“Ozarbayjon-Turkiya qardoshligi kundalik voqealar doirasiga sig‘maydigan darajada chuqur ildiz otgan. Bizning oramizga nifoq urug‘i sepilishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak”
Turkiya Millatchi Harakat Partiyasi (MHP) rahbari Davlat Bahcheli Turkiya Respublikasi tashkil topganining 103 yilligi va turkiy respublikalar mustaqillikka erishganining 35 yilligi munosabati bilan turkiy dunyoga keng murojaat yo‘lladi.
Modern.az xabar berishicha, Bahcheli o‘z murojaatida umumiy tarixiy va madaniy merosdan turkiy davlatlarning kelajakdagi hamkorligiga, suveren tenglikdan iqtisodiy integratsiyaga qadar muhim masalalarga to‘xtalib o‘tgan. MHP rahbari Ozarbayjon-Turkiya munosabatlariga alohida o‘rin ajratib, qardoshlikni kundalik bahslardan ustun qo‘yish muhimligini ta’kidladi.
Uning bayonotining asosiy xabarlaridan biri shuki: turkiy dunyo birligi mustaqil davlatlarning milliy irodasini himoya qilishga, suverenitetlariga o‘zaro hurmatga va teng huquqli hamkorlikka asoslanishi kerak.
“Tarix va taqdirning burilish nuqtasiga guvoh bo‘lmoqdamiz”
Bahcheli turkiy tarixining eng mazmunli davrlaridan biri yashayotganini, tarix va taqdirning burilish nuqtalaridan biriga birgalikda guvoh bo‘linayotganini bildirdi.
Turkiya Respublikasining 103 yilligi va turkiy respublikalar mustaqilligining 35 yilligi birgalikda nishonlanishini katta g‘urur manbai deb atagan MHP rahbari turk millati tarix davomida mustaqilligi va ozodligiga urilmoqchi bo‘lgan zanjirlarni uzib, oldiga tortilgan to‘siqlarni yengib o‘tganini ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday davrda Anqaraning turkiy davlatlar rahbarlarini qabul qilishi milliy tarix bilan turkiy dunyo kelajagi o‘rtasida kuchli va mazmunli bog‘liqlikni yaratadi.
Bahcheli Anqarada bo‘lib o‘tadigan sammitni tarixiy ildizlardan olingan kuch bilan qardoshlik aloqalarini mustahkamlash, mustaqil davlatlarning suverenitetiga o‘zaro hurmat asosida umumiy maqsadlarni ilgari surish va turkiy dunyo kelajagiga yo‘nalish beradigan qat’iy irodani namoyon etish nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega voqea sifatida baholadi.
Manasdan Gaspiraliga qadar cho‘zilgan umumiy meros
MHP rahbari turkiy dunyoning bugungi darajaga yetishi o‘z-o‘zidan sodir bo‘lmaganini qayd etdi. Bu tarixiy zamin asrlar sinovidan, katta kurashlar va qiyinchiliklardan o‘tib, mustahkam iroda hisobiga shakllangan.
Bahcheliga ko‘ra, turkiy xalqlarning bugun bir ideal atrofida birlashishi ortida tilni, madaniyatni, ma’naviy merosni va kelajak tafakkurini avloddan-avlodga o‘tkazgan buyuk sivilizatsiya tajribasi yotadi.
U bu merosning ko‘lamini shunday ifodaladi:
“Bu boylik Manasdan Alpomishga, Dede Qo‘rqutdan Yusuf Xos Hojibga, Mahmud Qoshg‘ariydan Alisher Navoiyga, Xoja Ahmad Yassaviydan Yunus Emrega, Abaydan Maxtumquliga, Nasimiydan Sulaymon Chalabiyga, Ismoil Gaspiraliydan Ziyo Go‘kalpga qadar cho‘zilgan ajoyib fikr, irfon va ideal merosidir”.
Bahcheli ushbu shaxslar va doston qahramonlari ifodalagan qadriyatlarni turkiy dunyoda qurilgan ko‘ngil va fikr ko‘priklarining poydevor toshlari deb atadi. Manasning jasoratida, Alpomishning qahramonligida, Dede Qo‘rqutning donoligida, Ahmad Yassaviyning irfonida, Abayning hikmatida va Maxtumqulining ozodlik idealida bir xil sivilizatsiyaning chuqur izlari borligini ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, bu izlar turkiy dunyoning tarixiy davomiyligi va kimligining nishonasidir.
