Arxiv
17 Sentyabr 2019, 15:13 | AKTUAL
“Qanlı yer adlarımız” silsiləsindən: İki qardaşın asılmağı... - I YAZI

Azərbaycan tarixi-coğrafiyasının əsas tərkib hissəsini təşkil edən yer adlarının (toponimlərin) mənşəyi və yaranma qanunauyğunluğunun elmi-nəzəri əsaslarının izahı filoloji, tarixi, coğrafi məzmun kəsb etməklə yanaşı, həm də dövlətçiliymizin yaşanmasının əsaslarından birini təşkil edir. Yer adlarımızın tarixi yaşı dövlətçiliymizin və xalqımızın yaşı qədərdir. Tarixi-coğrafi sərhədlər daxilində yaranmış yer adlarımızın mənşəyində ictimai-siyasi, hərbi-dövlətçilik, sosial-iqtisadi, təbii... proseslərin təsiri daha böyük olduğundan tarixi keçmişimizin öyrənilməsində toponimika elminin müstəsna əhəmiyyəti vardır. Bu baxımdan  1905-1920-ci illər ərzində tarixi bölgələrimizdə - Cənubi Azərbaycanda, Naxçıvanda, Zəngəzurda, Qarabağda, Borçalıda, Dərbənddə, Çar-Balakənddə... hay-daşnak və  şovinist rus silahlıları tərəfindən dinc müsəlman-türk əhalisinə qarşı törədilmiş soyqırım-qətliam faciələrini, olaylarını, qanlı qırğınları özündə yaşadan müxtəlif yer adlarımız  (toponimlərimiz) Azərbaycan coğrafiyasında xüsusi səhifə təşkil edir. Faciəvi hallardan biri də odur ki, milli tarixi-coğrafi  yer adlarımızın XVIII-XIX əsr “yaşlılarının” əksəriyyəti məhz hay kilsə və daşnak quldurlarının xalqımıza yaşatdığı faciələrdən doğmuşdur.


Bu cür səhifələrdən biri  də o dövrdə Şamaxı qəzasının  (indiki Ağsu rayonunun) Nuran kəndində  “yazılmışdır”. 


Bu kənd  Şamaxı-İsmayıllı avtomobil yolundan 6 km cənub-qərb istiqamətində yerləşir, keçən əsrin əvvəllərində orada yüzə qədər ev olub. “ Nuran” sözü  “nurlu, bərəkətli yer” mənasındadır, torpağının bərəkətli olmasını bildirir. Həqiqətən,  1920-ci illərdə və  1941-1945-ci il müharibə dövründə  bu kəndin əkin yerlərinin bərəkəti bölgənin  bir çox kəndlərinin əhalisini amansız aclıq təhlükəsindən xilas etmişdir. 1984-1985-ci illərdə bu kəndin yerində sürüşmə baş vermiş, əhali 5-6 km aralıdakı Şandılan meşəliyi ətrafına köçürülmüşdür. Bu  ərazidə 8-10  qədim yurd yerdləri qalmaqda idi, 1920-ci ilədək düşmən quldur dəstələrinin qanlı hücumunadək burada yaşayış olmuşdur.


1918-ci ildə bu meşə sahəsindən keçən qonşu  Zarqava (bu kənd Nuran kəndindən 7-8 km cənub-qərb tərəfdədir)  kənd sakni  23 yaşlı  Həzrət 18 yaşlı qardaşı Xancan Qüdrətqulu oğlunun  yaxınlığdakı  Gürcüvan kəndində məskunlaşan və bu hissədə müsəlman-türk əsilli kəndlərə (Suraxanı, Kalva, Dilman, Hacıman, Nuran, Xatman...) basqın edən haylar  tərəfindən yaşı 100 ilə yaxın olan bir palıd ağacından asıldığını görür. Hönkür-hönkür ağlayan Həzrəti də quldurlar tutub həmin ağacda, qardaşının yanından asırlar... Şəhidləri camaat Zarqava kənd qəbirstanlığında dəfn ediblər.

Sonralar o  ağac  el arasında  “Qanlı palıd” adlanmışdır. İndi, aradan yüz ildən çox  vaxt keçsə də,  düşmən qansızlığına şahid olan və iki gəncin Şəhidliyinə qoynunda yer verən həmin  ağac qurusu da, dibindən pöhrələr böyümüşdür.

