Arxiv
8 Yanvar 2019, 11:45 | ƏDƏBİYYAT
Mobil telefonla yazılan “Çuğullar”

Nemət Mətin

 

“Çuğullar” kitabını oxuyuram. Azər Qismətin qələmi iti, sözü kəsərli, fikirləri gecələr parlayan ay kimi aydındır. Böyük mütaliə bazası ona imkan verir ki, sözlərlə tanqo oynasın. Fikirlərinə düzüm vermək onun üçün iki vur ikidir. Cümlələr qəliz, eyni zamanda təsirli, oxucudan xüsusi diqqət tələb edəndir. Azərin "çuğulları" ölkə boyu səpələniblər. Müəllif romanda Azərbaycanı qarış-qarış gəzib. Müxtəlif xasiyyətli insanların həyatı sadəcə vərəq dolsun deyə təsvir olunmur. Hər birinin həyatını danışarkən yazıçının məqsədi hansısa bir fikri anlatmağa yönəlib. Sanki ibrətamiz məsəllər oxuyursan və ya dağ başında qoca rahib sənə hadisələrin mahiyyətini anladır.

“Çuğul” sözünün mənasına nəzər yetirək. Ərəbcə olan şaqul (rusca: отвес) sözünün təhrifindən əmələ gəlib. Ustalar hörgü zamanı ondan istifadə edirlər ki, divarda əyrilik alınmasın. Söz bizdə mə­cazi məna da kəsb edib: “xəlvət işi xəbər verən” anlamında işlədilir (çuğullamaq). Müəllif əsərdə qeyd edir ki, mənim ölkəmdə əksəriyyət çuğulları sevmir. Hətta quldura, başkəsənə yaxşı münasibət bəslənilir, nəinki çuğulara...

 Fikrimcə, hər ölkənin, dövlətin, hakimiyyətin, imperiyanın ayaqda qalması üçün çuğullar böyük rol oynayır. Çingizxanın dünyanı fəth etməsində çuğulların birbaşa əməyi var. Hətta Napoleon öz çuğullarından ordu üçün istifadə edirdi. Düşmən ərazisində xəbər yayırdılar. Guya, Napoleonun düşmən hökmdarından 3 dəfə çox silah-sursatı, döyüşçüləri var. Bir növ düşmən gözünü qorxudurdular. Stalin isə çuğullarının hesabına ölkəni idarə edirdi. Kimin tövləsində neçə baş inək vardısa, onlar bilirdilər. Adətən böyük imperiyaların dağılması çuğulların azlığına və ya üstlərində idarənin itirilməsinə görə baş verir. 

  Çuğulların vicdanlısı da olur. Nitratı çox olduğu üçün kartofları müsadirə etmək istəyən çuğul kəndlinin gözlərindəki bədbəxtliyi təsvir etdiyi məqam təsirli idi. Başqa bir hadisədə toyuqları yağlı etmək üçün milçəkdən qurd düzəldib toyuqlara yedizdirən kəndlini tutan çuğuldan danışılır. Oxucu özü qərar verməlidir. Çuğullar düzgün hərəkət edirlər, ya yox...

 Rotterdamlı Erazm İtaliyadan İngiltərəyə dönərkən bir həftəyə qələmə aldığı, özünün ciddi qəbul etmədiyi, amma ona dünya şöhrəti gətirən əsas əsəri sayılan “Axmaqlığın tərifi” kitabında yazır:

  “Axmaqlar ən möhtəşəm hökmdarlar üçün o dərəcədə əyləncəlidir ki, bəziləri onlarsız nə süfrə arxasına keçir, nə gəzintiyə çıxır, nə də bircə saat qərar tuta bilir”. Hətta müəllif qeyd edir ki, hökmdarlar axmaqları aqillərdən üstün tuturlar. Çünki acı həqiqətdənsə, bəzən şirin axmaqlıq daha huzurlu təsir bağışlayır. “Çuğullar”ı oxuyarkən Erazmın sözlərini xatırladım. Axmaqların çuğullara oxşarlığı çoxdur…

 Yazıçı əsərdə ürək yanğısı ilə nəinki çuğulları, eyni zamanda geridəqalmışları, cahilləri öz düşüncə ələyindən keçirir. Onun daha bir unikallığı yenilikçi olmağındadır. Təbiət təsvirlərini müasir üslubda təqdim edir. Məsələn, kəndin təsvirinə baxaq: "Qədim kənd. Üstü kirəmitli evlər, çat-çat boyalı şüşəbəndlər. Bəlkə də, Renuar illərlə buradan çıxmazdı ki, hər evi çəkib gözünün qurdunu öldürsün. Van Qoq sapsarı günəbaxanları, neçə əsr əvvəl çökəklikdə yaranan gölü, sahilində tilovla balıq tutan kəndliləri çəkməsəydi, əl çəkməzdi: and içirəm ki, bu, onun ən məşhur əsəri olardı. Meşəlik o qədər cəngəlliyə bənzəyirdi ki, Daniel Orteqa uzaq Nikaraquadan gəlib inqilab edərdi ki, sarmaşıq kimi bir-birinə dolanan nazik gövdəli ağaclar arasında gizlənə bilsin. Çörçil siqarın tütününü burda yetişdirər, içdiyi rus arağının spirtini burda çəkdirərdi. Tereza ana kəndli qadınlardan fərqlənməz, əyilib-durub göy-göyərti becərərdi".

