Arxiv
19 Noyabr 2019, 15:20 | ƏDƏBİYYAT
Bir daha AŞBAZ sözünün yazılışı haqda

Xeybər Göyyallı

Zənnim məni aldatmayıb. Nə vaxtsa  adını unutduğum dilçi alimin aşbaz (aşpaz ) sözünün   fars  sözü olması və aşpaz kimi yazılması barədə söylədiyi fikir bu gün  yenidən təkrarlandı. Professor Ramazan Siracoğlu yazılı və digər fars dili mütəxəssisləri isə şifahi olaraq aşbaz sözünün fars sözü olduğunu bir daha səsləndirdilər.
Ramazan Siracoğlu “Azpolitika.info” portalında  dərc olunmuş aşbaz sözünün yazılışı barədə “Bu sözü niyə belə yazırıq?” məqaləsinə yazdığı şərhdə birmənalı olaraq söyləyir ki, bu söz  dilimizə fars dilindən keçmişdir. R.Siracoğlu onu da qeyd edib ki, aşpa(ə)z aş bişirən, aşbaz aş sevən deməkdir. Olsun. Mən fars dilində aşpa(ə)z sözünün olmasına şübhə etmirəm.  Ancaq bu əsas vermir ki,  aşpaz yazaq.  R.Siracoğlunun bir fars dili mütəxəssisi kimi əsaslandırdığı aşbaz (aş sevən) sözü  Azərbaycan dilinin orfoqrafiya və izahlı lüğətlərinə aşbaz yox, aşpaz formasında daxil edilib.

 
İndi  bir daha qayıdaq aşbaz sözünün kök- morfeminə.Bir daha qeyd edirik ki, “baz” fars mənşəli şəkilçiləşmiş sözdür. Bu mübahisə obyekti deyildir. Dava aş davasıdır. Niyə halal yeməyimizi fars mənşəli edək? Çox doğru olaraq, “Azərbaycan dilinin  izahlı lüğəti”ndə  doğma sözümüz kimi qeyd olunub. Buna şübhə edən varsa,  lap  irəli gedək. XI əsrdə yaşamış, türk xalqlarının ensiklopediyasını yaratmış Mahmud Kaşğarinin “Divani- lüğəti-it-türk” əsərinə müraciət edək. Türkologiyanın möhtəşəm əsəri sayılan “Divani- lüğəti-it-türk” əsərinin bir səhifəsində aş sözünün üç kök-morfemi qeyd edilib. Aşa- yemək, aş yemək; aşaç- qazan, tava; aşat- yemək yedirtmək.(Mahmud Kaşğari, “Divani- lüğəti-it-türk”, Bakı, “Ozan”, 2006).

Fars dilindən dilimizə keçmiş “baz” şəkilçiləşmiş sözü   doğma sözlərimizlə yanaşı, ərəb dilindən alınmış sözlərə də artırılıb. Məs. sehrbaz, hiyləbaz,  hoqqabaz, ibarəbaz və s.

Doğma sözlərimiz olan kələkbaz, kəndirbaz, işbaz sözlərində “baz” şəkilçisinin yaratdığı istiqamət, meyil  alınma sözlər olan sehrbaz, hiyləbaz,  hoqqabaz, ibarəbaz  sözləri ilə eynidir, əvvəlki yazımızda söylədiyimiz kimi, hər hansı bir sahəyə, peşəyə aludəlik  mənasını ifadə edir. Bir qədər də  fərqli desək, sənət , peşə bildirən sözlər yaradır. Nesə ki, aşbaz  əvəzinə bəzən  aşçı da deyilir.  Yazılışı mübahisədoğuran aşbaz  sözü də  sənət və peşə mənasını bildirir. Belə olduğu halda asan işimizi niyə bilə-bilə çətinə salaq, sözü niyə  asan deyildiyi kimi asan da  yazmayaq?!


