Arxiv
24 mart 2020, 17:10 | ƏDƏBİYYAT
Epidemeya zamanı yaşlı insanlarla necə davranmalı?

Yaşlı adama bu həqiqətləri  demək mümkün deyil:

-         Bu çox təhlükəlidir, xüsusu ilə də sənin yaşında;

-         Aparatlar azdır və yaşlılarda müalicə şansı aşağıdır;

-         Əgər bu diaqnozla xəstəxənaya düşsən, sənə baş çəkməyə heç kimi qoymayacaqlar!

 

Ötən əsrin təzadlı yazıçılarından olan Lui Selinin əsərlərində güllə yağışı altında, başını əymədən gedən qorxusuz general obrazı var. Yazıçı deyir ki, çox vaxt cəsarət - təsəvvür çatışmazlığından yaranır. Yəni, cəsur öz ölümünü təsəvvür edə bilmir. Bəzi yaşlı insanlarda olan biganəlik bir az belə təsəvvürsüzlükdən qaynaqlanır.

Gənc və orta nəsil koronavirusun təhlükəli olduğuna gec də olsa inanmağa başladılar. Tam olmasa da. 60+ yaşlıları evdən çlxmamağa inandırmaq daha çətindir.

“4 divar arasında” qalmaq istəmirlər. Onları anlamaq lazımdır. Psixoloqlar deyir ki,  aqressiv davranış olmaz! Bu təvşişi artırar və vəziyyəti pisləşdirər. Virtual məkanda, televiziyada yaşlı adamlar üçün xüsusi sosial çarxlar  hazırlanmalıdır.

Ziddiyətli görsənə bilər, hətta hər şeyə etiraz edən gənci inandırmaq, yaşlı adamı inandırmaqdan asandır. Onların yoluxmasının həm özləri, həm də cəmiyyət üçün ağır epidemik xarakteri “sübut etmək” çox çətindir. Başqalarına zərər vermək arqumenti,  “Siz risk qrupundasınız” sözünü  elə demək lazımdır ki, incik düşməsin. “Hə, ta mən təhlükə yaradıram” deməsin.

Yaşlı adamların sosial əlaqələri azdır. Evdən çıxmaq istəyinin əsl səbəbi qonşuyla, satıcıyla danışmaq ola bilər. Yəni, kommunaksiya ehtiyacının ödənilməsi.

-         Yaşlı ailə üzvləriylə tez-tez telefonla danışın. Dəstək olun.

-         Karantinə əməl etdiyinə görə tərifləyin.

-         Qorxutmamaq şərtiylə, məlumatlandırın. Yeni informasiyalar verin.

-         Suallarını cavablandırın. Gigiyena qaydalarını xatırladın. Xəstəliyin əlamətləri barədə onlara danışın. 

-         Gündə ən azı bir dəfə istiliyinin ölçülməsini təmin edin.

-         İmmuniteti gücləndirən qidalar qəbul etməsini, təmiz havada olmasını təmin edin.

-         Vaxt keçirmələrinə kömək edin. Uzaqda olan qohum və ya dostuyla virtual əlaqə yaradın. 

-         Və ən əsası onu çox sevdiyinizi və sağlam olmasını çox istədyinizi söyləyin. Onlara lazımlı olduqlarını hiss etdirin!

Təəssüf ki, yaşlı insanı razı salmaq çox vaxt faydasız olur. İnertiya ilə, mövcud vəziyyəti  ömrü boyu gördükləriylə  müqayisə edirlər. Anlamaq çətindir ki, belə vəziyyət İLK DƏFƏ baş verir! Heç bir mübarizə təcrübəsi yoxdur.

Yazını hazırladığım zaman atamdan zəng gəldi. Dayımgilə getmək istədiyini bildirdi. “Yox”  sözünü necə deyəcəyimi bilmirəm: - Darıxma, indi vaxtım yoxdur, birazdan zəng edim, danışaq – deyirəm. Sizin kimi mənim də təcrübəm hələ formalaşmayıb. Yəqin ki, çıxış yolum, dayımgilə gedib, ondan dədəmə - “Gəlməyin məsləhət deyil”, sözünü deməyi xahiş etməyim olcaq.

İndi sual həyat və ölümlə bağlıdır. Bəlanın nədən başladığıı, biloji silah olub-olmadığı  sonra dəqiq bilinəcəkdir. Bu haqda fikirləşmək belə istəmirəm: “Ya zəlzələdən, ya vəlvələdən ”. Hazırda əsas məsələ ondan uzaq durmadır, “bulaşmamaqdır”. 

Mövcud pandemiya zamanı əsas risk qrupu yaşlılardır.

 İnsan 25 yaşından sonra qocalmağa başlayır. Fiziki tərəfdən qocalıq dedikdə, xronoloji yaşla əlaqədar şəxsin fiziki

görkəmində  mövcud  olan  dəyişikliklər  nəzərdə  tutulur.  Ümumdünya

Səhiyyə Təşkilatı 1963-cü ildə yaşlılıq dövrünün xronoloji baxımdan üç

mərhələdə inkişaf etdiyini bildirmişdir. Bu bölgüyə görə 60 yaşdan yuxarı

şəxslər ahıl hesab edilir.

