi” öldürdü

Azadə Balayeva

Gözəlliyi, zərifliyi ilə modeləlləri belə qısqandıracaq bir iş yoldaşım var. Güləndə daha gözəl görünür. Amma  deyir son vaxtlar sanki gülməyi unuduram. Bir də görürsən,  səbəbsiz yerə kədərlənir, depressiyaya düşür, ağlayıram. Nəhayət, bununla bağlı psixoloqa müraciət edib. Psixoloq da son 2-3 ildə həyatında hansısa dəyişikliyin baş verməsi ilə maraqlanıb. Deyir,  onda xatırladım ki, 3 il əvvəl sosial şəbəkələrə üzv olmuşam. Ona qədər yalnız “whatsapp”dan istifadə edirdim. Sosial şəbəkələrə qoşulduqdan sonra tez – tez  paylaşılan xəbərlərlə qarşılaşmağa başladım. Bu xəbərlərin çoxu da kriminal xarakterli – qətllər, zorakılıqlar, intiharlarla bağlı idi. Bu da istər-istəməz mənə təsir edirdi. Bəzən hətta elə zorakılıq xəbərləri olurdu ki, onları oxuduqdan sonra günlərlə yata bilmirdim.  Bu da sonunda gənc iş yoldaşımın  psixologiyasının pozulmasına gətirib çıxarıb. Əslində bu,  medianın  nə qədər təhlükəli bir silah olmasına dair növbəti sübut idi mənim üçün. 

Kriminal jurnalistikanın oxucu və izləyiciərə mənəvi zərbə vurması,  onları mərhəmət hissindən məhrum, cəmiyyətə qarşı etinasız və aqressiv etməsi ilə bağlı indiyə qədər çox mülahizələr səslənib. Daha təhlükəlisi isə odur ki, bu cür informasiyaların mənfi təsirinə ən çox gənlcər və uşaqlar məruz qalır.  Bütün bu neqativ təzahürlərinə baxmayaraq indiyə qədər heç kəs birmənalı şəkildə “kriminal xəbərlər yayımlanmamalıdır” demir.  İnsanların hələ də bu cür xəbərlərə maraq göstərməsi, eyni zamanda  kütləvi informasiya vasitələrinin “ölüm-itim xəbərləri”ndən  “çörək qazanmalarını”  nəzərə alasaq, nə yaxın, nə  uzaq perspektivdə bu xəbərlərdən imtina edilməsi  real görünür. Buna görə də mütəxəssislər cinayətlərlə  bağlı məlumatların xüsusi qaydalar çərçivəsində, insanlara zərər vurmayacaq səviyyədə yayımlanmasını vacib hesab edirlər.  Ekspertlərə görə, kriminal jurnalistikanın əsas vəzifəsi auditoriyanı baş vermiş hadisə ilə bağlı məlumatlandırarkən tamaşaçıları bu cür hərəkətlərdən  çəkindirmək, insanları tərbiyələndirmək, eyni zamanda hüquq – mühafizə orqanlarına kömək etmək olmalıdır. Kriminal jurnalistika üçün əsas tələblərdən biri də cinayətkardan qəhrəman düzəldilməməsi prinsipidir,  hansı ki, bu prinsip Azərbaycan mediasında kobud şəkildə pozulur. Əksər hallarda bu pozuntulara kriminal xəbərlərin cəmiyyət üçün ən təhlükəli, tərikedici forması olan intihar xəbərlərində  təsadüf olunur, nəticədə bir–birinin ardınca özünəqəsd  xəbərləri gəlməkdə davam edir. Bəlkə də, Hacıqabulda baş verən dəhşətli ər-arvad intiharında da medianın öz payı var. Onları intihara sürükləyən digər ciddi   səbəblər  olsa da, hər gün efirlərdən evlərinə soxulan özünəqəsd xəbərlərindən “ilhamlanmadıqlarını” da deyə bilmirik. 

İntiharlarla bağlı ölkəmizdə rəsmi statistika aparılmasa da, mütəxəssislər son 10-15 ildə Azərbaycanda belə hadisələrin 5-6 dəfə artdığını deyirlər. İnsanları bu addıma təhrik edəcək yüzlərlə səbəb var. Amma ağına–bozuna baxmadan, heç bir qayda, çərçivə gözlənilmədən intihar xəbərlərini  yayımlayan media da bu məsələdə müəyyən qədər məsuliyyət daşıyır. Mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, intiharlar haqqında məqalələr, tv reportajları  “yoluxucu effekt”, və ya “Verter sindromu”na (İ.Hötenin “Gənc Verterin iztirabları” əsərindən götürülüb. Bu kitabın işıq üzü görməsindən sonra Avropanı intiharlar dalğası bürümüşdü. Buna görə də kitab bir sıra Avropa ölkəsində qadağan edilmişdi) yol açaraq intiharların təkrarlanma ehtimalını yaradır.  Ötən əsrin 70-ci illərində  “Verter sindromu” qəzet və televiziyaların kriminal reportajlarının  insanların suisidial aktivliyinə təsiri kontekstində  araşdırılıb. ABŞ, Avstriya, Almaniya, Macarıstan, Avstraliya və Yaponiyada aparılmış  araşdırmalar intihar xəbərləri ilə  bu hərəkətin əhalinin özünüqəsdə meylli qrupları tərəfindən təkrarlanması arasında bağlılığı təsdiqləyib.

