Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Ukraynaya rəsmi səfəri ilk baxışdan iki ölkə arasında növbəti diplomatik təmas kimi görünə bilər. Lakin səfərin baş tutduğu geosiyasi şərait, keçirilən görüşlərin səviyyəsi və verilən mesajlar onu adi protokol səfəri çərçivəsindən çıxarır. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dördüncü ilində, Avrasiya məkanında yeni siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdığı, böyük güclər arasında rəqabətin daha da kəskinləşdiyi bir vaxtda Azərbaycanın xarici siyasətdə atdığı hər addım daha diqqətlə izlənilir.
Bu baxımdan Bayramovun Kiyevə səfəri həm də Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə öz yerini necə müəyyənləşdirdiyini göstərən mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər bir daha nümayiş etdirdi ki, Bakı öz xarici siyasətini hər hansı geosiyasi blokun maraqlarına uyğun deyil, milli maraqları və uzunmüddətli strateji hədəfləri əsasında formalaşdırmağa çalışır.
C. Bayramovun Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski tərəfindən qəbul edilməsi, Ukrayna rəhbərliyinin Azərbaycanın humanitar dəstəyini xüsusi vurğulaması, enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi əməkdaşlıq və müharibədən sonrakı bərpa prosesində mümkün iştirakın müzakirə olunması səfərin siyasi çəkisini artıran əsas məqamlardır.
Kiyevə səfər təsadüfi zaman seçimi deyil
Ceyhun Bayramovun Ukraynaya səfəri Rusiya-Ukrayna müharibəsinin hələ də davam etdiyi, Avropa təhlükəsizlik sisteminin ciddi transformasiya yaşadığı və postsovet məkanında yeni geosiyasi düzənin formalaşdığı bir dövrə təsadüf edir. Müharibənin uzanması yalnız döyüş meydanındakı vəziyyəti deyil, dövlətlərin xarici siyasət prioritetlərini, regional ittifaqları və iqtisadi əlaqələri də yenidən müəyyənləşdirir. Belə mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə yüksək səviyyəli diplomatik səfərlər ikitərəfli münasibətlərlə yanaşı, həm də həmin ölkənin strateji seçimlərinin göstəricisi kimi qəbul olunur.
Azərbaycan üçün bu dövr xüsusilə həssasdır. Bir tərəfdən ölkə Rusiya ilə qonşuluq münasibətlərini, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrini qoruyur, digər tərəfdən Avropa İttifaqı, Türkiyə, Mərkəzi Asiya dövlətləri və Ukrayna ilə əməkdaşlığı genişləndirir. Bu baxımdan Kiyevə səfər Bakının mürəkkəb geosiyasi şəraitdə diplomatik fəallığını davam etdirdiyini və müxtəlif güc mərkəzləri ilə siyasi dialoqu eyni vaxtda saxlamaq niyyətində olduğunu göstərir.
Məhz belə bir zamanda Azərbaycanın xarici işlər nazirinin Kiyevə getməsi onu göstərir ki, Bakı regionda baş verən prosesləri sadəcə müşahidə edən tərəf deyil. Azərbaycan son illərdə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizləri, humanitar təşəbbüslər və regional sabitlik məsələlərində rolunu artıraraq daha geniş geosiyasi gündəmin iştirakçısına çevrilib. Kiyevdə keçirilən görüşlər də bu fəallığın növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Səfərin vaxtı həm də onun diplomatik çəkisini artırır. Rusiya ilə Qərb arasında qarşıdurmanın davam etdiyi, tərəflərin qarşılıqlı etimad böhranının dərinləşdiyi bir mərhələdə Kiyevə yüksək səviyyəli səfər Azərbaycanın öz xarici siyasət qərarlarını müstəqil şəkildə verdiyini nümayiş etdirən addım kimi görünür. Bu, hər hansı geosiyasi mərkəzin diktəsi ilə deyil, Bakının milli maraqları və uzunmüddətli strateji hesablamaları əsasında qəbul edilmiş qərar təsiri bağışlayır.
