İstər silahlı qarşıdurmaların artması, istər qlobal enerji resursları xəritəsinin yenidən tərtib edilməsi, istərsə də süni intellektdə sürətli irəliləyiş olsun, dünya ağlasığmaz sürətlə dəyişir. Yaxın Şərqdəki vəziyyətdən tutmuş, elektrikli nəqliyyat vasitələrinə və piylənmənin müalicəsinə qədər hər şey 1-2 il əvvəl olduğundan çox fərqli görünür.
Modern.az xəbər verir ki, bu barədə "The Economist" nəşrinin 2024-cü ilin 10 trendi barədə materialında qeyd olunub.
Nəşr ilk trend olaraq seçkiləri nəzərdən keçirib. 2024-cü ildə təxminən 4.2 milyard insanın yaşadığı müxtəlif ölkələrdə ümumilikdə 70-dən çox seçki keçiriləcək: "Ancaq həmişəkindən daha çox səsvermə olsa da, daha çox demokratiyanın olması mütləq deyil. Bir çox seçkilər nə azad, nə də ədalətli olacaq".
"The Economist"in ikinci trendi də seçkilərlə əlaqədardır: ABŞ-dakı seçkilər. Seçicilər və məhkəmələr yenidən prezident olmaq şansı üçdə bir qədər olan Donald Trampla bağlı öz hökmlərini verəcəklər. Lakin nəticələr qlobal olacaq, iqlim siyasətindən tutmuş Ukraynaya hərbi dəstəyə qədər hər şeyə təsir edəcək: "Həqiqətən də Rusiyada seçkilərin saxtalaşdırılması nəzərə alınsa, demək olar ki, Vladimir Putinin taleyi rusiyalılardan daha çox amerikalı seçicilərdən asılıdır".
Nəşrin üçüncü trendi "Ayağa qalx, Avropa" adlanır. Müvafiq olaraq, Avropa hərəkətə keçməli və Ukraynaya uzunmüddətli mübarizə üçün lazım olan hərbi və iqtisadi dəstəyi təmin etməli, eyni zamanda Aİ üzvlüyünə doğru yol göstərməlidir. 4-cü tend Yaxın Şərqdəki qarışıqlığı əhatə edir. Bu, daha geniş regional münaqişəyə çevriləcəkmi və ya sülh üçün yeni bir şans verəcəkmi?
5-ci trend dünyadakı çoxqütblülüklə bağlıdır. ABŞ-ın Asiyaya meyl etmək və yüksələn Çinlə rəqabətinə daha çox diqqət yetirmək planı var. Bu plan Ukraynada və indi də Qəzzada baş verən müharibə nəticəsində pozulub. Rusiya da diqqəti yayındırır və təsiri azaldır. Dondurulmuş münaqişələr əriyir və bütün dünyada yerli soyuq müharibələr qızışır.
Növbəti trenddə də soyuq müharibədən bəhs olunur. Çinin böyüməsi yavaşladıqca, Tayvanla bağlı gərginlik artdıqca və ABŞ Çinin qabaqcıl texnologiyalara çıxışını məhdudlaşdırmağa davam etdikcə, “yeni soyuq müharibə” ritorikası sərtləşib. Lakin tədarük zəncirlərinin Çindən asılılığını azaltmağa çalışan Qərb şirkətləri bunu həll etməlidir. Eyni zamanda, hər iki düşərgə qlobal cənubun “orta güclərini” cəlb edəcək.
7-ci trend yeni enerji coğrafiyası barədədir. Təmiz enerjiyə keçid yeni yaşıl supergüclər yaradır və enerji resursları xəritəsini yenidən cızır. Litium, mis və nikel daha çox, neft-qaz və onların təchizatında üstünlük təşkil edən regionlar isə daha az əhəmiyyət kəsb edir. Yaşıl resurslar uğrunda rəqabət geosiyasəti və ticarəti yenidən formalaşdırır və bəzi gözlənilməz qaliblər və məğlublar yaradır.
İqtisadi qeyri-müəyyənlik nəşrin 8-ci trendidir. Bu, Qərb iqtisadiyyatlarının vəziyyəti və Çinin deflyasiya ehtimalını ehtiva edir. 9-cu trend isə süni intellektdir. Müəssisələr qəbul edir, tənzimləyicilər tənzimləyir və texniki mütəxəssislər onu təkmilləşdirməyə davam edirlər. Ən yaxşı tənzimləmə yanaşması və “ekzistensial risk” üzərində arqumentlərlə bağlı müzakirələr intensivləşəcək. Süni intellektin işlərə təsiri və seçkiyə müdaxilə potensialı ilə bağlı narahatlıqlar çoxdur.
10-cu trend: Bəlkə də dünya Paris Olimpiadasından, astronavtların Ayın ətrafında fırlanmasından və kişilər arasında kriket üzrə Dünya Kubokundan həzz aldığı üçün ideoloji fərqlər bir kənara qoyulacaq. Ancaq bəzi qlobal birliyə ümid edənlərin çaş-baş qalması ehtimalı da buna yaxındır.
