Arxiv
8 Oktyabr 2018, 10:43 | MƏDƏNİYYƏT
Daha “qavaldaş”da çalmaq istəyən yoxdur - Çingiz Mehdiyevin davamçıları kimlər idi - VİDEO  

Azərbaycanda ən qədim insan məskənlərindən biri olan Qobustanda üst paleoit dövrünün sonundan orta əsrlərədək aid edilən 7000-dən çox qayaüstü rəsm mövcuddur. Böyük tarixi dəyəri ölçülən Qobustanın zənginliyi bununla yekunlaşmır. Qayaüstü rəsmlərlə yanaşı, Qobustan ərazisində “qavaldaş” adlanan qaya parçası da var.

Qayanın özəlliyi odur ki, onu əl, ayaq və yaxud hər hansı bir cisimlə döyəclədikdə, qavalın tembrinə uyğun səslər alınır. Belə güman edilir ki, həmin qaya parçası ulu əcdadlarımız tərəfindən zərb aləti kimi istifadə olunduğundan bu günümüzə "qavaldaş” adı ilə gəlib çatıb. “Qavaldaş” bu gün də zərb alətlərinə xas olan keyfiyyətlərini saxlamaqdadır.

Qeyd edək ki, “qavaldaş” 1947-ci ildə arxeoloq İshaq Cəfərzadə aşkarlayıb. Amma onu Azərbaycana məşhur nağara ifaçısı, mçərhum xalq artisti Çingiz Mehdiyev tanıdıb. İlk dəfə Azərbaycan radiosu üçün 1975-ci ildə “qavaldaş” haqqında hazırlanmış verilişdə Çingiz Mehdiyev “qavaldaş”da ifa edib. 1978-ci ildə isə o, Azərbaycan televiziyası vasitəsilə “qavaldaş”ı geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim edib. 

Hacı Ağayevin “Barmaqların möcüzəsi” adlı kitabça-albomunda Ç.Mehdiyevin “qavaldaş”la bağlı xatirələri maraqlıdır: “1978-ci ildə məni Qobustana çağırdılar. Dedilər ki, xarici qonaqlar gəlib. Dalımca maşın gəlmişdi. Elə bildim konsertə çağırırlar. Nağaramı götürüb yola düşdüm. Tarixi abidələrimizin aşkar edilməsində əvəzsiz xidmətləri olan mərhum alim İsaq Cəfərzadə məni mehriban qarşıladı. O, Qobustan qayaları ilə bağlı rəvayəti danışandan sonra əlindəki daşı qayaların birinə vurdu. Qəribə səslər eşidildi. Mən də, qonaqlar da təəccüb etdik. Mən Qobustan qayalarında çalmağa başladım, xoşa gələn ritmlər alındı. Beləliklə, Qobustan “qavaldaş”ı kompozisiyası yarandı. Mənə elə gəldi ki, qayalar üzərindəki təsvirlər, qəribə rəqslər nağaranın sehri ilə yaranıb.

Bu nömrə ölkəmizdən çox-çox uzaqlarda da rəğbətlə qarşılandı. Qobustan qaval ritmlərini televiziya üçün çaldım və lentə yazdırdım”.


Çingiz Mehdiyevin çoxşaxəli zəngin yaradıcılıq yollarından biri də onun pedaqoji fəaliyyətidir. Uzun illər Yasamal rayonundakı Pionerlər evində çalışıb. İlk dəfə olaraq 1970-ci ildə ritmlər qrupunu yaradıb və zəngin təcrübəsini gənc nəslə həvəslə öyrədirdi. Bu illər ərzində böyük bir nağaraçalanalar ansamblı yetişdirib. 

Çingiz Mehdiyevin yetirmələrindən biri də oğlu Həsən idi. O, kiçik yaşlarından musiqiyə həvəs göstərmiş, atasının sənət yolunu davam etdirmək üçün səylə çalışmışdı. Həsən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil almışdı. İlk dəfə olaraq 1982-ci ildə Aktyorlar evində Çingiz Mehdiyevin anadan olmasının 50 və yaradıcılığının 30 illiyində ata ilə oğulun ilk duet çıxışını tamaşaçılar böyük rəğbətlə qarşılamışdılar. Bu duetin xoş sədası xarici ölkələrin mətbuatında əks olundu.


Çingiz Mehdiyev 1992-ci ilin martında ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişib. Və təəssüf ki, 2005-ci ilin mart ayında oğlu Həsən də bu xəstəlikdən vəfat edib.

 

“Qavaldaş”ı daha sonralar Sadıq Zərbəliyev, Tahir Hüseynov, Cavanşir Qasımov, Eldəniz Hacağayev, Ələkbər Heydərəlioğlu, Sahib Bünyadzadə, Heydər Davulçu və Natiq Şirinov səsləndiriblər və onların ifası geniş tamaşaçı auiditoriyasına təqdim edilib. 


İndi Qobustanı hər gün yüzlərlə turist ziyarət edir. Tarixi abidələrimizin qorunması və bütün dünyaya təbliğ olunması məqsədilə həmin ərazidə yaradılan Qobustan Milli tarix-bədii qoruğu isə bu istiqamətdə əməli işləri ilə seçilir.

Qoruğun elmi katibi Rəhman Abdullayev muzeyin fəaliyyəti, tarixi abidələrin, o cümlədən “qavaldaş” və qayaüstü rəsmlərin qorunması, təbliği haqqında Modern.az-a danışıb. O bildirib ki, ölkəmizi ziyarət edən turistlər tarixi abidələrimizlə yaxından maraqlanır, Azərbaycanın zəngin irsini yüksək qiymətləndirirlər:

“Qobustan Milli tarix-bədii qoruğu hər il çoxsaylı turist qəbul edir. Turistlərin qoruq daxilindəki gəzinti marşrutuna qayaüstü rəsmlərin, “qavaldaş”ın yerləşdiyi ərazilər, daş və metal dövrlərinə aid mağara və düşərgələr daxildir. Onlara bu abidələr haqqında geniş məlumat verir, tarixindən danışırıq. Xüsusilə, “qavaldaş” turistlərin marağını cəlb edir”.