  • 65-74 yaş “İlk yaşlılıq”
  • 75-84 yaş “Orta yaşlılıq”
  • 85+ “Son yaşlılıq”
  • Gerontologiya təcrübəsində  90 yaşdan yuxarı uzunömürlü adlandırılır.  60 yaşdan yuxarı, xüsusən 70 və 80 yaş arasında olanlara koronavirus infeksiyasının səbəb olduğu  ölüm digər yaş qruplarına nisbətən bir neçə dəfə çoxdur. Buna görə yaşlı insanlarda özünü təcridetmə rejiminə riayət etmək xüsusilə vacibdir.

    Bizim köməyimizlə... Axı, ingilislər deyir ki, o şeyi özünüz edə bilərsiniz, onu Allahın və dövlətin ümidinə qoymayın!

    Ümumiyyətlə, 65yaşdan yuxarı insana  xoşbəxtlik gətirən üç əsas  amil  var: sağlam olmaq, yaxınlarıyla olmaq, dinc olmaq.

    Həyatımızı borclu olduğumuz insanların həyatları qoruyaq!

    Şöhrət  Eyvazov

    BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
    + Arxiv
    Son sutkada daha 28 nəfər koronavirusdan ölüb 29 May 2020, 20:42 Makqreqor yenidən Həbiblə qarşılaşa bilər 29 May 2020, 20:31 Türkiyədə bağlanan məscidlər 74 gün sonra açılıb 29 May 2020, 20:15 ATƏT Parlament Assambleyasından Azərbaycana təbrik 29 May 2020, 20:01 Hərbi müəssisələrdə və təcridxanalarda epidemioloji vəziyyət stabildir 29 May 2020, 20:00 Nazirlikdən hava xəbərdarlığı - temperatur 4 dərəcə aşağı enəcək 29 May 2020, 19:56 Uşaq bağçaları nə vaxt açılacaq? - TƏBİB-dən AÇIQLAMA   29 May 2020, 19:52 Koronavirus xəstələri üçün 7 min çarpayı ayrılıb 29 May 2020, 19:44 Qışda koronavirusun ikinci dalğası ola bilər - RƏSMİ 29 May 2020, 19:36 Tural Gəncəliyev Qarabağ separatçılarının rəhbərinə CAVAB VERDİ 29 May 2020, 19:30 Rayonlara gediş-gəliş nə vaxt bərpa olunacaq? - RƏSMİ AÇIQLAMA 29 May 2020, 19:25 Şənbə və bazar günləri məhdudiyyətlər tətbiq olunacaq - Operativ Qərargah 29 May 2020, 19:18 190 manat iyunda da veriləcək? - RƏSMİ CAVAB 29 May 2020, 19:10 Xaricdən gələnlər arasında çox sayda koronavirusa yoluxanlar var 29 May 2020, 19:05 Koronavirus xəstələrinin evdə qalması məcburi olacaq 29 May 2020, 19:01 Yas yerlərində kütləvi yoluxma halları var - Operativ Qərargah 29 May 2020, 18:59 Azərbaycanda koronavirusdan ölənlərin yaş qrupları açıqlandı 29 May 2020, 18:51 Gəncə və Naxçıvana uçuşlar bu tarixdə bərpa olunacaq 29 May 2020, 18:47 Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların 5 faizi uşaqlardır 29 May 2020, 18:43 Rayonlarda karantin rejimi yenidən sərtləşdirilə bilər 29 May 2020, 18:40 Azərbaycanda koronavirusa ən çox yoluxma bu bölgədə olub - RƏSMİ 29 May 2020, 18:36 Gələn həftə Britaniyadan Azərbaycana çarter reysi təşkil olunacaq 29 May 2020, 18:32 Hansısa rayonda ocaq aşkarlanarsa, orda xüsusi karantin rejiminin tətbiq olunacaq - Operativ Qərargah 29 May 2020, 18:25 Tibbi maska ilə bağlı cərimə Milli Məclisdə müzakirə olunur 29 May 2020, 18:17 Maskalardan istifadə və sosial məsafənin qorunmasına nəzarət ciddi olacaq - İbrahim Məmmədov 29 May 2020, 18:10 Azərbaycanda koronavirusa yoluxma sayı rekord həddə çatı - daha 2 nəfər vəfat etdi 29 May 2020, 18:03 Operativ Qərargah brifinq keçirir - Canlı yayım 29 May 2020, 18:00 Pərvin Kərimzadə: “Qobu Park-3” ardıcıl və məqsədyönlü siyasətin davamıdır   29 May 2020, 17:58 UNEC-in 90 illiyinə həsr olunan beynəlxalq elmi konfrans keçirilib 29 May 2020, 17:51 Əli Əsədov MDB Hökumət Başçıları Şurasının iclasında iştirak edib 29 May 2020, 17:46 Qüvvədə qalan qadağaların tam SİYAHISI 29 May 2020, 17:40 Böyük Britaniya honkonqlulara vətəndaşlıq verə bilər 29 May 2020, 17:35  Kinoteatr və əyləncə mərkəzləri  BAĞLI QALDI 29 May 2020, 17:28 Maska taxmaq məcburi olan yerlərin TAM SİYAHISI 29 May 2020, 17:26 Bu tarixdən dövlət qurumları tam heyətlə fəaliyyətə başlayır 29 May 2020, 17:21