Əslində, bu bədən hissələri tez-tez bizə problemlər yaradır: ağrılardan tutmuş həyati təhlükə yaradan infeksiyalara qədər.
Modern.az xəbər verir ki, bəzən onları cərrahi yolla çıxarmaq lazım gəlir və bu da onların, əslində, heç də vacib olmadığını təsdiqləyir. “New York Post” nəşrinin qeyd etdiyi kimi, təkamül prosesi isə davam edir.
1. Appendisit
Appendisit yoğun bağırsağın sonunda yerləşən, qarının sağ aşağı hissəsindəki kiçik boruşəkilli çıxıntıdır. Bu kiçik kisəcik iltihablana və infeksiyalaşa bilər. Bu zaman qəfil ağrı, ürəkbulanma, qəbizlik və qarında şişkinlik yaranır. Əgər appendisit partlayarsa, infeksiya bütün orqanizmə yayıla və həyati təhlükə yarada bilər. Buna görə də onun cərrahi yolla çıxarılması geniş yayılmış təcili əməliyyatlardan biridir. Appendisit çıxarıldıqdan sonra insan onsuz da tamamilə normal və sağlam həyat sürə bilər.
Uzun müddət alimlər onun heç bir funksiyasının olmadığını düşünürdülər. Çarlz Darvinin fikirlərinə əsaslanan yanaşmaya görə, bu, təkamül nəticəsində əsasən bitkilərlə qidalanan əcdadlarımızdan qalan rudimentar orqan idi. Lakin son illərdə aparılan araşdırmalar göstərib ki, appendisit immun hüceyrələri ilə zəngindir. Bu hüceyrələr orqanizmə mikroblarla mübarizədə kömək edir. Bundan əlavə, appendiksdə normal həzm prosesinə dəstək olan faydalı bakteriyalar mövcuddur.
2. Öd kisəsi
Öd kisəsi qaraciyərin istehsal etdiyi, yağların parçalanmasına kömək edən həzm mayesini — ödü toplayır və qatılaşdırır. O, qarının sağ yuxarı hissəsində, qaraciyərin birbaşa altında yerləşir.
Appendisitin çıxarılması kimi, öd kisəsinin çıxarılması da geniş yayılmış əməliyyatdır. Öd daşları ağrılı tıxanmalara səbəb olduqda və ya insan xüsusilə ağır yeməklərdən sonra öd kisəsi nahiyəsində tez-tez kəskin ağrılar hiss etdikdə bu əməliyyat lazım ola bilər. Orqan infeksiyalaşdıqda da cərrahi müdaxilə tələb olunur.
Öd kisəsi çıxarıldıqdan sonra öd əvvəlcə kisədə toplanmadan qaraciyərdən birbaşa nazik bağırsağa axır. Həzm prosesi davam edir: sadəcə, öd əvvəlki kimi böyük porsiyalarla deyil, həzm sisteminə daha davamlı şəkildə daxil olur.
3. Badamcıqlar
Badamcıqlar limfa düyünləri kimi fəaliyyət göstərir. Onlar burun və ya ağız vasitəsilə orqanizmə daxil olan mikrobları süzərək bədənin digər hissələrini infeksiyalardan qorumağa kömək edir.
Boğazın arxa hissəsində yerləşən bu iki yumşaq toxuma kütləsi xroniki şəkildə şişə və ya infeksiyalaşa bilər. Böyümüş badamcıqlar yuxu zamanı tənəffüs yollarını da daralda, xorultuya və yuxu pozuntularına səbəb olur. Belə hallarda həkimlər onların çıxarılmasını tövsiyə edirlər.
Bu, xüsusilə uşaqlar arasında geniş yayılmış problemdir. Badamcıqlar olmadıqda belə, insanlar infeksiyalarla normal şəkildə mübarizə apara bilirlər.
4. Ağıl dişləri
Ağıl dişləri adətən 17–25 yaş arasında ağız boşluğunun ən arxa hissəsində çıxır. Çənədə onlar üçün kifayət qədər yer olmadığından müxtəlif problemlər yaranır. Məsələn, dişlər diş ətinin altında qala, qonşu dişləri sıxışdıraraq onlara zərər verə və ya əlçatmaz olduqları üçün kariyesin yaranmasına səbəb ola bilərlər. Bütün bunlar güclü ağrı və şişkinliklə nəticələnir.
Ağıl dişləri ümumiyyətlə çıxdıqda belə, hər il təxminən 5 milyon insan onları çıxartdırır. İnsanların təxminən 20%-ində isə ağıl dişləri ümumiyyətlə olmur.
Ehtimal olunur ki, ağıl dişləri sərt və çiy qidalarla qidalanan təkamül əcdadlarımızdan qalıb. Həmin dövrdə əlavə bir cüt azı dişi qidanı çeynəmək üçün faydalı idi. Araşdırmalar göstərir ki, o zaman insanların çənələri daha böyük olub və əlavə dişlər üçün kifayət qədər yer təmin edib.
5. Uzun ovuc əzələsi (ön qol əzələsi)
Bu əzələ ön qolun daxili tərəfindən başlayaraq ovuca qədər uzanır. Biləyi bükərkən (klaviaturada yazı yazarkən, bankanı açarkən və ya qələm tutarkən) ondan istifadə olunur. Lakin insanların 25%-ə qədəri anadangəlmə bu əzələyə sahib deyil.
Sizdə bu əzələnin olub-olmadığını yoxlamaq üçün əlinizi ovucunuz yuxarı baxacaq şəkildə düz tutun. Barmaqlarınızı bir-birinə yaxınlaşdırın. Biləyinizlə ovucunuzun birləşdiyi hissənin ortasında nazik və aydın görünən vətər varsa, deməli, uzun ovuc əzələniz var.
Daha maraqlısı odur ki, bu əzələ bir əldə olub digərində olmaya bilər. Bəzi insanlarda isə eyni əldə onun bir neçə variantına rast gəlinir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu əzələ əcdadlarımıza ağaclara dırmaşmağa və budaqlardan sallanaraq hərəkət etməyə kömək edib. Müasir dövrdə bu funksiyaya əvvəlki qədər ehtiyacımız olmadığı üçün alimlər onun olmamasının əlin gücünə əhəmiyyətli təsir göstərmədiyini müəyyən ediblər.
6. Plantaris əzələsi (ayaq əzələsi)
Uzun ovuc əzələsi kimi, plantaris əzələsi də baldırın arxa hissəsi boyunca uzanan kiçik və nazik əzələdir.
Bu əzələnin cırılması zamanı yaranan zədə bəzən “tennis ayağı” adlandırılır. Belə hal çox vaxt böyük baldır əzələsinin də zədələnməsi ilə müşayiət olunur. Nəticədə baldırda kəskin ağrı və hətta qopma anında xırtıltıya bənzər səs hiss edilə bilər.
Qiymətləndirmələrə görə, insanların təxminən 7–16%-i anadangəlmə bu əzələyə sahib deyil. Buna görə də onlar heç vaxt məhz bu əzələnin cırılması ilə bağlı problem yaşamayacaqlar.
Uzun müddət bir çox mütəxəssis plantaris əzələsini, demək olar ki, faydasız hesab edib. Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar onun funksiyasının yalnız əzələ gücü ilə məhdudlaşmadığını, həmçinin tarazlığın qorunmasına, düzgün duruşa və hərəkətə kömək edə biləcəyini düşünürlər.
