Arxiv
26 Sentyabr 2021, 10:27 | ZƏNGƏZUR
“Gığı dərəsi”nin Şəhid Türk məzarları

Zəngəzur dağlıq silsiləsinin Şərq yamaclarında tarixi-coğrafi Türk-Müsəlman torpaqları olan Qərbi Zəngəzur mahalının (Qafan-Mədən nahiyəsinin) Oxçuçay hövzəsindəki “Gığı dərəsi” eynidadlı çayın (Gığı çayı (uzunluğu 15 km)-Qapıcıq zirvəsindən (3905 m) başlayan Gərd və Qazangöldağ zirvəsində (3829 m) mənbəyi olan Güneyyurd çayının (uzunluğu 15 km) birləşməsindən yaranır, Mahmudlu kəndi yaxınlığında) yatağı ətrafındakı kəndləri (Acıbac, Pəyən, Keypəşin, Gərd, çaykənd, Mahmudlu, Gığı, Püşən, Baharlı, Zeyvə…) əhatə edir.

 
“Gığı dərəsi” əlverişli təbii şəraitinə, zəngin mineral xammal ehtiyatına (məşhur Ge(ü)calan mis-molibden yatağı burada yerləşir), nəqliyyat dəhlizi imkanına malik olduğundan beynəlxalq siyasi-iqtisadi və hərbi əhəmiyyətli mövqe kəsb etdiyindən 1904-1906-cı, 1915-1918-ci illərdə, eləcə də 1920-ci ildən sonrakı dövrlərdə hay-rus birləşmələrinin hədəfində olmuş, bütöv Azərbaycan dövlətçiliyinə qarşı silahlı qəsdlərin meydanına çevrilmişdir. Təsadüfi deyil ki, hay kilsəsinin qanlı cəlladı və Türk-Müsəlman dünyasının qatı düşməni Q.Nijdenin 1917-1920-ci illərdə qərargahı Qafan-Mədən şəhərində olmuş, bölgənin bütün kəndlərində (1920-ci ilədək nahiyədə 97 Türk-Müsəlman kəndi mövcud olub) kökənli oğuz-qırçaq, sak-xəzər tayfalarının xalqlarına qarşı amansız qətliam-soyqırım faciələrini yaşatmışdır (nizami hay-kazak piyada və süvari dəstələri ilə).

 
Naxçıvan-Ordubad istiqamətindən bölgəyə daxil olan Osmanlı Türkiyəsinin XV Ordusu, Kazım Musa Qarabəkir paşanın (1882-1948) başçılığı ilə əsgər-zabit heyəti yerli özünümüdafiə qüvvələri ilə birlikdə “Gığı dərəsi” hövzəsindəki kəndləri hay-rus işğalçılarından azad etmiş, dinc əhalinin geri qayıtmasını təmin etmişlər-1920-ci ilədək.

  
Bu döyüşlərdə şanlı və xilaskar əsgər-zabitlərin Şəhid olanları isə müqəddəs Azərbaycan torpağında uyuyaraq, məzarları həmişə ziyarət ocağına çevrilmişdir.

  
Gığı kəndinə cənub istiqamətdə, 3-4 km aralı olan Pir Həmzə dağından, çayın sol sahilindəki Qızıl güney örüşündən (yüksəklikdən) hücum edən düşmənlər dinc sakinləri qətlə yetirmiş, evləri yandırmış, mal-mülkü qarət edib aparmışlar. Bu qanlı döyüşlərdə Gığı kəndində canı-qanı bahasına düşmənə sinə gərən Türk əsgərlərindən Şəhid olanları çayın qırağında yerləşən kənd qəbirstanlığında dəfn etmişlər.

 
Sonralar ziyarət ocağına çevrilən  4 Şəhid Türk əsgərinin dəfn edildiyi, uzun (1,5 m) sinə daşları olan qəbirlər (hündürlüyü 40-50 sm, eni 70-80 sm) qorunub saxlanılmışdır. Məzarüstü yazılar pozulmuş (sinədaşlarının yanlarında), oxunmaz halda idi, ancaq ay-ulduz naxışı bilinirdi.

  
Həmin qəbirlər kənd evlərindən (Muşqulat Məstalı oğlunun-1908-1989, Əziz Məcid oğlunun-1910-1994..) 15-20 m aralıda.