Azərbaycan balans siyasətindən imtina etmir
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra xarici siyasətinin əsas sütunlarından biri balanslı diplomatiya olub. Fərqli geosiyasi mərkəzlərlə eyni vaxtda əməkdaşlıq etmək, heç bir blokun tam təsiri altına düşməmək və qərarları milli maraqlar prizmasından vermək Bakının uzun illərdir davam etdirdiyi strateji xəttdir. Xüsusilə son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində qütbləşmənin artması bu siyasətin əhəmiyyətini daha da artırıb.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi isə bu balansın ən ciddi sınaqlarından birinə çevrildi. Bir çox ölkələr qısa müddətdə konkret geosiyasi mövqe seçməyə məcbur olduqları halda, Azərbaycan beynəlxalq hüququ əsas götürən, lakin eyni zamanda regional reallıqları nəzərə alan siyasət yürütməyə çalışdı. Bakı Ukraynanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini dəfələrlə bəyan edib. Bu mövqe Azərbaycanın Qarabağ məsələsində uzun illər müdafiə etdiyi beynəlxalq hüquq prinsipləri ilə də tam uzlaşır.
Moskvadan sonra Kiyev: Bakı hər iki paytaxtla danışa bilir
Ceyhun Bayramovun Kiyevə səfəri son aylarda Azərbaycanın həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə intensiv diplomatik təmaslarının davamı kimi diqqət çəkir. Bu, Bakının özünü geosiyasi seçim qarşısında qoymamaq siyasətinin növbəti nümunəsidir.
Hazırkı beynəlxalq şəraitdə belə diplomatik manevr imkanına malik ölkələrin sayı çox deyil. Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropa və postsovet məkanında siyasi xəttləri kəskin şəkildə ayırıb. Bir çox dövlətlər ya Qərb koalisiyasının, ya da Moskvanın mövqeyinə yaxınlaşmağa üstünlük veriblər. Azərbaycan isə bu bölgüdən kənarda qalmağa və hər iki tərəflə siyasi dialoqu davam etdirməyə çalışır.
Bu yanaşma Bakıya yalnız diplomatik elastiklik qazandırmır. Eyni zamanda ölkənin regional əhəmiyyətini artırır. Çünki müxtəlif siyasi mərkəzlərlə eyni vaxtda işləyə bilən dövlətlər beynəlxalq münasibətlərdə daha geniş manevr imkanlarına malik olurlar.
Azərbaycanın məqsədi vasitəçi rolunu üzərinə götürmək olmasa da, hər iki paytaxtın Bakı ilə dialoqa açıq olması ölkənin etibarlı tərəfdaş imicini gücləndirir. Bu isə enerji layihələrindən tutmuş nəqliyyat dəhlizlərinə, regional təhlükəsizlikdən iqtisadi əməkdaşlığa qədər müxtəlif istiqamətlərdə Azərbaycanın imkanlarını genişləndirir.
Əslində, Moskvadan sonra Kiyevə səfər Azərbaycanın hansısa tərəfə yaxınlaşmasının deyil, məhz heç bir tərəflə əlaqələri qoparmamaq strategiyasının növbəti nümayişidir.
Zelenskinin təşəkkürü diplomatik mesaj idi
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycanın humanitar dəstəyinə görə açıq təşəkkür etməsi formal diplomatik etiketdən daha böyük məna daşıyır. Dövlət başçılarının və yüksək səviyyəli rəsmilərin ictimai açıqlamalarında hər ifadənin siyasi yükü olur və belə təşəkkürlər adətən konkret mesaj xarakteri daşıyır.
Kiyev bununla Azərbaycanın müharibə dövründə tutduğu mövqeyi və göstərdiyi humanitar dəstəyi yüksək qiymətləndirdiyini nümayiş etdirmiş oldu. Azərbaycan işğaldan zərər çəkmiş yaşayış məntəqələrinin bərpasına vəsait ayırıb, enerji infrastrukturunun bərpasına yardım edib, humanitar layihələr həyata keçirib. Bu addımlar Ukraynada yalnız texniki yardım kimi deyil, həm də siyasi dəstək elementi kimi qəbul edilir.