 Azər Qismətin kitabı sadə telefonunun qeyd bölməsində yazdığını biləndə heyrətləndim. İnsanda bir səbrə baxın. Hər gün evdən işə gələndə hissə-hissə yazdığı əsər sonda kitab halına gəlib. Hər gün yarım səhifə yazını işdə kompüterə köçürərək iri həcmli roman ərsəyə gətirib. Mendeleyevin sözü olmasın: “Qeyd edilməmiş fikir, itirilmiş xəzinəyə bərabərdir”.

 Obrazların xasiyyətləri o qədər dərindən göstərilir ki, teatr tamaşası qurulsa, asanlıqla aktyorlar rolun öhtəsindən gələrdilər. Bir nəfəsə oxuyub bitirə bilmədiyim kitablardan olan "Çuğullar" çağdaş Azərbaycan romanları içində maraq oyadan tək-tük əsərlərdəndir. Adıçəkilən əsər yazı texnikasına görə bir yenilikdir. Hazırlıqlı oxucu üçün nəzərdə tutulan “Çuğullar” romanı hər dövrdə mövzu cəhətdən öz aktuallığını qoruyub saxlayacaq.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Səhiyyənin rüşvətə bulaşan “əli” maaş artımı ilə təmizlənəcəkmi? 27 Yanvar 2020, 11:08 Sərxoş sürücü sakinləri yol polisi ilə mübahisəyə təhrik etdi 27 Yanvar 2020, 10:51 “Torpaqlarımızı qaytarmaq istəyiriksə...” 27 Yanvar 2020, 10:45 Bu namizədlərin adının üstünə xətt çəkiləcək - MSK 27 Yanvar 2020, 10:38 Neft 60 dollardan ucuz satılır – koronavirusa görə 27 Yanvar 2020, 10:31 Los Ancelesdə Ermənistanı  ifşa edən film nümayiş etdirilib 27 Yanvar 2020, 10:27 Seçki bülletenlərinin çapına başlanıldı 27 Yanvar 2020, 10:21 Ziyad Səmədzadə kiçik və orta bizneslə məşğul olan seçicilərlə görüşüb - FOTO - VİDEO 27 Yanvar 2020, 10:15 Lalə Abbasova Xaçmaz camaatı ilə bir arada - Fotolar 27 Yanvar 2020, 10:10 Koronavirusdan ölənlərin sayı 80-ə, yoxulanların sayı 3 minə çatdı 27 Yanvar 2020, 10:05 Novruz Aslanov daha 2 kənddə oldu - FOTOLAR 27 Yanvar 2020, 09:59 Çinə səfəri planlaşdırılan iş adamlarına ÇAĞIRIŞ: “Risk etməyə dəyməz!” 27 Yanvar 2020, 09:52 İcra başçısına yeni 1-ci müavin təyin olundu 27 Yanvar 2020, 09:45 Avtomobillər geri çağırılır - Azərbaycanda isə dillerlər bu informasiyanı gizlədirlər 27 Yanvar 2020, 09:39 Vilayət Eyvazov yol polisinin rəisini işdən çıxardı 27 Yanvar 2020, 09:34 Abay Kunanbayevin “Qara sözü” Modern.az-da - Yeddinci söz 27 Yanvar 2020, 09:27 Ermənilər 8 rayonumuzu atəşə tutdu 27 Yanvar 2020, 09:21 Mahmud Abbas Trampın danışıq istəyini rədd edib 27 Yanvar 2020, 09:15 Bakıda daha bir məmur saxlanıldı - külli miqdarda vəsaiti mənimsəyib 27 Yanvar 2020, 09:09 Bu gün AŞPA-nın qış sessiyası başlayır 27 Yanvar 2020, 09:02 Məktəblərdə qış tətili başladı 27 Yanvar 2020, 08:56 Azərbaycanda zəlzələ olub 27 Yanvar 2020, 08:50 "Azərbaycan dövləti həmişə vətəndaşının yanındadır" - Elazığdan dönən tələbə 27 Yanvar 2020, 01:04 Əfsanəvi basketbolçu helikopter qəzasında ölüb 27 Yanvar 2020, 00:23 "İsmayıllıdakı qəzada bir ailənin 3 üzvü ölüb" - DYP  26 Yanvar 2020, 23:49 Vüqar Bayramovun Füzulidə məhsuldar görüşləri davam edir - FOTOLAR 26 Yanvar 2020, 23:28 Yüksək narkotik qəbul edən şəxs hamamda öldü 26 Yanvar 2020, 23:12 Gəncədə yetkinlik yaşına çatmayan qız doğuş həyata keçirib 26 Yanvar 2020, 22:44 ABŞ səfirliyinə raket atıldı 26 Yanvar 2020, 22:29 Zaur Məmmədov Cəbrayıl qəsəbəsində seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR 26 Yanvar 2020, 22:11 Bir sutkada Suriyaya 981 qaçqın qayıdıb 26 Yanvar 2020, 21:56 Seçicilər hə” dedilər... -  Turanda görüşlər 26 Yanvar 2020, 21:46 Qənirə Paşayeva seçicilərin problemlərini dinlədi - FOTOLAR 26 Yanvar 2020, 21:41 Tovuzda qardaş qardaşı bıçaqlayıb 26 Yanvar 2020, 21:22 Gürcüstan-Azərbaycan sərhədində yeni keçid məntəqəsi tikiləcək 26 Yanvar 2020, 21:06
SORĞU Yeni parlamentdə kimlər olsun?