Xatırladaq ki,  Merilin Monronun intiharından sonra bir çox gənc amerikalı özünəqəsdlə həyatına son qoymağa çalışıb. Eləcə də, məşhur “NIRVANA” qrupunun solisti Kurt Kobeynin intiharı da bir çox gənc üçün ölümə gedən yolda “ilham mənbəyi” olmuşdu.

 

Tədqiqat müəllifləri susidial hərəkətlərin “yoluxuculuğunu” artıran, intiharların artmasına təsir edən reportajların bir sıra spesifik xarakteristikasını ortaya qoyublar. Kütləvi  intiharların əsas mexanizmi intihar edənin şəxsiyyəti ilə onu təkrarlayanın  şəxsiyyətinin eyniləşdirilməsi göstərilir. 

 

Media ekspertlərinə görə, intihar xəbərlərinin manşetə yerləşdirilməsi, böyük şriftlərlə verilməsi, başlıqda intihar kəlməsinin işlədilməsi, hadisə yerindən şəkillərin paylaşılması, bir intihar hadisəsi ilə bağlı silsilə yazıların dərc  olunması, intihar edənin qəhrəman obrazının yaradılması və ya romantikləşdirilməsi, məhşur şəxslərin intiharının detallı təsviri “yoluxuculuq effektini”  bir qədər də gücləndirir. Dünyada  problemsiz insan, söz-söhbətsiz ailə yoxdur. Amma hər problemdən çıxış yolu da var, qəhrəmanlıq bu yolu tapmaqdır. Mediada bütün günahı intihar edən üçün problem yaradan tərəflərdə görmək, özünə qəsd edənin isə məsum obrazını yaratmaq onun kimi problemlərlə qarşılaşan yüzlərlə insanı potensial intihar qurbanına çevirir. Əslində isə intihara əl atanın zəif nöqtəsi iradə zəifliyi, həyatla mübarizədə “ağ bayraq”qaldırmasıdır.

Qeyd edək ki, məsələ Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının da diqqətindədir. Təşkilatın məlumatına görə,  hər il dünyada 800 min nəfər, yəni hər 40 saniyədə bir nəfər intihara əl atmaqla həyatına son qoyur.  Özünəqəsd  xəbərlərinin yayımlanmasında xüsusilə diqqətli olmağa çağıran beynəlxalq təşkilat artıq  bununla bağlı tövsiyələr də hazırlayıb.  “Zəif iradəli insanları intihara sürükləyən amillərdən biri intihar hadisələrinin mediada geniş işıqlandırılmasıdır”, - Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının KİV mütəxəssisləri üçün “İntiharların önlənməsi” adlı tövsiyələrində belə deyilir.  Avstriya və İsveçrədə aparılmış tədqiqatlar göstərib ki, bu tövsiyələrə riayət olnması özünəqəsdə  meylli əhali qruplarında intiharların gözgörəsi azalmasına gətirib çıxarıb. Hələlik görünür bu tövsiyələr Azərbaycana gəlib çıxmayıb, amma media strukturları heç olmasa intihar xəbərlərindən gələn reytinqdən imtina edib insanlıq naminə bu xəbərləri az da olsa məhdudlaşdıra bilərlər. Şəxsən öz adıma deyə bilərəm ki, xəbərlər proqramlarında rəhbər olduğum müddətdə imkanın daxilində intihar xəbərlərini efirə buraxmamışam, rəhbərliyin sevdiyi xəbərlər kateqoriyasına aid olmasına baxmayaraq. Çünki bunun mənfi təsirinin real sübutunu öz yaxınımın timsalında görmüşəm. Bir neçə il əvvəl, yaxın qohumum olan gözəl bir xanım çox böyük qəddarlıqla özünə qəsd etmişdi.

Yas mərasimində övladlarının “Anamı “Cinayət işi” (bir zamanlar ANS TV-də yayımlanan “Cinayət işi” verilişi nəzərdə tutulur) öldürdü, o cinayətlərə baxdı, özü də ölməyə “həvəsləndi”” fəryadı hələ də qulaqlarımdadır.

