Arxiv
19 Noyabr 2019, 15:20 | ƏDƏBİYYAT
Bir daha AŞBAZ sözünün yazılışı haqda

Xeybər Göyyallı

Zənnim məni aldatmayıb. Nə vaxtsa  adını unutduğum dilçi alimin aşbaz (aşpaz ) sözünün   fars  sözü olması və aşpaz kimi yazılması barədə söylədiyi fikir bu gün  yenidən təkrarlandı. Professor Ramazan Siracoğlu yazılı və digər fars dili mütəxəssisləri isə şifahi olaraq aşbaz sözünün fars sözü olduğunu bir daha səsləndirdilər.
Ramazan Siracoğlu “Azpolitika.info” portalında  dərc olunmuş aşbaz sözünün yazılışı barədə “Bu sözü niyə belə yazırıq?” məqaləsinə yazdığı şərhdə birmənalı olaraq söyləyir ki, bu söz  dilimizə fars dilindən keçmişdir. R.Siracoğlu onu da qeyd edib ki, aşpa(ə)z aş bişirən, aşbaz aş sevən deməkdir. Olsun. Mən fars dilində aşpa(ə)z sözünün olmasına şübhə etmirəm.  Ancaq bu əsas vermir ki,  aşpaz yazaq.  R.Siracoğlunun bir fars dili mütəxəssisi kimi əsaslandırdığı aşbaz (aş sevən) sözü  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya və izahlı lüğətlərinə aşbaz yox, aşpaz formasında daxil edilib.

 
İndi  bir daha qayıdaq aşbaz sözünün kök- morfeminə.Bir daha qeyd edirik ki, “baz” fars mənşəli şəkilçiləşmiş sözdür. Bu mübahisə obyekti deyildir. Dava aş davasıdır. Niyə halal yeməyimizi fars mənşəli edək? Çox doğru olaraq, “Azərbaycan dilinin  izahlı lüğəti”ndə  doğma sözümüz kimi qeyd olunub. Buna şübhə edən varsa,  lap  irəli gedək. XI əsrdə yaşamış, türk xalqlarının ensiklopediyasını yaratmış Mahmud Kaşğarinin “Divani- lüğəti-it-türk” əsərinə müraciət edək. Türkologiyanın möhtəşəm əsəri sayılan “Divani- lüğəti-it-türk” əsərinin bir səhifəsində aş sözünün üç kök-morfemi qeyd edilib. Aşa- yemək, aş yemək; aşaç- qazan, tava; aşat- yemək yedirtmək.(Mahmud Kaşğari, “Divani- lüğəti-it-türk”, Bakı, “Ozan”, 2006).

Fars dilindən dilimizə keçmiş “baz” şəkilçiləşmiş sözü   doğma sözlərimizlə yanaşı, ərəb dilindən alınmış sözlərə də artırılıb. Məs. sehrbaz, hiyləbaz,  hoqqabaz, ibarəbaz və s.

Doğma sözlərimiz olan kələkbaz, kəndirbaz, işbaz sözlərində “baz” şəkilçisinin yaratdığı istiqamət, meyil  alınma sözlər olan sehrbaz, hiyləbaz,  hoqqabaz, ibarəbaz  sözləri ilə eynidir, əvvəlki yazımızda söylədiyimiz kimi, hər hansı bir sahəyə, peşəyə aludəlik  mənasını ifadə edir. Bir qədər də  fərqli desək, sənət , peşə bildirən sözlər yaradır. Nesə ki, aşbaz  əvəzinə bəzən  aşçı da deyilir.  Yazılışı mübahisədoğuran aşbaz  sözü də  sənət və peşə mənasını bildirir. Belə olduğu halda asan işimizi niyə bilə-bilə çətinə salaq, sözü niyə  asan deyildiyi kimi asan da  yazmayaq?!


