Arxiv
7 Yanvar 2019, 14:45 | ƏDƏBİYYAT
Türkiyə Rəsulzadənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün heç nə etmədi   

​​​​​​​Rəsulzadəni isə Atatürkün müəllimi də hesab etmək olar 


2019-cu ilin yanvarında yalnız çağdaş Azərbaycanın deyil, bütün türk dünyasının çoxəsrlik tarixinin ən böyük simalarından biri olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 135 ili tamam olur. Heç şübhəsiz ki, milli tariximizin zirvə nöqtəsi olan 1918-ci ilin 28 May – Azərbaycan milli dövlətçiliyinin doğum günü birbaşa bu dahi şəxsiyyətin adı ilə bağlıdır. 

M.Ə. Rəsulzadə və digər Cümhuriyyət liderlərinin tarixi xidməti ondan ibarətdir ki, onlar bütün müsəlman Şərqində ilk dəfə olaraq milli dövlətçiliyin Avropa modelini gerçəkləşdirməyə cəhd göstərdilər. Məlumdur ki, Avropanın əksər xalqları tarixi inkişafın həmin mərhələsini hələ XIX əsrdə keçmişdilər, Şərqdə isə bu yolla ilk dəfə addımlamaq şərəfi M.Ə.Rəsulzadə və onun silahdaşlarına nəsib oldu.

Bu anlamda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi - M.Ə. Rəsulzadə müasir Türkiyənin qurucusu olan Atatürkü bir neçə il qabaqlamış oldu. Belə ki, Atatürkün XX əsrin 20-ci illərinin ortalarında Türkiyə Cümhuriyyətini yaradarkən əldə rəhbər tutduğu milli dövlətçilik ideyaları M.Ə. Rəsulzadə və silahdaşları tərəfindən Azərbaycanda hələ 1918-1920-ci illərdə həyata keçirilmişdi. Həm də, Türkiyədə milli dövlət quruculuğu gedişində əsasən avtoritar metodlara üstünlük verən Atatürkdən fərqli olaraq, Azərbaycan liderləri demokratik dəyərlərə arxalanırdılar. Bu baxımdan, M.Ə. Rəsulzadə və onun silahdaşlarını müəyyən mənada hətta Atatürkün müəllimi də hesab etmək olar. 

Doğrudur, Atatürkdən fərqli olaraq, Azərbaycan Cümhuriyyətinin liderləri regiondakı əlverişsiz geosiyasi vəziyyət ucbatından həmin planlarını və niyyətlərini tam şəkildə gerçəkləşdirə bilmədilər. Və ilk Azərbaycan Cümhuriyyəti 1920-ci ilin aprelində rus-bolşevik işğalı nəticəsində süqut etdi.

Bundan sonra M.Ə. Rəsulzadə ölkənin hüdudlarını tərk etmək məcburiyyətində qalsa da, mühacirət həyatının bütün çətinlik və məhrumiyyətlərinə rəğmən, qürbətdə də Vətənin itirilmiş müstəqilliyinin bərpası uğrunda aramsız və fədakar mücadiləsini davam etdirdi. Abdulla Taymasın söylədiyi kimi, M.Ə. Rəsulzadə həmin mücadiləyə “hər şeyini, ailəsini, rahatlığını, sağlamlığını və nəhayət, həyatını fəda etdi”.

Həyatı boyu verdiyi saysız-hesabsız qurbanların “mükafat”ı isə doğma xalqının laqeydliyi və biganəliyi oldu. Bu baxımdan, kiçicik “təsəllimiz” yalnız bu ola bilər ki, həyatlarını Vətənin xoşbəxtlik və rifahı uğrunda mübarizəyə həsr etmiş Azərbaycan türklərinin onsuz da azsaylı nümayəndələrinin - Mizə Cəlildən tutmuş Məhəmməd Hadiyə və Əli bəy Hüseynzadədən Əhməd bəy Ağaoğlunadək istisnasız olaraq hamısı oxşar taleyi yaşamışlar. Əks halda, Mirzə Cəlil ömrünün sonunda evini isitmək üçün sobada əlyazmalarını yandırmalı olmazdı, yaxud Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə"si ilk dəfə şairin ölümündən sonra, həm də xeyli dərəcədə erməni ianələri hesabına işıq üzü görməzdi. 

Belə olmasaydı, 1947-ci ildə yenidən Türkiyəyə dönən M.Ə. Rəsulzadə ömrünün sonuna kimi təmirsiz, siçovulların qaçışdığı yarımzirzəmidə yaşamazdı. Türkiyədə yaşayan çoxsaylı imkanlı azərbaycanlılardan və bu ölkənin hökumətindən heç kəs təkcə Azərbaycan deyil, bütün türk dünyası qarşısında əvəzsiz xidmətləri olan M.Ə. Rəsulzadənin məişət şəraitini azca da olsa yaxşılaşdırmaq üçün demək olar ki, heç nə etmədilər. 

Çoxlarına xoş gəlməsə də, bu tarixi faktları nə gizlətmək, nə inkar etmək, nə də zamanın ayağına yazmaq olmaz. Ən əsası isə bütün bunlara görə məsuliyyəti Azərbaycan ərazisində son yüz ildə mövcud olmuş ayrı-ayrı siyasi rejimlər və onların rəhbərləri deyil, millət olaraq biz hamımız daşıyırıq. Hərçənd, biz millətikmi? Millət zirvəsinə ucala bilmişikmi? Cavabı olmayan bu sualların sayını sonsuzluğa qədər uzatmaq olar...

