Arxiv
12 Avqust 2021, 12:01 | ZƏNGƏZUR
Zəngəzurun Comardlı kəndi - Heydər Əliyevin ata yurdu

Comardlı Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin ata yurdudur. Bu kənd Zəngəzur dağlarının qoynunda yerləşir. Füsunkar təbiəti, başı qarlı dağları, buz bulaqları, sıx meşələri ilə insanı heyrətləndirən yurd yeridir. Bir neçə il əvvəl Comardlının tarixi keçmişi haqqında məqalə yazmaq istəyirdim. Səbəb isə Zəngəzur kitabı haqqında materiallar toplayarkən bir sıra mənbələrdə bu kənd haqqında tutarlı dəlillərə rast gəlməyim oldu.

 

Zəngəzur Azərbaycan türkünün qədim yurdudur. Müasir Türkiyə və Azərbaycan türklərinin tarixdə bir neçə ortaq dövləti olub, yəni vahid türk dövləti. Bu möhtəşəm dövlətlərdən biri də Böyük Səlcuq dövlətidir. XI əsrin ortalarında Sultan Toğrulun və Alp Arslanın hakimiyyəti dövrlərində bu dövlətin Cənubi Qafqazda nüfuzu güclənir. Bu türk dövlətinin şimal sərhədi Şimali Qafqazdan, cənubda İran körfəzinə qədər geniş coğrafiyanı əhatə edirdi. Alp Arslan Göyçə gölü və Naxçıvan da daxil olmaqla Azərbaycanın bütün şimal-qərb torpaqlarını Böyük Səlcuq dövlətinin tərkibində birləşdirir. Bu zaman Zəngəzurun Alban-Qıpçaq əsilli xristian hakimləri təbəəliyi qəbul edirlər. 1072-ci ildə hakimiyyətə gəldiyi ildə sultan I Məlikşah Zəngəzuru idarə etmək üçün buraya öz canişinini göndərir. 1192-ci ildə I Məlikşahın ölümündən sonra mərkəzi hakimiyyət uğrunda mübarizə güclənir. Bundan istifadə edən bir sıra yerli xristian hakimləri fəal siyasət yürütməyə cəh edirlər. Onları cəzalandırmaq üçün Oğuz sərkərdələri bir sıra tədbirlər görürlər. 1103-cü ildə Oğuz türkü olan sərkərdə Comard (Comərd) öz qoşunu ilə Qafan və Qarakilsə ərazilərində asayişi bərpa edir. Bu şəxsin adı XIII əsrdə yaşamış Zəngəzurun xristian keşişi Stefan Orbelinin “Zəngəzur əyalətinin tarixi” adlı əsərində çəkilir.

 

Qeyd edək ki, bu əsər XVIII əsrdə Venesiyada Sen-Lazar erməni mxitarist monastırında saxtalaşdırılaraq “Sünik tarixi” adı ilə çap olunmuşdur. S. Orbelinin əsərinin ermənicə saxta nəşrində Comard adı Çortman kimi verilmişdir. Hətta ermənilər tərəfindən saxtalaşdırılmış bu mənbədə Comardın 1104-cü ildə Orotn, 1105-ci ildə isə Bxen qalalarında möhkəmlənməsindən bəhs edilir. Burada “Orotn” Urud kəndinin, “Bxen (Baghk)” isə Bağ qalasının erməni saxtakarlığına məruz qalan adlarıdır. Bu mənbədə həmçinin Çalyurd oymağının adı “Çlorut”, Qacaran oymağının adı “Karcavan”, Muğ boyunun yurdu olan Meğrinin adı isə “Megri” kimi qeyd edilir. Beləliklə, məlum olur ki, ermənilər tarixi gerçəkləri nə qədər saxtalaşdırsalar da, Zəngəzurun yer-yurd adlarını və bu ərazinin əsl sahiblərinin Azərbaycan türkləri olduğunu ört-basdır edə bilməzlər.