  
Qonşu Yuxarı Pürülü kəndində yaşayan və Gığı kənd orta məktəbində riyaziyyat müəllimi işləyən Həsən Abış oğlu Şəkərəliyev (1918-1987), yaşlı sakinlərdən İsa Ələkbər oğlu (1885-1972) 1950-1960-cı illərdə həmişə şagirdlərə, cavan nəsilə həmin qəbirləri göstərər, barələrində ətraflı məlumat verərdi, unutmamağı  tövsiyə edərdilər.

  
(Yazının hazırlanmasında həm də Qərbi Azərbaycanın Qafan  nahiyəsinin Baharlı kənd sakini Heydər İsmixan oğlu Dünyamalıyevin (1941) və Gığı kənd sakini Adışırin İsa oğlu Ələkbərovun (1942)  məlumatlarından istifadə edilmişdir).


Qismət  Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
ABŞ Çin və Rusiya ilə rəqabətini kosmosa daşıyır 2 Dekabr 2021, 00:50 Əfqanıstan-İran sərhədində ATIŞMA 2 Dekabr 2021, 00:33 Bolqarıstan səfirliyindən başsağlığı 2 Dekabr 2021, 00:06 "Omikron" ştammı ABŞ-da 1 Dekabr 2021, 23:37 Türkiyədə koronavirusla bağlı son vəziyyət 1 Dekabr 2021, 23:23 Ombudsman İtaliyadadı 1 Dekabr 2021, 23:12 Qırğızıstan-Tacikistan sərhədində atışma 1 Dekabr 2021, 22:53 Tofiq Yaqublu xəstəxanaya aparıldı 1 Dekabr 2021, 22:46 Fərid Qayıbov medal qazanmış karateçilərlə GÖRÜŞDÜ 1 Dekabr 2021, 22:26 Makron Consonu təlxək adlandırdı 1 Dekabr 2021, 22:16 Bakıda yaşayış evində partlayış 1 Dekabr 2021, 21:56 Türk dünyasında PUA faktoru 1 Dekabr 2021, 21:35 Əməkdar artist əməliyyat olundu 1 Dekabr 2021, 21:22 Nigeriyada gəmi batdı - 29 ölü 1 Dekabr 2021, 21:14 Almaniyada bomba partladı - Yaralılar var 1 Dekabr 2021, 20:46 Laçın aeroportu bölgənin turizm potensialını artıracaq 1 Dekabr 2021, 20:32 ABŞ-da virusdan ölənlərin sayı 780 mini keçdi 1 Dekabr 2021, 20:23 NATO-dan Rusiyaya növbəti xəbərdarlıq 1 Dekabr 2021, 20:12 Meksika səfirliyindən başsağlığı 1 Dekabr 2021, 19:53 Türkiyədən Qarabağa daha bir dəstək 1 Dekabr 2021, 19:37 DİN: Tofiq Yaqublu ilə bağlı iddialar araşdırılacaq 1 Dekabr 2021, 19:30 Bu ölkənin ilk dəfə qadın prezidenti olacaq 1 Dekabr 2021, 19:25 ABŞ Yunanıstana hərbi sərmayələrini artırır 1 Dekabr 2021, 19:10 İran parlamentində YANĞIN 1 Dekabr 2021, 19:00 9 min manatı gömrükdən qanunsuz keçirmək istədilər 1 Dekabr 2021, 18:54 Serbiya səfirliyindən başsağlığı 1 Dekabr 2021, 18:48 "Buster" doza vurduranlar 1 milyona ÇATIR 1 Dekabr 2021, 18:42 Sağalanlar yoluxanlardan çoxdur - 28 nəfər öldü 1 Dekabr 2021, 18:36 Yaponiya Səfirliyi də başsağlığı verdi 1 Dekabr 2021, 18:30 Bakıda avtomobildən oğurluq - 10 min 1 Dekabr 2021, 18:24 Bərdədə güclü külək - Binanın damı uçdu 1 Dekabr 2021, 18:18 ABŞ səfiri Tərtərdə - FOTO 1 Dekabr 2021, 18:12 ABB-də cəmi 13%-lə kredit! 1 Dekabr 2021, 18:06 Yaralı zabit qəza anından danışdı: “Helikopter qəfildən yerə çırpıldı 1 Dekabr 2021, 18:03 Ceyhun Bayramov Mirzoyanla İsveçdə görüşəcək 1 Dekabr 2021, 18:00
SORĞU Kommunal xərciniz ən çox hansı xidmətə gedir?