Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində təşkil olunmuş “Parçalanmış dünyada etimadın bərpası: Cənubi Qafqaz qlobal bağlantı və investisiya sabitliyinin dayağı kimi” mövzusunda keçirilən paneldə səsləndirdiyi fikirlər ölkənin investisiya imkanlarının təqdimatı ilə yanaşı, Azərbaycanın növbəti iqtisadi inkişaf mərhələsinin prioritetlərini, ölkənin regional və qlobal iqtisadi sistemdə öz mövqeyini necə müəyyənləşdirdiyini və mövcud resursların yeni iqtisadi dəyərə çevrilməsi strategiyasını anlamaq baxımından konseptual əhəmiyyət daşıyır.
Milli Məclisin deputatı Azər Kərimli bu fikirləri Modern.az-a açıqlamasında bildirib.
Azər Kərimli qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin yanaşmasında Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafı mövcud potensialın sadəcə genişləndirilməsi deyil, onun struktur baxımından yenidən təşkili kimi təqdim olunur. Enerji, nəqliyyat, logistika, bərpaolunan enerji, rəqəmsal texnologiyalar, mədənçilik, kənd təsərrüfatı və insan kapitalı burada bir-birindən təcrid olunmuş sektorlar deyil, vahid inkişaf modelinin qarşılıqlı əlaqəli komponentləridir.
Deputatın sözlərinə görə, bu yanaşmanın məntiqini anlamaq üçün Azərbaycanın son iki onillikdə keçdiyi iqtisadi yolu yalnız makroiqtisadi göstəricilərin dəyişməsi ilə deyil, iqtisadi sistemin maliyyə, institusional və infrastruktur bazasının formalaşması ilə birlikdə qiymətləndirmək lazımdır. Prezidentin forumda vurğuladığı kimi, əvvəlki mərhələdə yaradılmış sabit iqtisadiyyat, maliyyə imkanları və infrastruktur gələcək inkişaf üçün ilkin şərtləri formalaşdırıb. Deməli, yeni mərhələnin əsas sualı artıq iqtisadi resursların yaradılıb-yaradılmaması deyil, həmin resursların daha yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrə necə transformasiya olunmasıdır.
Azər Kərimli vurğulayıb ki, bu baxımdan çıxışda diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri iqtisadi şaxələndirməyə yanaşmadır. Burada söhbət neft-qaz sektorunun iqtisadiyyatdan sıxışdırılıb çıxarılmasından getmir. Əksinə, karbohidrogen sektoru yaxın perspektivdə də mühüm rolunu qoruyur. Lakin strateji xətt enerji sektorunun yaratdığı maliyyə, texnoloji və infrastruktur imkanlarının iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına yönəldilməsidir. Beləliklə, şaxələndirmə enerji sektorundan imtina deyil, onun yaratdığı imkanların daha geniş iqtisadi sistemə inteqrasiyası kimi çıxış edir.
Deputat enerji siyasəti ilə bağlı fikirlərin bu transformasiyanın daha konkret istiqamətini göstərdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın qarşısında duran məqsəd yalnız elektrik enerjisi istehsalını artırmaq deyil, bərpaolunan enerji potensialını ötürücü şəbəkələr, enerji saxlanc sistemləri və beynəlxalq enerji bağlantıları ilə vahid sistemdə birləşdirməkdir. Bu yanaşma Azərbaycanın yalnız enerji istehsalçısı və ixracatçısı deyil, regional enerji sistemlərinin formalaşmasında iştirak edən ölkə kimi mövqelənməsini nəzərdə tutur.
Azər Kərimli qeyd edib ki, eyni strateji məntiq nəqliyyat və logistika siyasətində də müşahidə olunur. Prezident İlham Əliyevin forumdakı fikirlərindən aydın olur ki, Azərbaycanın tranzit imkanları yalnız coğrafi mövqenin verdiyi üstünlüklə izah edilmir. Bu üstünlüyün real iqtisadi dəyərə çevrilməsi üçün dəmir yolları, limanlar, avtomobil yolları, gömrük infrastrukturu, rəqəmsal idarəetmə və multimodal daşımalar arasında inteqrasiya yaradılır. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərinin paralel inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın regional bağlantı sistemində çoxşaxəli mövqe tutmasına hesablanıb.
Onun sözlərinə görə, beləliklə, coğrafi mövqe sadəcə təbii üstünlük olaraq qalmır, iqtisadi platformaya çevrilir. Azərbaycanın tranzit potensialının mahiyyəti yalnız yüklərin ölkə ərazisindən keçirilməsində deyil, təchizat zəncirlərinin idarə olunması, logistika xidmətlərinin inkişafı, rəqəmsal gömrük sistemlərinin tətbiqi və regional bazarların bir-birinə bağlanmasında ifadə olunur. Bu isə nəqliyyat siyasətini ayrıca sektor məsələsindən çıxararaq ümumi iqtisadi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsinə çevirir.
Deputat rəqəmsal iqtisadiyyat, data mərkəzləri və süni intellektlə bağlı fikirlərin də həmin modelin yeni istiqamətini göstərdiyini vurğulayıb. Onun fikrincə, burada texnoloji inkişaf yalnız rəqəmsal sektorun yaradılması kimi təqdim edilmir. Enerji potensialı, coğrafi mövqe, fiber-optik bağlantılar və insan kapitalı vahid iqtisadi üstünlük sistemində birləşdirilir. Beləliklə, enerji və rəqəmsal iqtisadiyyat arasında yeni sinerjinin formalaşdırılması qarşıya qoyulan məqsədlərdən birinə çevrilir.