Nə bilmək olar,  bəlkə iş yoldaşım olan gözəl xanım da vaxtında psixoloqa müraciət etməsəydi, onu da hansı talenin gözləyə biləcəyini təsəvvür belə etmək istəmirəm...

Kəlbəcər necə qurulacaq… - İcra başçısının I müavini, deputat və ağsaqqalın ARZULARI 28 Oktyabr 2020, 12:03 Nəsiman Yaqublu Beynəlxalq konfransda erməni terrorunu pisləd 28 Oktyabr 2020, 12:00 Bərdədə həlak olan 7 yaşlı Aysu dəfn olundu - FOTO 28 Oktyabr 2020, 11:55 Paşinyan daha bir vəzifəli şəxsi işdən çıxardı 28 Oktyabr 2020, 11:50 “İlham Əliyevə və Ərdoğana sona qədər güvənməliyik” - MÜSAHİBƏ 28 Oktyabr 2020, 11:44 Müdafiə Nazirliyinin rəsmi sosial şəbəkə hesabları 28 Oktyabr 2020, 11:39 ADU-nun Konfutsi İnstitutu Sumqayıtda onlayn tədbir keçirilib 28 Oktyabr 2020, 11:34 Ordumuz Bərdənin qisasını belə aldı - VİDEO  28 Oktyabr 2020, 11:28 Ermənilər Tərtəri “Smerç”lə atəşə tutdu - RƏSMİ 28 Oktyabr 2020, 11:20 Biz bu işin zəruriliyini anladıq - “Voice of Karabagh” platformasının qurucusu 28 Oktyabr 2020, 11:14 Erməni təxribatı nəticəsində ölən mülki şəxslərin sayı 69-a çatdı   28 Oktyabr 2020, 11:08 Ermənistanda daha 2241 nəfər koronavirusa YOLUXDU 28 Oktyabr 2020, 11:02 Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi: “Ordumuza məxsus PUA vurulmayıb” 28 Oktyabr 2020, 10:57 Dünya tarixində ən böyük metro faciəsindən 25 il ötür - FOTO 28 Oktyabr 2020, 10:52 Atəşkəs dövründə öldürülən azərbaycanlılar... 28 Oktyabr 2020, 10:46 “Qarabağın məşhur müəllimləri” - Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev 28 Oktyabr 2020, 10:40 “Ali Baş Komandan tarixi ədaləti uğurla və qətiyyətlə bərpa edir!” - Məhərrəm Əliyev 28 Oktyabr 2020, 10:34 Azərbaycanlı deputatlar Moldovaya gedir 28 Oktyabr 2020, 10:28 Rusiya Tu-154 təyyarəsi ilə vidalaşır - Sonuncu reys 28 Oktyabr 2020, 10:23 Düşmənin Qubadlıda atıb qaçdığı hərbi texnikanın VİDEO görüntüləri 28 Oktyabr 2020, 10:18 Lev Tolstoyun qızı erməni vəhşilikləri HAQQINDA 28 Oktyabr 2020, 10:12 ABŞ-da 70 milyon seçici vaxtından əvvəl səs verib 28 Oktyabr 2020, 10:06 Sindey və Brizben şəhərlərində Gəncə terroruna etiraz edilib 28 Oktyabr 2020, 10:00 Ermənistan atəşkəs rejimini pozmaqda davam edir 28 Oktyabr 2020, 09:54 Azərbaycanda daha bir həkim koronavirusdan öldü - FOTO 28 Oktyabr 2020, 09:48 “Cəbhədən həyat yoldaşını gözləyən gəlin statusu hər xanıma qismət olmur, biz buna görə xoşbəxtik” - MÜSAHİBƏ 28 Oktyabr 2020, 09:42 Aytəkin Alxaslı: “Könlümdən İlham Əliyevdən müsahibə almaq keçir” 28 Oktyabr 2020, 09:36 İran parlamentinin spikeri koronavirusa yoluxub 28 Oktyabr 2020, 09:30 Ceyhun Bayramov Çavuşoğlu ilə telefonda danışdı 28 Oktyabr 2020, 09:24 Dolların bu günə olan məzənnəsi 28 Oktyabr 2020, 09:18 Azərbaycanlı əsgərlərin xilas etdiyi 85 yaşlı erməni qadın danışdı - VİDEO 28 Oktyabr 2020, 09:12 Neft yenidən ucuzlaşdı 28 Oktyabr 2020, 09:06 Ermənistan ordusu döyüşməkdən imtina edir - Müdafiə Nazirliyi 28 Oktyabr 2020, 09:00 Düşmənin bu gecə məhv edilən texnikasının SİYAHISI  28 Oktyabr 2020, 08:55 Xocalı soyqırımının uşaqları Putin, Tramp və Makrona məktub YAZDILAR 28 Oktyabr 2020, 08:49