Arxiv
7 Yanvar 2019, 14:45 | ƏDƏBİYYAT
Türkiyə Rəsulzadənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün heç nə etmədi   

​​​​​​​Rəsulzadəni isə Atatürkün müəllimi də hesab etmək olar 


2019-cu ilin yanvarında yalnız çağdaş Azərbaycanın deyil, bütün türk dünyasının çoxəsrlik tarixinin ən böyük simalarından biri olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 135 ili tamam olur. Heç şübhəsiz ki, milli tariximizin zirvə nöqtəsi olan 1918-ci ilin 28 May – Azərbaycan milli dövlətçiliyinin doğum günü birbaşa bu dahi şəxsiyyətin adı ilə bağlıdır. 

M.Ə. Rəsulzadə və digər Cümhuriyyət liderlərinin tarixi xidməti ondan ibarətdir ki, onlar bütün müsəlman Şərqində ilk dəfə olaraq milli dövlətçiliyin Avropa modelini gerçəkləşdirməyə cəhd göstərdilər. Məlumdur ki, Avropanın əksər xalqları tarixi inkişafın həmin mərhələsini hələ XIX əsrdə keçmişdilər, Şərqdə isə bu yolla ilk dəfə addımlamaq şərəfi M.Ə.Rəsulzadə və onun silahdaşlarına nəsib oldu.

Bu anlamda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi - M.Ə. Rəsulzadə müasir Türkiyənin qurucusu olan Atatürkü bir neçə il qabaqlamış oldu. Belə ki, Atatürkün XX əsrin 20-ci illərinin ortalarında Türkiyə Cümhuriyyətini yaradarkən əldə rəhbər tutduğu milli dövlətçilik ideyaları M.Ə. Rəsulzadə və silahdaşları tərəfindən Azərbaycanda hələ 1918-1920-ci illərdə həyata keçirilmişdi. Həm də, Türkiyədə milli dövlət quruculuğu gedişində əsasən avtoritar metodlara üstünlük verən Atatürkdən fərqli olaraq, Azərbaycan liderləri demokratik dəyərlərə arxalanırdılar. Bu baxımdan, M.Ə. Rəsulzadə və onun silahdaşlarını müəyyən mənada hətta Atatürkün müəllimi də hesab etmək olar. 

Doğrudur, Atatürkdən fərqli olaraq, Azərbaycan Cümhuriyyətinin liderləri regiondakı əlverişsiz geosiyasi vəziyyət ucbatından həmin planlarını və niyyətlərini tam şəkildə gerçəkləşdirə bilmədilər. Və ilk Azərbaycan Cümhuriyyəti 1920-ci ilin aprelində rus-bolşevik işğalı nəticəsində süqut etdi.

Bundan sonra M.Ə. Rəsulzadə ölkənin hüdudlarını tərk etmək məcburiyyətində qalsa da, mühacirət həyatının bütün çətinlik və məhrumiyyətlərinə rəğmən, qürbətdə də Vətənin itirilmiş müstəqilliyinin bərpası uğrunda aramsız və fədakar mücadiləsini davam etdirdi. Abdulla Taymasın söylədiyi kimi, M.Ə. Rəsulzadə həmin mücadiləyə “hər şeyini, ailəsini, rahatlığını, sağlamlığını və nəhayət, həyatını fəda etdi”.

Həyatı boyu verdiyi saysız-hesabsız qurbanların “mükafat”ı isə doğma xalqının laqeydliyi və biganəliyi oldu. Bu baxımdan, kiçicik “təsəllimiz” yalnız bu ola bilər ki, həyatlarını Vətənin xoşbəxtlik və rifahı uğrunda mübarizəyə həsr etmiş Azərbaycan türklərinin onsuz da azsaylı nümayəndələrinin - Mizə Cəlildən tutmuş Məhəmməd Hadiyə və Əli bəy Hüseynzadədən Əhməd bəy Ağaoğlunadək istisnasız olaraq hamısı oxşar taleyi yaşamışlar. Əks halda, Mirzə Cəlil ömrünün sonunda evini isitmək üçün sobada əlyazmalarını yandırmalı olmazdı, yaxud Mirzə Ələkbər Sabirin "Hophopnamə"si ilk dəfə şairin ölümündən sonra, həm də xeyli dərəcədə erməni ianələri hesabına işıq üzü görməzdi. 

Belə olmasaydı, 1947-ci ildə yenidən Türkiyəyə dönən M.Ə. Rəsulzadə ömrünün sonuna kimi təmirsiz, siçovulların qaçışdığı yarımzirzəmidə yaşamazdı. Türkiyədə yaşayan çoxsaylı imkanlı azərbaycanlılardan və bu ölkənin hökumətindən heç kəs təkcə Azərbaycan deyil, bütün türk dünyası qarşısında əvəzsiz xidmətləri olan M.Ə. Rəsulzadənin məişət şəraitini azca da olsa yaxşılaşdırmaq üçün demək olar ki, heç nə etmədilər. 

Çoxlarına xoş gəlməsə də, bu tarixi faktları nə gizlətmək, nə inkar etmək, nə də zamanın ayağına yazmaq olmaz. Ən əsası isə bütün bunlara görə məsuliyyəti Azərbaycan ərazisində son yüz ildə mövcud olmuş ayrı-ayrı siyasi rejimlər və onların rəhbərləri deyil, millət olaraq biz hamımız daşıyırıq. Hərçənd, biz millətikmi? Millət zirvəsinə ucala bilmişikmi? Cavabı olmayan bu sualların sayını sonsuzluğa qədər uzatmaq olar...