 Bu ağac hazırda Nuran kənd sakini Hüseyn Əjdər oğlu Babayevin (1956) həyətyanı sahəsinin yaxınlığındadır. Bu qanlı hadisə barədə Nuran kənd sakini Yəmən Qüdrətqulu  qızı (1925-2011) danışmışdır.

(Yazının hazırlanmasında   Ağsu rayonunun  Nuran  kənd sakini  Ehtiram Osman oğlu Osmanovun (1969) məlumatından istifadə edilib.)


Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)    

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
"Spartak" azərbaycanlı futbolçunu qovdu - SƏBƏB 26 May 2020, 00:52 Yapon kosmik yük gəmisindən uğurlu əməliyyat 26 May 2020, 00:36 Çempionlar Liqasının 10 ən yaxşı baş məşqçisi - SİYAHI 26 May 2020, 00:20 Bakıda motosiklet avtomobilə çırpıldı: 1 ölü 26 May 2020, 00:03 Bakıda mağazalara girib bütün borcları ödədilər - VİDEO 25 May 2020, 23:46 Prezident Pir Ömər Sultan ziyarətgahında - YENİLƏNİB, FOTO 25 May 2020, 23:30 Bu ölkədə son sutkada daha 90 nəfər koronavirusdan ölüb 25 May 2020, 23:28 Əli Kərimlinin köməkçisi həbs olundu 25 May 2020, 23:13 Gəncədə avtomobil quyuya düşdü 25 May 2020, 22:59 Goranboyda polis əməkdaşı intihar etdi 25 May 2020, 22:43 Balakənə dolu düşdü 25 May 2020, 22:30 Britaniyada koronavirusdan bir sutkada 121 nəfər öldü 25 May 2020, 22:19 Bakıda ağır qəza 25 May 2020, 22:08 Repçi anası ilə birgə yanaraq öldü 25 May 2020, 21:53 Prezident Şamaxıda tikilən yeni bina ilə tanış oldu - YENİLƏNİB 25 May 2020, 21:42 Türkiyədə koronavirusdan ölənlərin sayı 4 369 nəfərə çatdı 25 May 2020, 21:32 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva körpələr evinin açılışında - YENİLƏNİB 25 May 2020, 21:14 Azərbaycanda koronavirusla bağlı son STATİSTİKA - FOTO 25 May 2020, 21:08 Qazaxda ikimərtəbəli ev yandı 25 May 2020, 21:01 “Əsas məsələ insanların sağlamlığı və təhlükəsizliyidir” - İlham Əliyev 25 May 2020, 20:47 Prezident və birinci xanım Şamaxıda Pirsaat Baba ZİYARƏTGAHINDA - YENİLƏNİB 25 May 2020, 20:33 Daha bir ölkədə teatrlar açılır 25 May 2020, 20:16 Jurnalist iki xalq şairi ilə bağlı TƏKLİF irəli sürdü 25 May 2020, 20:09 Naxçıvan-Bakı aviareyslərinin açılması ilə bağlı müraciət edildi 25 May 2020, 20:02 Keçmiş səfir Elmar Məmmədyarovu müdafiə etdi: “Vicdanınız olsun, montajdır!” - VİDEO 25 May 2020, 19:57 Gürcüstan Azərbaycandan alacağı təbii qazın həcmini azaltdı 25 May 2020, 19:41 Putinin mətbuat katibi koronavirusdan sağaldı 25 May 2020, 19:13 Bu rayonlarda yağış yağır 25 May 2020, 18:54 “Münasibətlərimizin yüksək səviyyədə olmasından fərəh duyuram” - Lukaşenko 25 May 2020, 18:41 Səudiyyə Ərəbistanında daha 2235 nəfər virusa yoluxdu 25 May 2020, 18:16 Tovuzda maşın aşdı - xəsarət alan var 25 May 2020, 17:59 Orduda ən yaxşı kəşfiyyat qrupu məlum oldu 25 May 2020, 17:47 Azərbaycanda korrupsiya və rüşvətxorluqla kompleks mübarizə aparılır 25 May 2020, 17:39 Biləsuvarda qoyun oğrusu saxlanıldı 25 May 2020, 17:23 İlham Əliyev Şamaxıda TAPŞIRIQ VERDİ 25 May 2020, 16:54