MHP rahbari Turkiston geografiyasida jadidchilik harakati bilan katta uyg‘onishga peshqadamlik qilgan Ismoil Gaspiralining “Tilda, fikrda, ishda birlik” idealini esa ushbu merosni kelajakka olib borishga yo‘l ko‘rsatuvchi kuchli rahbar prinsip sifatida tavsifladi.
“Chegaralar tortildi, ammo ko‘ngil bog‘lari uzilmadi”
Bahcheli asrlar davomida turkiy xalqlar yashagan geografiyalarning bir-biridan ajralganini, o‘rtaga chegaralar va masofalar kirganini eslatdi. Shunga qaramay, ko‘ngil bog‘lari uzilmaganini, tarixiy xotira o‘chirilmaganini va qardoshlik tuyg‘usi yo‘qolmaganini bildirdi.
U turkiy dunyoni birlashtiruvchi asosiy omillarning umumiy tarix, til, madaniyat, ideallar va kelajak tasavvuri ekanligini qayd etdi. Bu bog‘liqlikni zamonning yemira olmaydigan, masofalarning zaiflashtira olmaydigan va o‘zgaruvchan sharoitlarning yo‘qota olmaydigan chuqur sivilizatsiya bog‘i deb atadi.
Bahchelining fikricha, turkiy davlatlarning bugun bir tashkilot soyaboni ostida to‘planishi asrlarga yoyilgan buyuk tarixiy yurishning muhim bosqichidir. Turk Davlatlari Tashkiloti tarixiy yaqinlikni institutsional munosabatlar bilan mustahkamlaydigan, siyosiy irodani aniq maqsadlar bilan birlashtiradigan va umumiy kelajakka yo‘nalish beradigan platformadir.
“Birlik boshqa davlat ustidan hukmronlik qilish emas”
Bahcheli oldinda turgan vazifalarni ham sanab o‘tdi: tarixning omonatini kelajak imkoniyatlari bilan birlashtirish, qardoshlik munosabatlarini mustahkamlash, iqtisodiy va madaniy aloqalarni rivojlantirish, turkiy dunyoning xalqaro ta’sirini oshirish va kelajak avlodlarga yanada kuchli turkiy dunyo qoldirib ketish.
MHP rahbari bu maqsadlarga erishish yo‘lini o‘zaro ishonchda, mustaqillikka va suveren huquqlarga hurmatda, har bir davlatning milliy irodasini hisobga olishda ko‘rganini bildirdi.
U bu nuqtani alohida ta’kidladi:
“Turkiy dunyoning birligi har qanday davlatning boshqasi ustidan hukmronlik qilishi degani emas. Biz orzu qilgan birlik mustaqil davlatlarning suveren tengligi asosida, o‘zaro hurmat va qardoshlik huquqi bilan mustahkamlangan, har bir a’zomizning milliy mavjudligini va irodasini himoya qiladigan birlikdir”.
Bahcheli bu tushunchaga qarshi qaratilgan hech bir hisob-kitob turk millatining asrlarga asoslangan tarixiy bog‘laridan kuchli emasligini bildirdi. Turkiy dunyoning birligini zaiflashtirish, qardosh davlatlar o‘rtasida ishonchsizlik yaratish va umumiy kelajakka soya solish maqsadini ko‘zlagan urinishlar qarshisida sog‘lom fikr, qat’iyat va qardoshlik huquqini asos qilib olishga chaqirdi.
Ozarbayjon-Turkiya qardoshligiga alohida urg‘u
Murojaatda Ozarbayjon va Turkiya o‘rtasidagi munosabatlarga alohida o‘rin berilgan. Bahcheli qardosh davlatlar bilan aloqalarning buzilishi faqat ikki mamlakat munosabatlariga oid masala deb hisoblanmasligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu bog‘lar umumiy tarixning, o‘zaro ishonchning va kelajak ideallarining ajralmas qismidir.
“Ozarbayjon bilan Turkiya o‘rtasidagi qardoshlik kundalik voqealar doirasiga sig‘maydigan darajada chuqur ildiz otgan, siyosiy va diplomatik masalalardan ustun tarixiy mohiyatga ega. Qardoshligimiz ikki xalqning irodasi bilan mustahkamlangan, umumiy kurashlar bilan mustahkamlangan va avlodlar davomida yashatilgan”, – dedi MHP rahbari.
