Arxiv
24 Yanvar 2020, 16:14 | MƏDƏNİYYƏT
“Əli və Nino”nun mübahisəli müəllifi olan AXC səfiri kimdir? - TARİX

“Onun çöhrəsi indiki kimi gözümün qabağındadır. Ah, necə gözəl, necə alicənab, necə namuslu, necə halal adam idi Yusif... Heyif  Yusifdən,çox heyif! Necə istiqanlı, necə mehriban, necə zəkalı oğlan idi...Yusif o qədər nurlu, o qədər şən adam idi ki, qapıdan girəndə elə bil evimizin işığı artırdı”. Professor Şövkət Məmmədova

 

Gənc ictimaiyyətimiz Y.V.Çəmənzəminlini daha çox istedadlı yazıçı kimi tanıyır, o isə həm də bacarıqlı siyasi xadim, mahir diplomat, qabiliyyətli publisist, bir sözlə, fəal vətəndaş olub. Təxəllüsü atasının doğma kəndi olan Çəmənzəminin (Cənubi Azərbaycan) adı ilə bağlıdır. ( Başqa və daha dəqiq hesab olunan versiyaya görə, təxəllüs Çəmənzəmin kəndindən Şuşaya gəlmiş 3 qardaşın şərəfinə qəbul olunub) . Qardaşlar Cənubi Azərbaycanın Çəmənzəmin kəndindən aclıq əlindən baş götürüb Şuşaya gəlmişdilər. Məşədi Mirbaba onlara əl tutmuş, öz həyətində sığınacaq verib himayəsinə almışdı. Onlar ailədə 3 qardaş olublar. Amma heç birinin məzarı yoxdur. Özü sürgündə-Nijni Novqorod həbs düşərgəsində vəfat etdiyi üçün harda dəfn olunduğu bilinmir. Qardaşlarının biri Parisdə, digəri Şuşada basdırıldı. Yəni,bizim üçün heç birinin məzarı yoxdur.

 

Çəmənzəminlinin son məktubu: “Əli və Nino”nu necə qorumaq istəyirdi?

Yusif Vəzir Çəmənzəminli Sibirə sürgün ediləndən sonra Bakıda qalan ailəsi çox əziyyət çəkir. Məcburiyyət qarşısında qalıb bir neçə dəfə yaşadıqları evi dəyişməli olurlar. Bakıda ilk açdıqları qapı isə Yusif bəyin  xanımı Bilqeyisin anası Kiçikxanımın yaşadığı ev olur. Kiçikxanım Yusif Vəzirin əlyazmalarını özünün sandığında gizləyir.  Yusif Vəzir məktublarını “sizin Əli” imzası ilə yazırdı.Yazıçının oğlu Orxan Vəzirov atası ilə bağlı yazdığı xatirələrində Yusif Vəzirin bu imza ilə məşhur “Əli və Nino” əsərinə işarə etdiyini bildirib. “Əli və Nino”nun müəllifliyi isə artıq yetmiş ildən çoxdur ki, həll olunmamış qalır. Amerikalı B.Bleyer əsəri Y.V.Çəmənzəminliyə aid etmək üçün 101 ehtimal irəli sürür.

 

Cümhuriyyət və Yusif Vəzir Çəmənzəminli...

AXC hökumətinin Yusif Vəzirə, həmçinin yazıçının da gənc dövlətə münasibəti hər zaman yaxşı olub. O, ilk növbədə F.X.Xoyskinin rəğbətini qazanmışdı. Bu səbəbdən Xoyski tərəfindən ona vacib missiya tapşırılır. O, Ukrayna ilə Azərbaycan arasında münasibətləri bərpa etmək və Azərbaycan tarixini, ədəbiyyat və  mədəniyyətini orada təbliğ etməli idi. O, Ukraynada səfir olmasına baxmayaraq, məvacib almırdı.Hökumət diplomatik nümayəndə kimi ona maaş təyin etməmişdi.  Kirayə qaldığı evin pulu güclə ödəyirdi. Bu vaxt Yusif bəyin cəmi 32 yaşı vardı. Yusif Vəzir Bakıya çox çətinliklə qayıdır. O, Nəsib bəyin qəbulunda olarkən İstanbulda Azərbaycan səfirliyi açılması təklifini səsləndirir. Bu təklif etirazla qarşılanmır. Beləliklə, 1919-cu ildə səfirlik fəaliyyətə başlayır. 1921-ci ilin əvvəllərinədək bu vəzifədə çalışıb, sonra Fransaya gedərək 4 il orada yaşayıb. O zaman vərəmdən əziyyət çəkən qardaşının(Mirinin) xilası üçün Parisdə fəhləlik edib.

Çəmənzəminli Mir Cəfər Bağırovun qara siyahısının əvvəlində gələn 4 ziyalıdan biri idi. Buna görə də ittifaqdan onun payına düşəcək evi yazıçıya vermədilər. Onun həbs edilməsində o vaxtın əsas reytinqli orqanı olan Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının rolu çox oldu. Yazıçılar İttifaqı Y.Vəzirin illərlə gözlədiyi 3 otaqlı mənzili tikilib hazır olduğu ərəfədə “öz qruplarında” olan şəxsə verirlər.

