Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın Özbəkistana səfəri çərçivəsində Buxara şəhərinə baş çəkməsi diqqətləri minillik tarixə malik bu qədim şəhərə yönəldib. Tarix boyu Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm ticarət yollarının üzərində yerləşən Buxara əsrlər ərzində elm, mədəniyyət və dini düşüncənin əsas mərkəzlərindən biri kimi formalaşıb.
Qədim məscid və mədrəsələri, monumental minarələri, qalaları, karvansara və ticarət günbəzləri, eləcə də dar küçələri Buxaranın zəngin keçmişini bu günə qədər yaşadır. Şəhərin tarixi mərkəzi onu sadəcə qədim abidələrin toplandığı məkan deyil, tarixin hələ də yaşadığı canlı şəhər kimi göstərir. Maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, eyni zamanda Buxara Laçın şəhəri ilə də qardaşlaşır.
Modern.az Buxaranın qədim simasını əks etdirən fotoları təqdim edir:
Ark Qalası
Buxaranın ən qədim tikililərindən olan Ark qalasının tarixi e.ə. I–III əsrlərə gedib çıxır. UNESCO-nun məlumatına görə, qala həmin dövrdə yerli hakimlərin iqamətgahı olub və süni təpə üzərində inşa edilib. Əsrlər boyu dəfələrlə dağıdılıb və yenidən qurulan qala son formasını XVI əsrdə Şeybanilər dövründə alıb. Ark min ildən artıq müddətdə Buxaranın siyasi və inzibati mərkəzi kimi fəaliyyət göstərib.
Çəşmə-Əyyub
Çəşmə-Əyyub məqbərəsinin ən qədim hissəsi XII əsrə, Qaraxanilər dövrünə aiddir. UNESCO-nun məlumatına görə, abidənin üzərindəki kitabədə tikintinin 1208–1209-cu illərə aid olduğu göstərilir. Sonrakı əsrlərdə kompleksə yeni hissələr əlavə edilib və onun indiki görünüşü müxtəlif tarixi dövrlərin memarlıq üslubunu birləşdirir. Adı “Əyyubun bulağı” mənasını verən məkanla bağlı İslam ənənəsində Əyyub peyğəmbərin möcüzəvi bulaq yaratması haqqında rəvayət yaşayır.
Maqoki-Attori məscidi
Maqoki-Attori məscidinin yerində İslamdan əvvəl Zərdüşti məbədi olduğu ehtimal edilir. Mövcud tikilinin əsas hissələri IX–X əsrlərə, Qarakhanilər dövrünə aid edilir. UNESCO Buxaranın erkən abidələri sırasında Maqoki-Attorini xüsusi qeyd edir. XX əsrdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tikilinin yer səviyyəsindən təxminən 4,5 metr aşağıda qaldığı üzə çıxarılıb. Bu xüsusiyyət onu Buxaranın ən maraqlı tarixi abidələrindən birinə çevirir.
Kalyan minarəsi
Kalyan minarəsi 1127-ci ildə Qarakhanilər hökmdarı Arslan xanın hakimiyyəti dövründə inşa edilib. Yerli memar Bako tərəfindən tikilən minarə Buxaranın əsas simvoluna çevrilib. Əsas funksiyası azan vermək olsa da, müxtəlif dövrlərdə müşahidə məntəqəsi və digər məqsədlərlə də istifadə olunub. Çingiz xanın 1220-ci ildə Buxaranı işğal etdiyi zaman belə minarənin dağıdılmadığı barədə məşhur rəvayət var. Bu gün Kalyan minarəsi UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısındakı Buxaranın tarixi mərkəzinin ən tanınan abidələrindəndir.
Samani türbəsi
Samanilər məqbərəsi X əsrdə, Samanilər dövlətinin hakimiyyəti dövründə inşa edilib və İsmayıl Samani sülaləsi ilə bağlıdır. Abidə erkən İslam memarlığının mühüm nümunələrindən biri hesab olunur və Mərkəzi Asiyada qorunub qalmış ən qədim məqbərə tikililərindən biridir. UNESCO da İsmayıl Samani məqbərəsini Buxaranın əsas tarixi abidələrindən və X əsr müsəlman memarlığının şah əsərlərindən biri kimi qeyd edir.
Çor-Minor
Buxaranın ən fərqli memarlıq nümunələrindən olan Çor-Minor 1807-ci ildə tikilib. Abidə varlı Buxara sakini, türkmən əsilli Xəlif Niyazqul tərəfindən inşa etdirilib. Adı fars dilində “dörd minarə” mənasını verən tikili əslində vaxtilə mövcud olmuş mədrəsənin giriş hissəsi olub. Mədrəsənin özü bu günə çatmasa da, Çor-Minor Buxaranın tarixi mərkəzində qorunub saxlanılıb.
Bolo-Hauz məscidi
Ark qalasının qarşısında yerləşən Bolo-Hauz məscidi 1712-ci ildə inşa edilib. Tikili bir vaxtlar Buxara əmirinin əsas Cümə məscidi kimi istifadə olunub. Məscidin qarşısındakı uzun və incə taxta sütunlar isə daha sonra, 1917-ci ildə əlavə edilib və abidənin ən fərqləndirici memarlıq elementlərindən birinə çevrilib.
Lyabi-Hauz
Buxaranın ən məşhur memarlıq ansambllarından olan Lyabi-Hauz kompleksi XVII əsrin əvvəllərində formalaşıb. Kompleksin ən qədim böyük tikilisi 1569-cu ildə inşa edilmiş Kukeldaş mədrəsəsidir. 1619–1620-ci illərdə Nadir Divan-Beginin təşəbbüsü ilə hovuz və xanəgah yaradılıb, 1623-cü ildə isə Divan-Begi mədrəsəsi inşa edilib. Bu gün Lyabi-Hauz tarixi tikililərlə müasir şəhər həyatının birləşdiyi ən canlı məkanlardan biridir.
Mir-i Ərəb mədrəsəsi
Kalyan məscidinin qarşısında yerləşən Mir-i Ərəb mədrəsəsinin tikintisi 1535-ci ilin sonu – 1536-cı ilin əvvəllərində tamamlanıb. Mədrəsənin inşası Şeyx Abdullah Yamani – Mir-i Ərəb adı ilə tanınan nüfuzlu dini xadimlə əlaqələndirilir. Buxaranın mühüm dini-təhsil mərkəzlərindən biri olan bu mədrəsə sovet dövründə də fəaliyyətini tam itirməyib və 1945-ci ildə yenidən açılıb.