Dilimizdə onlarla söz vardır ki, “baz” şəkilçisi qoşulmaqla yazılır. Aşpaz sözündən başqa ikinci bir söz yoxdur ki, “paz” şəkilçi ilə yazılsın. Bu istisnalıq deyil. Dilçilik elmi ( bu məqamda dil də demək olar) dəqiqlik, dürüstlük sevir. Bu baxımdan dilçilik elmini  müəyyən mənada dəqiq elm də adlandırmaq səhv olmazdı. Dilçilik fakt və arqumentlərə əsaslanır. Bu səbəbdən dilçilik elmində, əslində, istisnalar olmalı deyildir. Burada “ya var, ya da yoxdur”  prinsipi  əsasdır. Arqument, dəlil, sübut tapılmayanda  istisnalara sığınmaq acizlik əlamətidir. Dilçilikdə (dildə) pozulmayan qayda-qanun mövcuddur, bir söz üçün ayrıca, xüsusi qayda ola bilməz. 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Dünya çempionları Ülvi Quliyevi dəstəkləyir - VİDEO 28 Yanvar 2020, 18:14 Musa Quliyevin Gəncədə izdihamlı görüşü - FOTO 28 Yanvar 2020, 18:06 Rəşad Camalovun vəkilindən  iddialara cavab: “Qanun qarşısında məsuliyyət daşıyırlar” 28 Yanvar 2020, 17:55 Oqtay Gülalıyevin oğlu atasının vəziyyətindən danışdı 28 Yanvar 2020, 17:48 Məşhur meyxanaçının ürəkdağlayan görüntüləri: Bir ildir ki, yataq xəstəsidir - VİDEO 28 Yanvar 2020, 17:42 Əbülfəs Qarayev BMT-nin İnkişaf Proqramının nümayəndəsi ilə görüşdü 28 Yanvar 2020, 17:36 Konstitusiya Məhkəməsi Ali Məhkəmənin qərarını ləğv etdi 28 Yanvar 2020, 17:30 Paşinyan gözlənilmədən Kəlbəcərə gəldi – FOTOLAR 28 Yanvar 2020, 17:24 Dövlət Komitəsində vətəndaşların növbəti qəbulu keçirilib 28 Yanvar 2020, 17:18 Yol polisi "Sədərək" dairəsində sürücülərə "tələ qurulması" xəbərini təkzib etdi 28 Yanvar 2020, 17:12 Netanyahu Putinə “Əsrin razılaşması” barədə məlumat verəcək 28 Yanvar 2020, 17:06 Çin restoranlarına getməyin! - Nazirlikdən XƏBƏRDARLIQ 28 Yanvar 2020, 17:00 Musa Qasımlı seçicilərlə bir arada - Fotolar 28 Yanvar 2020, 16:54 Məmurlara bəd xəbər - Bu qərar ləğv olundu 28 Yanvar 2020, 16:48 İcra başçısı pambıq əkini ilə bağlı göstəriş verdi 28 Yanvar 2020, 16:42 “Azərbaycan Dəmir Yolları” gücləndirilmiş rejimə keçdi: Koronavirusla bağlı 28 Yanvar 2020, 16:36 Xoşbəxt Yusifzadə Fəxri professor oldu 28 Yanvar 2020, 16:30 Çindən gələn mallara qadağa- RƏSMİ 28 Yanvar 2020, 16:24 Çindəki azərbaycanlılardan xəbər - Səfir danışdı 28 Yanvar 2020, 16:23 Lalə Abbasova seçiciləri ilə izdihamlı görüşlər keçirib - Fotolar 28 Yanvar 2020, 16:17 Baş Prokurorluq Hacıqabuldakı ölümlə bağlı açıqlama yaydı 28 Yanvar 2020, 16:12 Qədim Kiş kəndi seçkilərə hazırdır - FOTO 28 Yanvar 2020, 16:12 Azərbaycanda ən yüksək əməkhaqqı olan SAHƏLƏR 28 Yanvar 2020, 16:05 Türkiyə yenə silkələndi – 5,1 bal 28 Yanvar 2020, 16:00 Paşinyanın əsas tənqidçisi saxlanıldı - evindən silah tapılıb 28 Yanvar 2020, 15:53 Mentalitet unudulur? - “Artıq bizdə də cütlüklər əvvəlcədən birgə yaşayır, sonra evlənirlər” 28 Yanvar 2020, 15:46 Gədəbəyin deputatı olmaq istəyən  Elmar Musayevdən mesaj - VİDEO 28 Yanvar 2020, 15:40 Dəhşətli virusla bağlı Azərbaycan hökuməti təcili müşavirə keçirdi - Prezident tapşırıq verdi 28 Yanvar 2020, 15:34 Mübariz Mənsimov daha 150 tələbənin təhsil haqqını ödəyəcək 28 Yanvar 2020, 15:28 Su sayğaclarını oğurlayanlar yaxalandılar 28 Yanvar 2020, 15:22 Mədət Quliyev MMC-nin direktorunu işdən çıxardı 28 Yanvar 2020, 15:16 Kamran Bayramov Şəmkirin Quşçu və Çovdar kəndlərində görüşlər keçirib - Fotolar 28 Yanvar 2020, 15:10 Azərbaycanda yeni musiqi alətləri yaradıldı- “ay-ulduz”, “sevgililər”, “fitar”... 28 Yanvar 2020, 15:05 Xəzərdə gəmi batdı, 4 balıqçı xilas edildi 28 Yanvar 2020, 15:00 İctimai Şuranın üzvləri BMU-da imtahanların gedişini izləyiblər 28 Yanvar 2020, 14:54
SORĞU Yeni parlamentdə kimlər olsun?