 

“Hər bir məmləkətin yaxşı və pisliyi onun qanunu ilə bilinir”

Yusif Vəzir Çəmənzəminli 8 illik həbs cəzasının üçüncü ilində-1943-cü il yanvar ayının 3-də Nijni Novqorod vilayətinin Suxobezvodnaya stansiyasındakı həbs düşərgəsində vəfat edir. 1956-cı ildə Yusif Vəzirə bəraət verildi. Sürgündən heç bir əşyası doğmalarına gəlib çatmadı. Onun keçdiyi həyat yolunun səhifələrini vərəqləyəndə, əmin olursan ki, ədib məşələ dönmüş bir ömür yaşayıb. O məşəlin işığını isə həmişə çox sevdiyi xalqının maarifi,müstəqilliyi,azadlığı yolunda yandırmışdır.

 

Firayə ALLAHVERDİYEVA

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
PSİXOLOQ MƏSLƏHƏTİ:  “Qaynar xətt” yaradılsın – KARANTİNİN 18-Cİ GÜNÜ 10 Aprel 2020, 01:38 OPEC+ razılaşdı: Gündəlik hasilat 10 milyon barel azaldılacaq 10 Aprel 2020, 00:59 Boris Conson palataya köçürüldü 10 Aprel 2020, 00:53 Bakıda motosiklet piyadanı vurdu 10 Aprel 2020, 00:36 ABŞ-da koronavirusdan ölənlərin sayı 16 374-ə çatdı 10 Aprel 2020, 00:17 Tanınmış akademik dünyasını dəyişdi 9 Aprel 2020, 23:59 İngiltərədə koronavirusdan bir gündə 881 nəfər öldü 9 Aprel 2020, 23:56 NATO-nun keçmiş baş katibi koronavirusdan sağaldı 9 Aprel 2020, 23:46 Fransada koronavirus 12 210 can alıb 9 Aprel 2020, 23:27 Azərbaycanda daha 3656 nəfər koronavirusla bağlı test olundu 9 Aprel 2020, 23:15 Bakı-Şamaxı yolunda ağır qəza 9 Aprel 2020, 23:05 Deputatın təşkilatı 20 tənhanın ərzaq təminatını üzərinə götürdü 9 Aprel 2020, 22:53 Sonu görünməyən, ağıla gəlməyən  tənəzzül – NAZARBAYEVDƏN ÖZ XALQINA MƏKTUB 9 Aprel 2020, 22:37 Heydər Əliyev Mərkəzindən Rusiyaya həmrəylik mesajı - VİDEO 9 Aprel 2020, 22:23 İşsizlərə şad xəbər: 10 000 nəfər üçün ÖDƏNİŞ EDİLİB 9 Aprel 2020, 22:18 “Rusiya Dağlıq Qarabağı müstəqil ölkə kimi tanımır” - Mariya Zaxarova 9 Aprel 2020, 21:53 Bu ölkədə koronavirus 18 279 nəfərin həyatına son qoydu 9 Aprel 2020, 21:36 Türkiyədə 3 Azərbaycan vətəndaşı koronavirusa yoluxub 9 Aprel 2020, 21:21 Türkiyədə koronavirus qurbanlarının sayı 908-ə çatdı 9 Aprel 2020, 21:08 Hərbi qulluqçular yaşı 65-dən yuxarı şəxslərə yardım çatdırıblar 9 Aprel 2020, 20:44 ATƏT PA-nın Bürosu Dağlıq Qarabağdakı “seçkiləri” ictimai sağlamlığa təhlükə adlandırdı 9 Aprel 2020, 20:27 Fəzail Ağamalıdan etiraz: VİDEONU KƏSİB BİZİ HƏDƏFƏ GÖTÜRÜBLƏR 9 Aprel 2020, 20:12 Koronavirusdan zərər çəkən sahibkarlara yardım edilməsinə başlanıldı 9 Aprel 2020, 20:01 Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı neft hasilatının azaldılmasına RAZILAŞDI 9 Aprel 2020, 19:52 Gürcüstanda daha 7 nəfərdə COVİD-19 tapıldı 9 Aprel 2020, 19:41 Karantindən buraxılan tələbə: “Gələn dəfə “Relax”a istirahətə gəlmək ümidi ilə...” - VİDEO 9 Aprel 2020, 19:37 “OPEC+” ölkələrinin nazirlərinin videokonfransı başladı - Neft BAHALAŞACAQ? 9 Aprel 2020, 19:29 UNEC brendi Xorvatiyada da tanındı 9 Aprel 2020, 19:24 Yol polisindən paytaxt sakinlərinə müraciət: Sağlamlığınıza biganə qalmayın 9 Aprel 2020, 19:16 Vasif Talıbovdan yeni kadr təyinatı 9 Aprel 2020, 19:09 Qazaxda 68, Tovuzda 71 nəfər cərimələndi - Karantin rejimini pozduğuna görə 9 Aprel 2020, 18:54 İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Türk Şurasının fövqəladə zirvə görüşü keçiriləcək 9 Aprel 2020, 18:46 İşsizlərə birdəfəlik ödəməyə görə ən çox yaranan sualların CAVABLARI 9 Aprel 2020, 18:40 Azercell dünyanın ən çox baxılan televiziya kanalarını təqdim edir 9 Aprel 2020, 18:33 Koronavirusdan ölənlərin sayı 90 minə ÇATDI 9 Aprel 2020, 18:30