Bu, Azərbaycanın "yumşaq güc" siyasətinin də mühüm hissəsidir. Son illər Bakı yalnız enerji ixrac edən və ya regional layihələr həyata keçirən ölkə kimi deyil, humanitar təşəbbüslərə sərmayə yatıran dövlət kimi də çıxış etməyə başlayıb. Humanitar diplomatiya isə beynəlxalq münasibətlərdə klassik siyasi bəyanatlardan daha uzunmüddətli təsir yarada bilir.
Zelenskinin təşəkkürü həm də göstərir ki, Azərbaycanın Ukrayna ilə münasibətləri yalnız müharibə kontekstində deyil, gələcək əməkdaşlıq perspektivləri baxımından da əhəmiyyət kəsb edir.
Enerji diplomatiyası yenidən ön plana çıxır
Səfər zamanı Ukraynaya təbii qaz tədarükü imkanlarının müzakirə olunması təsadüfi məsələ deyil. Son illərdə enerji məsələsi artıq iqtisadi sahədən çıxaraq geosiyasətin əsas alətlərindən birinə çevrilib. Xüsusilə Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltmaq siyasəti Azərbaycan kimi alternativ təchizatçıların strateji əhəmiyyətini artırıb.
Azərbaycan bu gün Avropaya qaz ixrac edən əsas ölkələrdən biridir və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Ukrayna ilə mümkün əməkdaşlıq da bu siyasətin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Təbii ki, bu istiqamətdə texniki, logistika və iqtisadi məsələlər mövcuddur. Lakin mövzunun yüksək səviyyəli görüşlərdə müzakirəyə çıxarılması belə göstərir ki, tərəflər gələcək əməkdaşlıq imkanlarını indidən nəzərdən keçirirlər.
Enerji artıq Azərbaycanın xarici siyasətində təkcə iqtisadi gəlir mənbəyi deyil. O, diplomatik təsir imkanlarını artıran, yeni tərəfdaşlıqlar yaradan və ölkənin beynəlxalq mövqeyini gücləndirən əsas alətlərdən birinə çevrilib. Kiyevdə bu mövzunun gündəmə gəlməsi də Azərbaycanın enerji diplomatiyasının coğrafiyasının genişləndiyini göstərir.
Azərbaycan regional güc statusunu möhkəmləndirir
Son illərdə Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində ciddi dəyişikliklər baş verib. Əgər əvvəllər əsas diqqət Qarabağ münaqişəsinin həllinə yönəlirdisə, hazırda Bakı daha geniş regional və beynəlxalq məsələlərdə fəal iştirak edir.
Azərbaycan həm Türkiyə, həm Mərkəzi Asiya dövlətləri, həm Avropa İttifaqı, həm Çin, həm də Yaxın Şərq ölkələri ilə paralel şəkildə əməkdaşlıq formatlarını inkişaf etdirir. Orta Dəhliz layihəsi, enerji marşrutları, nəqliyyat infrastrukturu və regional iqtisadi inteqrasiya Bakının geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırır.
Məhz buna görə Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqaz ölkəsi kimi deyil, Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm siyasi, enerji və logistika mərkəzlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu status ölkəyə həm iqtisadi üstünlüklər, həm də diplomatik təsir imkanları qazandırır.
Kiyevə yüksək səviyyəli səfər də bu prosesin tərkib hissəsi kimi görünür. Azərbaycan göstərməyə çalışır ki, regionda baş verən əsas siyasi proseslərdən kənarda qalan deyil, onların formalaşmasında söz sahibi olan aktorlardan biridir. Bu isə ölkənin yalnız hərbi və iqtisadi deyil, diplomatik gücünün də artdığını göstərən mühüm göstəricilərdən hesab oluna bilər.