1918-ci ilin iyul ayında Andranikin erməni quldur dəstəsi Comardlı kəndini viran qoyur, bu hadisə nəticəsində Comardlı kəndinin dinc əhalisi, eləcə də ümummilli lider Heydər Əliyevin yaxın qohumları qətlə yetirilir. Bu hadisə Comardlı soyqırımı adı ilə tariximizdə həkk olunub.


Ramin Əlizadə

AMEA-nın Tarix İnstitutunun böyük elmi işçisi

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Somalidə toqquşma - 30 ölü 25 Oktyabr 2021, 00:52 Pikassonun 11 əsəri 110 milyon dollara satıldı - FOTOLAR 25 Oktyabr 2021, 00:38 XİN-dən Qubadlı PAYLAŞIMI 25 Oktyabr 2021, 00:14 Qubadlının işğaldan azad olunmasından 1 İL ÖTÜR 25 Oktyabr 2021, 00:05 Türkiyədə koronavirusla bağlı son vəziyyət 24 Oktyabr 2021, 23:48 Nigeriyada neft zavodunda partlayış: 25 ölü 24 Oktyabr 2021, 23:20 AMEA-nın folklorşünas alimi VƏFAT ETDİ 24 Oktyabr 2021, 22:58 Cüdoçularımızdan dünya çempionatında 8 MEDAL 24 Oktyabr 2021, 22:51 Füzuli Beynəlxalq Hava Limanındandan VİDEOREPORTAJ 24 Oktyabr 2021, 22:18 “Liverpul” “Mançester Yunayted”ı darmadağın etdi 24 Oktyabr 2021, 22:08 Özbəkistan SEÇKİLƏR -Fəallıq 80%-dən çox olub 24 Oktyabr 2021, 21:51 Gürcüstan-Ermənistan sərhədində ZƏLZƏLƏ 24 Oktyabr 2021, 21:32 Aİ Kabildə diplomatik missiyasını BƏRPA EDİR 24 Oktyabr 2021, 21:14 Özbəkistanda prezident seçkiləri YEKUNLAŞDI 24 Oktyabr 2021, 21:02 "Real Madrid" "Barselona"nı səfərdə məğlub etdi 24 Oktyabr 2021, 20:23 Daha biri koronavirus xəstəsi Metroda 24 Oktyabr 2021, 20:10 Rusiyada təyyarə qəzası - Ölənlər var 24 Oktyabr 2021, 19:45 “Qəbələ” “Keşlə”yə qalib gəldi 24 Oktyabr 2021, 19:12 DİM imtahan nəticələrini AÇIQLADI 24 Oktyabr 2021, 19:08 Qətlə yetirilən soydaşımızın nəşi vətənə GƏTİRİLƏCƏK 24 Oktyabr 2021, 17:59 Əlcəzairdən fransızca qadağası 24 Oktyabr 2021, 17:44 Consondan çağırış 24 Oktyabr 2021, 17:36 Koronavirusa qarşı PEYVƏNDLƏNƏNLƏR 24 Oktyabr 2021, 17:25 Son sutkada YOLUXANLAR - Ölənlər artdı 24 Oktyabr 2021, 17:21 İranda koronavirus mənzərəsi 24 Oktyabr 2021, 17:19 Taliblərdən İran imtinası 24 Oktyabr 2021, 17:08 Polkovnikin nəvəsi intihar etdi 24 Oktyabr 2021, 16:58 Şahinlərimiz Türkiyədən geri dönür  24 Oktyabr 2021, 16:51 Gürcüstanın virus mənzərəsi 24 Oktyabr 2021, 16:39 Baş nazirə 15 illik cəza  24 Oktyabr 2021, 16:26 İbrahimoviçdən növbəti ilk  24 Oktyabr 2021, 16:15 Əsl insan gözəllikdə gözəlliyi görməyi bacarandır - Deputat 24 Oktyabr 2021, 16:05 Özbəkistanda seçki baş tutdu 24 Oktyabr 2021, 15:51 66 milyon illik skelet rekord qiymətə... 24 Oktyabr 2021, 15:46 Professor dünyasını dəyişdi 24 Oktyabr 2021, 15:34