- 70-ci illərdə nağaraçalan, mərhum xalq artisti Çingiz Mehdiyevin “qavaldaş”da ifası məşhur idi. İndi buna maraq göstərənlər varmı?
 

- Çingiz Mehdiyevin ifa etdiyi “qavaldaş” Böyük daş dağının aşağı səkisində yerləşir. Mərhum sənətkarın ifasını əks etdirən kadrlar Azərbaycan Dövlət Televiziyasının çəkilişidir. Bununla bağlı xatirələrini Qobustanın tədqiqatçısı və direktoru olmuş Cəfərqulu Rüstəmov “Qobustan dünyası” kitabında yazıb. Ən son “Natiq” Ritm Qrupunun rəhbəri Natiq Şirinov müraciət edərək, “qavaldaş”da ifa etmək istədiyini bildirmişdi. Ona imkan yaradıldı, klip də çəkildi. O, “qavaldaş”da ən son ifa edən sənətkardır. Hazırda isə bununla bağlı müraciət edən yoxdur.


- Bununla bağlı hər hansı layihə hazırlayacaqsınızmı?

- Qoruq olaraq vəzifəmiz abidələrin qorunması, öyrənilməsi və təbliğidir. Hazırda “qavaldaş”da ifa edən gənclər yetişdirməklə bağlı planlarımız yoxdur. Buna baxmayaraq, bizə müraciət edənlərə köməklik göstərməkdə maraqlıyıq. Bu,“qavaldaş”ın, Qobustan tarixi abidələrinin təbliği, ictimaiyyətə çatdırılması, xarici ölkələrdə işıqlandırılması baxımından da maraqlı olar.

 


Aysel
Aslan


VIDEO
BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Canəli Əkbərov xəstəxanada 27 İyun 2019, 00:58 Vyanada güclü partlayış: 10 nəfər yaralandı 27 İyun 2019, 00:47 7 nəfər ölümdən son anda qurtuldu 27 İyun 2019, 00:31 Şəhid hərbçilərin övladları üçün robotiks təşkil olundu - FOTOLAR 27 İyun 2019, 00:14 “Türkiyə Rusiya istehsalı S-400 alarsa...” - Pentaqon 26 İyun 2019, 23:51 Rusiyanın AŞPA-da səsvermə hüququ bərpa edilib 26 İyun 2019, 23:32 Şıxovda gənc qız boğuldu 26 İyun 2019, 23:15 Dünya son 1500 ilin ən isti yayını yaşayır 26 İyun 2019, 23:01 AŞPA-da Azərbaycanda yeni çağırışlardan danışıldı 26 İyun 2019, 22:44 Avropa Şurasına  yeni baş katib seçildi - FOTO 26 İyun 2019, 22:25 Putin İnquşetiyaya yeni rəhbər təyin etdi 26 İyun 2019, 22:16 Cəmaləddin Məhəmmədov bürünc medal qazandı 26 İyun 2019, 21:58 İran uranın zənginləşdirilməsini sürətləndirir 26 İyun 2019, 21:46 Azərbaycana  avtomobil idxalı artıb 26 İyun 2019, 21:29 Gömrük postu yaxınlığındakı avtomobil dayanacağı yandı 26 İyun 2019, 21:11 Bakıda yaşayış binası yandı: 15 sakin təxliyyə edildi 26 İyun 2019, 20:53 Tbilisidə  aksiyalar yenidən başladı 26 İyun 2019, 20:38 Rektor tələbələrə daha 10 tövsiyə verdi  26 İyun 2019, 20:36 Azərbaycan II Avropa Oyunlarında ilk qızıl medalını qazandı 26 İyun 2019, 20:19 İlham Əliyev: “Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək” 26 İyun 2019, 20:03 İlham Əliyev Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə - YENİLƏNİB 26 İyun 2019, 20:00 Elçibəyin müşaviri vəfat edib 26 İyun 2019, 19:41 Eks-nazir Ziya Məmmədov “Feysbuk”da - FOTOLAR 26 İyun 2019, 19:35 Gürcü larisi ucuzlaşmaqda davam edir 26 İyun 2019, 19:15 Çin Rusiya neftini almaqdan imtina etdi 26 İyun 2019, 19:04 Lənkəran çayında boğulan gəncin meyiti tapılıb 26 İyun 2019, 18:59 Daha bir erməni əsgər öldü 26 İyun 2019, 18:52 Bakı sakinindən “Makarov” markalı tapança götürülüb 26 İyun 2019, 18:44 Azərbaycan boksçusu “Minsk-2019”un yarımfinalında 26 İyun 2019, 18:37 Avarçəkənimiz II Avropa oyunlarının yarımfinalına çıxdı 26 İyun 2019, 18:27 NATO mənzil-qərargahında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü qeyd edildi 26 İyun 2019, 17:40 Prezident Vəfa Zeynalovaya ev hədiyyə etdi 26 İyun 2019, 16:24 Rəsmi Moskva ABŞ-la İran arasında müharibə başlaya biləcəyini anons etdi 26 İyun 2019, 16:10 “Azərbaycan Ordusu öz sözünü deyəcək, o gün uzaqda deyil” - Deputat Kamilə Əliyeva 26 İyun 2019, 15:50 Bakı bulvarının SOYĞUNÇULARI - Onlardan turistlər də narazıdır! 26 İyun 2019, 15:43