Sonucda məşhur rus tarixçisi V. Klyuçevskinin bir kəlamını xatırlamaq istərdik. V. Klyuçevski Rusiyanı nəzərdə tutaraq yazırdı: “Bu ölkə tək-tük dahilərdən və milyonlarla heç nəyə yaramayan insanlardan ibarətdir”.

Düşünürük ki, bu sözləri tam əsasla Azərbaycan və azərbaycanlılara da aid etmək olar. Hər halda, yalnız M.Ə. Rəsulzadə və beş-altı nəfər onun kimi dahi şəxsiyyətin sayəsində Azərbaycan türkləri bu gün müstəqil dövlət sahibidirlər.


Aydın Balayev

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Bankirin oğlu anasının vurduğu iynədən ölüb - RƏSMİ 18 Fevral 2020, 14:20 Milli Məclisə həsrət qalan PARTİYALAR 18 Fevral 2020, 14:14 “Sədərək”dəki yanğından zəhərlənən 2 nəfər evə buraxıldı 18 Fevral 2020, 14:07 Naftalanda yeni tikilən avtovağzal qanunsuz fəaliyyət göstərir - DANX 18 Fevral 2020, 14:00 Vətəndaşlar Prezidentə nə yazırlar? - “Siz bizi böyük bir çətinlikdən qurtardınız” 18 Fevral 2020, 13:49 Nazirlikdən restoran sahiblərinə XƏBƏRDARLIQ 18 Fevral 2020, 13:36 "Bu sahədə vəziyyət ürək açan deyil" - Səfər Mehdiyev 18 Fevral 2020, 13:24 “Mercedes” motosikletlə toqquşdu - ölən var 18 Fevral 2020, 13:18 Goranboyda yol qəzası - bir nəfər öldü 18 Fevral 2020, 13:12 Bakıda bank rəhbərinin 15 yaşlı oğlu qəfil öldü - FOTO 18 Fevral 2020, 13:06 “Aksiyanın qarşısı dünyada olmayan ən sivil formada alınıb” - Siyavuş Novruzov  18 Fevral 2020, 13:00 AFFA "Neftçi"ni cərimələdi 18 Fevral 2020, 12:55 Sabah hava bu insanlarda narahatlıq yaradacaq - PROQNOZ 18 Fevral 2020, 12:50 FHN rəsmisi yanğınlara görə “Sədərək”in rəhbərini İTTİHAM ETDİ   18 Fevral 2020, 12:44 “Sədərək”dəki yanğından ziyan çəkən sahibkarlara kompensasiya ödəniləcək - RƏSMİ 18 Fevral 2020, 12:42 Rusiyada azərbaycanlı qardaşlar bıçaqlaşdı 18 Fevral 2020, 12:39 BMU aliminin elmi məqaləsi İsveçrədə dərc olunub   18 Fevral 2020, 12:34 Azərbaycanın ən yaşlı sakininin adı AÇIQLANDI 18 Fevral 2020, 12:28 Mehriban Əliyeva vətəndaşların problemlərinin həllində var qüvvəsi ilə çalışır - PA-nın şöbə müdiri 18 Fevral 2020, 12:22 Nazirlik: ““Aqrolizinq”də qeydə alınan pozuntular 2018-ci ilədək olan dövrü əhatə edir” 18 Fevral 2020, 12:16 “Azəriqaz”ın rəhbəri baş mühəndisi işdən çıxardı - 270 əməkdaşı ilə bağlı intizam-tənbehi tədbiq etdi 18 Fevral 2020, 12:10 Qarabağda erməni əsgərlər kütləvi şəkildə intihar edir - FAKTLAR 18 Fevral 2020, 12:04 Tahir Mirkişili ATƏT PA-nın qış sessiyasında iştirak edəcək 18 Fevral 2020, 11:58 DOST mərkəzlərinin sayı 31-ə çatdırılacaq - Süleyman İsmayılov 18 Fevral 2020, 11:52 İlham Əliyev Paşinyan üzərində mənəvi və psixoloji qələbəsi ilə tarixə düşdü - Əli Əhmədov 18 Fevral 2020, 11:45 “Yerli bazarda satışa çıxarılan qızıl vergi və rüsumlarla yüklənib” 18 Fevral 2020, 11:39 Magistraturaya qəbul imtahanının vaxtı açıqlandı 18 Fevral 2020, 11:20 Avropa azərbaycanlıları Berlinin mərkəzində Dilqəmlə Şahbazın azadlığını TƏLƏB EDƏCƏK 18 Fevral 2020, 11:17 Zərgərlik fəaliyyətilə bağlı İşçi Qrupu yaradılır 18 Fevral 2020, 11:13 Şəffaf fəaliyyət göstərən şəxslərə güzəştlər olunacaq - Mikayıl Cabbarov 18 Fevral 2020, 11:12 Azərbaycanda könüllülük fəaliyyətinin tarixinə dair sənədli film və fotosərgi hazırlanır 18 Fevral 2020, 11:08 Prezident mükafatçısı: BANM ölkədə ən qabaqcıl ali təhsil müəssisələrindən biridir - FOTO 18 Fevral 2020, 11:04 Bakıda yanan evdən qadın meyiti tapıldı 18 Fevral 2020, 10:58 Dövlət Agentliyi "20 Yanvar" dairəsilə bağlı Baş nazirə müraciət etdi  18 Fevral 2020, 10:52 “Sədərək”dəki yanğında xəsarət alan şəxs evə buraxıldı 18 Fevral 2020, 10:46