Arxiv
15 Sentyabr 2020, 12:19 |
Bakı-1918: Paytaxtı yandırmaq planı - ÖLÜM YA OLUM?
Bakı-1918: Paytaxtı yandırmaq planı - ÖLÜM YA OLUM?

1918-ci ilin yayında Azərbaycan paytaxtı tarixinin ən dəhşətli günlərini yaşaşırdı. Gündəlikdə Bakının birdəfəlik yer üzündən silinməsi kimi məkrli plan vardı. Görkəmli hərb tarixçisi general D. Volkoqonovun yazdığına görə 1918-ci il iyunun 3-də Lenin əlaltısı Stepan Şaumyana belə təlimat vermişdi:

“Terə (həmin dövrdə Bakı Xalq Komissarları Sovetinin neft naziri və Fövqəladə Komissiyanın sədri S.M.Ter-Qabrielyan nəzərdə tutulur – V.Q.) çatdıra bilərsinizmi ki, hücum olacağı təqdirdə Bakını tamam yandırmaq üçün bütün hazırlıq işlərini görsün və bu haqda mətbuata məlumat versin?”.

Hərbi güclə vəziyyəti öz xeyrinə dəyişdirə bilməyən Sovet Rusiyası diplomatik yolla – Brestdə sülh sazişi imzaladığı Almaniya vasitəsi ilə Azərbaycan-türk qüvvələrinin Bakı üzərinə yürüşünü dayandırmağa çalışırdı. Müqabilində isə almanlara neft vəd olunurdu. İ.V. Stalin Lenindən aldığı təlimat əsasında S.Şaumyana 8 iyul 1918-ci il tarixli məktubunda neft məsələsində Almaniyaya güzəştə getməyin mümkünlüyünü, hətta vacibliyini vurğulayaraq yazırdı:

“Almanlar Bakının bizdə qalmasına razıdırlar. Amma əvəzində müəyyən qədər neft istəyirlər. Təbii ki, onların “xahişini” yerinə yetirə bilərik”

Almaniya Bakı neftinə yiyələnmək, yaxud da ondan pay qoparmaq naminə Birinci Dünya savaşındakı müttəfiqi Osmanlı imperiyasını bolşeviklərlə satmağa hazır idi. Tiflisdəki alman diplomatik nümayəndəsi Fridrix fon Şulenburq (1934-1941-ci illərdə Almaniyanın SSRİ-də səfiri, Hitlerə qarşı sui-qəsddə iştirakına görə 1944-cü ildə edam edilmişdi, Nuru paşanın komandası altındakı Qafqaz İslam ordusunun Azərbaycana buraxılmaması üçün Gürcüstana təzyiq göstərirdi– V.Q.) hökumətinin məsələ ilə bağlı ümid və gözləntilərini açıqlayaraq yazırdı:

“Ümumilikdə türklərin Bakını ələ keçirmək imkanları çox da inandırıcı görünmür. Ehtimal ki, (bu bizim üçün ən məqbul variantdır!) məğlub olacaqlar. Əgər bolşeviklərlə anlaşa bilsək, o zaman Bakının neft mədənlərini və şəhərdəki yanacaq ehtiyatlarını tam nəzarətə götürə bilərdik. Yox, əgər onlar (bolşeviklər –V.Q.) məqsədlərinə çatmayıb şəhəri tərk etməli olsalar, o zaman bütün Bakıya od vurub yandıracaqlar. Nəticədə nə türklər, nə də biz neftdən yararlana biləcəyik”.


Vilayət Quliyev,
Azərbaycanın Macarıstandfakı səfiri

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
modern.az modern.az modern.az
Vağzalda sərnişinlərlə stansiya rəisi arasında insident
Liderlərin Brüssel görüşü Moskvanı qıcıqlandırdı - Rusiyadan AÇIQLAMA 15:16, Bu gün 44 ölkənin liderləri bir arada - YENİLƏNİB 15:08, Bu gün Praqada Əliyevdən nə istəyə bilərlər? - TƏHLİL 15:04, Bu gün “Hindistanın verdiyi silahlar erməniləri məhvə aparır” – Pakistanlı ekspert 15:00, Bu gün Ədəbiyyat üzrə Nobelin qalibi açıqlandı 14:56, Bu gün KTMT regionda sülhün qorunmasına çalışır - Zaxarova  14:52, Bu gün Türkiyə İsrailə səfir TƏYİN ETDİ 14:48, Bu gün Zəngilanda digər kəndlərin də təməli qoyulacaq 14:44, Bu gün Azərbaycanın FIFA referiləri təyinat alıb 14:40, Bu gün Putin sabah MDB liderlərilə görüşəcək 14:36, Bu gün ABŞ-da Azərbaycan multikulturalizmi fənni tədris ediləcək 14:32, Bu gün Ərdoğan Praqada səfərdədir - Paşinyanla görüşəcək 14:28, Bu gün Azərbaycanda tutulan şəxs Özbəkistana ekstradisiya edildi 14:24, Bu gün Gömrük Akademiyasında estoniyalı nümayəndələrlə görüş keçirilib 14:20, Bu gün Bakıda şirniyyat evi YANDI 14:16, Bu gün Uğrunda can verdiyimiz, gülüstana çevrilən Qarabağ 14:12, Bu gün Zakir Həsənovu ittiham edən polkovnik həbs olundu 14:08, Bu gün "Ağılll şəhər"in Skandinaviya modeli araşdırılır 14:04, Bu gün Bakı qəribə adlardan təmizlənir – Artıq xeyli küçəyə şəhidlərin adı verilib 14:00, Bu gün Dünya mətbuatı Edillidəki kütləvi məzarlıqdan YAZIR 13:56, Bu gün Əli Əsədov Moskvada Zəngəzur dəhlizindən DANIŞDI 13:52, Bu gün Gələn ay Mişel-Əliyev-Paşinyan görüşü keçiriləcək 13:48, Bu gün Üzeyir Hacıbəylinin Şuşadakı ev-muzeyi bərpa edilir 13:44, Bu gün Eks-nazir və sabiq müavinə yeni vəzifə verilir 13:40, Bu gün Özlərini təhlükəyə atan oğrular ələ keçdi - VİDEO 13:36, Bu gün Motosikletlə narkotik daşıyan qardaşlar TUTULDU 13:32, Bu gün Sabiq müstəntiqin cəzası azaldıldı 13:28, Bu gün Türkiyə Rusiyadan qaz alışını AZALDIR 13:24, Bu gün AFFA “Qarabağ” və “Neftçi”ni cərimələdi 13:20, Bu gün İlham Əliyev: “Azərbaycan Brüssel formatını dəstəkləyir” - YENİLƏNİB 13:18, Bu gün Sahibə Qafarova Mustafa Şentopla GÖRÜŞDÜ 13:16, Bu gün Rusiyaya qarşı 8-ci sanksiya paketi TƏSDİQLƏNDİ 13:12, Bu gün İki qadını şantaj edən şəxs saxlanıldı 13:08, Bu gün Ermənistan Haaqa Məhkəməsinin qərarını yerinə yetirmir 13:04, Bu gün Xocalı qatilləri cəzalandırılsaydı, Gəncə terroru olmazdı - DEPUTAT 13:00, Bu gün Azərbaycan multikulturalizmi və erməni icması 12:56, Bu gün 734 QHT Edilli məzarlığı ilə bağlı bəyanat yayıb 12:52, Bu gün Uşaq bağçasında dəhşətli hadisə: 36 ölü 12:48, Bu gün Ermənilər Vətən müharibəsində 6 hərbçimizi işgəncə ilə öldürüb 12:45, Bu gün