Azər Kərimli bildirib ki, bu modeldə texnologiya ilə yanaşı, onu mənimsəyəcək insan kapitalı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin forumda vurğuladığı kimi, peşəkar və ixtisaslı kadrlar olmadan qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaq mümkün deyil. Xaricdə təhsil proqramları, kibertəhlükəsizlik üzrə hazırlıq və beynəlxalq şirkətlərin təcrübəsinin ölkəyə gətirilməsi bu baxımdan yalnız təhsil siyasətinin elementləri deyil, iqtisadi transformasiyanın uzunmüddətli təminat mexanizmləridir.
Deputatın sözlərinə görə, bu kontekstdə investisiyanın mahiyyətinə yanaşma da dəyişir. Əvvəlki mərhələdə əsas diqqət maliyyə kapitalının cəlb edilməsinə yönəlirdisə, yeni mərhələdə kapitalın texnologiya, idarəetmə təcrübəsi, ekspertiza və insan kapitalı ilə birlikdə gəlməsi daha böyük əhəmiyyət qazanır. Xarici investisiyanın iqtisadi dəyəri yalnız onun həcmi ilə deyil, istehsal imkanlarını, texnoloji səviyyəni və ixrac potensialını nə dərəcədə dəyişdirməsi ilə əlaqələndirilir.
Azər Kərimli qeyd edib ki, bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışında səsləndirdiyi mühüm tezislərdən biri də ixrac strukturunun dəyişdirilməsi zərurətidir. Qeyri-neft sektorunun iqtisadiyyatda çəkisinin artması ilə yanaşı, ixracda enerji məhsullarının üstünlüyünün qalması şaxələndirmənin qarşısında hələ də həll edilməli məsələlərin olduğunu göstərir. Deməli, növbəti mərhələnin mühüm hədəflərindən biri qeyri-neft sektorunun yalnız daxili iqtisadiyyatda deyil, xarici bazarlarda da rəqabətqabiliyyətli mövqeyə çıxarılmasıdır.
Deputat vurğulayıb ki, bu məqam əvvəlki və yeni inkişaf mərhələləri arasındakı fərqi də aydınlaşdırır. Əgər əvvəlki mərhələdə əsas vəzifələr iqtisadi və maliyyə dayanıqlığının təmin edilməsi, enerji və nəqliyyat infrastrukturlarının yaradılması idisə, qarşıdakı mərhələdə həmin bazanın üzərində daha mürəkkəb, texnoloji tutumlu və ixracyönümlü iqtisadi struktur qurulması əsas məsələ kimi önə çıxır.
Azər Kərimlinin sözlərinə görə, transformasiyanın regional ölçüsü də bu strategiyanın mühüm hissəsidir. Azərbaycanın iqtisadi potensialı yalnız milli bazarın ölçüləri ilə məhdudlaşmır. Ölkənin Avropa ilə Asiya, Xəzər hövzəsi ilə Cənubi Qafqaz arasında yerləşməsi və müxtəlif nəqliyyat, enerji və rəqəmsal dəhlizlərin kəsişmə nöqtəsində qərar tutması onun regional iqtisadi sistemlər arasında əlaqələndirici rolunu gücləndirmək üçün imkan yaradır.
Deputat Prezidentin forumdakı fikirlərində qonşularla münasibətlərin proqnozlaşdırıla bilənliyinə xüsusi əhəmiyyət verilməsinin də bu kontekstdə izah olunduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, tranzit, enerji və infrastruktur layihələri uzunmüddətli kapital tələb edir və onların səmərəliliyi yalnız bir ölkənin ərazisində həyata keçirilən fəaliyyətlə müəyyən olunmur. Bu layihələr regional əməkdaşlıq, sərhədyanı bağlantılar və müxtəlif ölkələrin iqtisadi sistemlərinin qarşılıqlı fəaliyyəti üzərində qurulur.
Beləliklə, 26 sentyabr 2026-cı ildə II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın iqtisadi inkişaf gündəliyində yeni mərhələnin əsas konturlarını görməyə imkan verir. Bu gündəliyin mərkəzində yalnız daha çox investisiya cəlb etmək məqsədi dayanmır. Əsas məsələ investisiyanın iqtisadiyyatın strukturuna təsir göstərməsi, yeni texnologiyalar və bacarıqlar gətirməsi, qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarını genişləndirməsi və Azərbaycanın regional bağlantı sistemindəki rolunu gücləndirməsidir.
Azər Kərimli hesab edir ki, bu mənada həmin fikirlərə yalnız investorlara ünvanlanmış iqtisadi təqdimat kimi yanaşmaq kifayət deyil. Burada Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin mühüm istiqamətləri ifadə olunur: enerji resurslarının yeni enerji sisteminə, coğrafi mövqenin regional bağlantı üstünlüyünə, maliyyə imkanlarının texnoloji və insan kapitalına, investisiyanın isə uzunmüddətli iqtisadi transformasiya alətinə çevrilməsi.
Milli Məclisin deputatı qeyd edib ki, dövlətimizin başçısının yanaşmasında əsas strateji məsələ daha çox resursa və ya daha çox kapitala malik olmaqdan çox, mövcud resurs və kapitalı daha yüksək məhsuldarlıq, texnoloji tutum və ixrac qabiliyyəti yaradan iqtisadi struktura çevirməkdir. Bu yanaşma investisiya siyasətini ayrı-ayrı layihələrin maliyyələşdirilməsi məsələsindən çıxararaq bütövlükdə milli iqtisadi inkişaf strategiyasının tərkib hissəsinə çevirir.