Dilimizdə onlarla söz vardır ki, “baz” şəkilçisi qoşulmaqla yazılır. Aşpaz sözündən başqa ikinci bir söz yoxdur ki, “paz” şəkilçi ilə yazılsın. Bu istisnalıq deyil. Dilçilik elmi ( bu məqamda dil də demək olar) dəqiqlik, dürüstlük sevir. Bu baxımdan dilçilik elmini  müəyyən mənada dəqiq elm də adlandırmaq səhv olmazdı. Dilçilik fakt və arqumentlərə əsaslanır. Bu səbəbdən dilçilik elmində, əslində, istisnalar olmalı deyildir. Burada “ya var, ya da yoxdur”  prinsipi  əsasdır. Arqument, dəlil, sübut tapılmayanda  istisnalara sığınmaq acizlik əlamətidir. Dilçilikdə (dildə) pozulmayan qayda-qanun mövcuddur, bir söz üçün ayrıca, xüsusi qayda ola bilməz. 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Heydər Əliyev hər zaman gənclərin himayədarı olub” - Naqif Həmzəyev 11 Dekabr 2019, 15:45 Mədəniyyət Nazirliyi Nəsiminin məzarının bərpasına hazır olduğunu BƏYAN ETDİ 11 Dekabr 2019, 15:26 Koçaryan: “Paşinyanın psixi problemləri var” 11 Dekabr 2019, 15:24 Cavanşir Paşazadə: “Talışların İctimai Şurası adlı təşkilatın iddiaları təxribat xarakterlidir” 11 Dekabr 2019, 15:18 ReAl Partiyası da namizədlərini AÇIQLADI 11 Dekabr 2019, 15:18 Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin saytı açıldı 11 Dekabr 2019, 15:09 Saxta "Nemiroff", "Beluqa" və "Ruskıy Standart" istehsal edən müəssisə aşkarlanıb - FOTO 11 Dekabr 2019, 14:55 Azercell-dən rəqəmsal Yeni İl kampaniyası!   11 Dekabr 2019, 14:47 Gəncədə sakinlərin problemləri yerində araşdırılır - FOTO   11 Dekabr 2019, 14:40 Yasamal rayonunda Heydər Əliyevin xatirəsi anılıb - FOTO 11 Dekabr 2019, 14:33 Sabah Bakıda bu yollar bağlı olacaq - Rəsmi  11 Dekabr 2019, 14:26 Dünyanın ən bahalı şirkətinin adı AÇIQLANDI 11 Dekabr 2019, 14:19 Bələdiyyələrə seçki prosesi niyə sönük keçir? - Deputat incik DANIŞDI: “Yeni parlamentdən soruşarsınız” 11 Dekabr 2019, 14:17 Daha bir futbol klubunun tərkibində akademiya yaradılır 11 Dekabr 2019, 14:02 BMU-nun tələbəsi beynəlxalq yarışda qızıl medal qazanıb 11 Dekabr 2019, 13:55 “Ölkəmizdə rusdilli məktəblərin olmasının əleyhinə deyiləm, amma…” - Şahlar Əsgərov 11 Dekabr 2019, 13:49 BANM “Baker Hughes” şirkəti ilə proqram təminatı lisenziyaları barədə saziş imzalayıb - FOTO 11 Dekabr 2019, 13:44 Bir qrup şəhid ailəsi və Qarabağ müharibəsi əlili evlə təmin olundu - FOTO 11 Dekabr 2019, 13:38 Türkiyə ABŞ-ın Yaxın Şərqə çıxışını bağlaya bilər – Sanksiyalara CAVAB 11 Dekabr 2019, 13:36 Əli Həsənov Fəxri Xiyabana gəldi: “Ulu öndərin ruhuna dualar oxudum 11 Dekabr 2019, 13:32 Sakit Okean Alyansı-Azərbaycan məsləhətləşmələrinə start verildi 11 Dekabr 2019, 13:20 Seçkiləri müşahidə etmək üçün Azərbaycan  AŞPA-ya dəvət göndərib 11 Dekabr 2019, 13:16 Ermənistan jurnalistlərin qarşılıqlı səfəri ətrafında şou yaradıb” - AÇIQLAMA 11 Dekabr 2019, 13:16 Heydər Əliyev Fondu Oqtay Gülalıyevlə bağlı məlumat YAYDI 11 Dekabr 2019, 13:11 Ramiz Mehdiyev iki institutun strukturunu DƏYİŞDİRDİ 11 Dekabr 2019, 13:06 Dövlət Departamenti, Lavrov və Azərbaycan xalçası 11 Dekabr 2019, 13:04 Zeynəb Xanlarova növbədənkənar seçkidə namizəd olacaq? - Köməkçisindən AÇIQLAMA 11 Dekabr 2019, 13:03 İcra başçısı malları yanan sahibkarlara ÜMİD verdi 11 Dekabr 2019, 13:02 Sabah hava necə olacaq? - PROQNOZ 11 Dekabr 2019, 12:55 Azərbaycanla Avropa Birliyi arasında imzalanacaq sənədin bəzi detalları AÇIQLANDI 11 Dekabr 2019, 12:49 Tural Gəncəliyev: “Beynəlxalq təşkilatlar daha Ermənistanın yalanlarına inanmır” 11 Dekabr 2019, 12:39 Bakıda evdən 20 min manat oğurlandı 11 Dekabr 2019, 12:37 İlham Əliyev BP qrupunun baş icraçı direktorunu qəbul edib - FOTO 11 Dekabr 2019, 12:30 ““EuroHome” bazarı sığortalanmayıbsa, bu halda FHN-nin də məsuliyyəti yaranır” - Ekspert   11 Dekabr 2019, 12:26 Əli Həsənov və Hacıbala Abutalıbov YAP-ın tədbirində - FOTOLAR 11 Dekabr 2019, 12:23