Sonucda məşhur rus tarixçisi V. Klyuçevskinin bir kəlamını xatırlamaq istərdik. V. Klyuçevski Rusiyanı nəzərdə tutaraq yazırdı: “Bu ölkə tək-tük dahilərdən və milyonlarla heç nəyə yaramayan insanlardan ibarətdir”.

Düşünürük ki, bu sözləri tam əsasla Azərbaycan və azərbaycanlılara da aid etmək olar. Hər halda, yalnız M.Ə. Rəsulzadə və beş-altı nəfər onun kimi dahi şəxsiyyətin sayəsində Azərbaycan türkləri bu gün müstəqil dövlət sahibidirlər.


Aydın Balayev

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Deputat: Ermənistan tərəfindən törədilən təxribatlar onun təcavuzkar siyasətini açıq şəkildə nümayiş etdirir 14 İyul 2020, 15:24 Azərbaycanlı deputat cəbhədəki vəziyyəti britaniyalı deputatlarla müzakirə etdi 14 İyul 2020, 15:17 Tovuz istiqamətində şiddətli döyüşlər gedir - Müdafiə Nazirliyi 14 İyul 2020, 14:54 Ermənistanın artilleriya atəşi nəticəsində Tovuzda ev və həyətyanı sahələrə ziyan dəyib 14 İyul 2020, 14:52 Ermənistan ordusunun zabitləri məhv edildi - RƏSMİ 14 İyul 2020, 14:46 Deputat: “Ordumuz Ali Baş Komandanın əmri ilə torpaqlarımızı azad etməyə hazırdır” 14 İyul 2020, 14:41 Kremldən Tovuzda gedən döyüşlərə REAKSİYA 14 İyul 2020, 14:36 Xarici İşlər Nazirliyindən cəbhədəki vəziyyətlə bağlı yeni AÇIQLAMA 14 İyul 2020, 14:30 Müdafiə Nazirliyi cəbhədə yaranmış vəziyyətlə bağlı BƏYANAT yaydı 14 İyul 2020, 14:24 Toyuna hazırlaşan şəhid hərbçimiz dəfn olunur - FOTO 14 İyul 2020, 14:18 Beş nəfəri hədələyərək 2 mindən çox pul aldı 14 İyul 2020, 14:12 Bakı sakinləri kredit borcunu ödəyə bilmir 14 İyul 2020, 14:06 Dünya Bankı Azərbaycanı digər ölkələrə nümunə göstərdi 14 İyul 2020, 14:00 Sabirabadda tüfənglə qonşusunu güllələyən şəxs saxlanıldı 14 İyul 2020, 13:54 KTMT-dən ermənilərin törətdikləri təxribatla bağlı BƏYANAT 14 İyul 2020, 13:48 Bəzi rayonlarda leysan yağıb - FAKTİKİ HAVA 14 İyul 2020, 13:42 Daha 51 şəhidin vərəsələrinə birdəfəlik ödəmə veriləcək 14 İyul 2020, 13:36 Tovuz döyüşlərində 7 hərbçimiz ŞƏHİD OLUB - SİYAHI 14 İyul 2020, 13:30 Sabahın hava PROQNOZU 14 İyul 2020, 13:25 “Hazırda cəbhə bölgəsində döyüşlər davam edir” - Nazir müavini  14 İyul 2020, 13:20 Ordumuzun generalı və polkovniki ŞƏHİD OLDU 14 İyul 2020, 13:15 Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 740 minə çatdı 14 İyul 2020, 13:09 Goranboyda online-video müşavirəsi keçirilib - FOTO 14 İyul 2020, 13:04 “Qafqaz lokal müharibə astanasındadır” – Gürcü politoloq 14 İyul 2020, 13:00 Ordumuz ermənilərin daha bir sıra mövqelərini məhv etdi - VİDEO 14 İyul 2020, 12:54 Ermənilərin açdığı atəş nəticəsində Azərbaycanın mülki vətəndaşı həlak oldu 14 İyul 2020, 12:48 Milli Məclisin Sədri TürkPA-ya və Rusiya Federal Məclisi Federasiya Şurasının sədrinə müraciət etdi 14 İyul 2020, 12:42 Fazil Mustafanı da Prezident Adminstrasiyasına çağırdılar 14 İyul 2020, 12:36 Ermənilər Tovuzda mülki şəxsləri hədəfə aldılar - RƏSMİ 14 İyul 2020, 12:30 Müəllimlər üçün imtahan keçiriləcək 14 İyul 2020, 12:25 Bu şəhərdə gizli fəaliyyət göstərən idman zalı aşkarlandı - FOTOLAR 14 İyul 2020, 12:20 Pakistandan Ermənistana SƏRT BƏYANAT 14 İyul 2020, 12:15 Prokurorluq Goranboydakı hadisə ilə bağlı məlumat yaydı 14 İyul 2020, 12:10 28 yaşlı kişi keçmiş arvadının boğazını kəsdi 14 İyul 2020, 12:05 İTV avtomobillərin hərəkətini monitorinq edəcək 14 İyul 2020, 11:59