Bahcheli xuddi shu sezgirlik turkiy dunyoning barcha qardosh davlatlariga nisbatan ko‘rsatilishi kerakligini qayd etdi:
“Hech qanday tushunmovchilikning kattalashtirilishiga, hech qanday ixtilofning doimiy ajralishga aylanishiga, oramizga hech qanday nifoq urug‘ining sepilishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak”.
Uning fikricha, qardoshlik huquqi o‘zaro hurmat va umumiy kelajakka ishonch bilan himoya qilinadi. Shuning uchun turkiy dunyoning har bir a’zosi tarixiy yaqinlikni kundalik bahslardan ustun qo‘yishi, farqliliklarni ajralish sababiga aylantirmasligi va umumiy kelajakni zaiflashtiradigan qadamlardan uzoq turishi kerak.
Bahcheli turkiy dunyoning kuchi o‘zaro ishonchda, mustaqillikka ko‘rsatilgan hurmatda, madaniy chuqurlikda va umumiy maqsadlar atrofida namoyish etilgan irodada ekanligini ta’kidladi.
“2040 Vizyonu”: siyosiy koordinatsiya, iqtisodiyot, energiya va transport
MHP rahbari Turk Davlatlari Tashkilotining “2040 Vizyonu”ni bu tarixiy mas’uliyatning kelajakka yo‘naltirilgan doirasi sifatida taqdim etdi.
U ushbu hujjatning maqsadlari yo‘nalishida siyosiy koordinatsiyani rivojlantirishni, iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashni, transport va energiya liniyalaridan yanada samarali foydalanishni, ta’limdan madaniyatga qadar turli sohalarda doimiy yutuqlarga erishishni umumiy mas’uliyat deb atadi.
Bahchelining so‘zlariga ko‘ra, Turkiyaning imkoniyatlarini, tajribasini va to‘plagan salohiyatini turkiy dunyoning yuksalishi bilan birlashtirish “Turk va Turkiya asri” maqsadini keng ko‘ngil geografiyasining umumiy kelajagi bilan birgalikda o‘ylash demakdir.
“Bizning maqsadimiz tarixiy ildizlaridan kuch olgan, davr imkoniyatlaridan foydalangan, mustaqilligiga egalik qilgan va xalqaro maydonda so‘z egasi bo‘lgan kuchli turkiy dunyodir”, – dedi u.
“Umumiy kelajagimiz hammamizning mas’uliyatimizdir”
Bahcheli turkiy dunyoning birlik va integratsiya jarayoni endi faqat ko‘ngillarda va tuyg‘ularda o‘z aksini topgan yaqinlashish bosqichini o‘tganini ta’kidladi. Uning fikricha, bu jarayon institutsional tuzilmalarda aniq ifodasini topgan, umumiy iroda bilan mustahkamlangan va kelajakka qarab mustahkam qadamlar bilan ilgari borayotgan doimiy zamin qozongan.
MHP rahbari qardoshlikni himoya qilishni, mustaqil davlatlarning suverenitetiga hurmat qilishni va tarixiy yurishni kelajak avlodlarga o‘tkazib davom ettirishni hammamizning ma’naviy burchimiz deb atadi.
U Anqarada bo‘lib o‘tadigan Turk Davlatlari Tashkilotining Davlat va Hukumat Boshliqlari Sammitining Turkiya, qardosh davlatlar va butun turkiy dunyo uchun xayrli natijalar berishini orzu qildi. Sammitning qardoshlik bog‘larini yanada mustahkamlashiga, umumiy maqsadlarga yangi ufqlar ochishiga va turkiy dunyoning kelajagiga doimiy hissa qo‘shishiga umid bildirdi.
Bahcheli o‘z murojaatini turkiy dunyoning barcha burchaklarida yashayotgan insonlarga salom va muhabbatini yetkazib, quyidagi so‘zlar bilan yakunladi:
“Ulug‘ Alloh turkiy dunyoning birligini doimiy, qardoshligimizni mustahkam qilsin. Davlatlarimizni kuchli, millatimizni tinchlik ichida, qardoshligimizni mustahkam, turkiy dunyoning kelajagini yorqin qilsin. “Turkman” degan har bir kishiga baxtlar bo‘lsin!”
