23 fevral 2018, Cümə
Ana Səhifə - REPORTAJ - “59 saylı qəbir” - Brejnev və Andropovun kabinetində müzakirə olunan HÜSEYN CAVİD...
“59 saylı qəbir” - Brejnev və Andropovun kabinetində müzakirə olunan HÜSEYN CAVİD...
12.10.2017, 22:22

1982-ci il oktyabrın 12-də Naxçıvan  Vilayət Partiya Komitəsi Hüseyn Cavidin məzarının tapılması, cənazəsinin qalıqlarının  Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı qərar qəbul edir. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə qəbul olunan qərar 14 gündən sonra, oktyabrın 26-da Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatına, ədəbi mühitində əlamətdar bir tarix kimi yazılır.

Sözsüz ki, sovet ideologiyası və rejiminin hakim olduğu bir dövrdə Naxçıvanda qəbul olunmuş qərar hələ heç də hər şey demək deyildi. Onun icrası üçün Kremldə Brejnevin, Lubyankada DTK sədri Andropovun razılığını almaq mütləq şərtlərdən biri idi...

Modern.az saytı 1982-ci ilin Hüseyn Cavid xatirəli oktyabr günləri haqqında yazını təqdim edir.

Hüseyn Cavidlə bağlı Moskva müzakirələrindən və razılaşmalarından sonra tarixi qərarın icrası Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin katibi Həmid Cəfərova həvalə olunur. 35 ildən sonra Həmid Cəfərov həmin günləri belə xatırlayır:

“Qüqrətli Azərbaycan şairi və dramaturqu, taleyinə  ağrılı-acılı, məşəqqətli  bir ömür yazılmış Hüseyn Cavid fəlsəfi-estetik məzmuna malik yaradıcılığı ilə ədəbiyyatımızda yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoyub, Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında müstəsna xidmətlər göstərib. Təsadüfi deyil ki, Hüseyn Cavaidin xatirəsi ona layiq şəkildə əbədiləşdirilib. Belə bir tarixi və şərəfli işdə müdrik şəxsiyyət Heydər Əliyevin misilsiz xidmətləri olub. Otuz beş il əvvəl məhz Heydər Əliyevin  təşəbbüsü ilə uzaq Sibirin əlçatmaz yerlərindən  Cavidin cənazəsinin qalıqlarının doğma yurdu Naxçıvana gətirilməsi ulu öndərimizin  tarixi xidmətlərindəndir.

 

 

1982-ci il  oktyabrın 3-də Heydər Əliyev  Naxçıvanda səfərdə olarkən şərəfli bir işə xeyir-dua verdi. Cavidsevərlərin  müqəddəs bir arzusunun reallaşmasına geniş imkanlar açıldı. Belə ki, 1956-cı  il martın 6-da Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin hökmü ilə Hüseyn Cavid bəraət aldıqdan sonra onun cənazəsinin qalıqlarının Azərbaycana gətirilməsinə bir neçə dəfə cəhd göstərilsə də, sovet ideologiyasının hökm sürdüyü SSRİ məkanında belə bir məsələnin reallaşması  müşkülə çevrildiyindən, soyuq Sibirdəki dəmir seyflərin açılması, “sovsekretno” sənədlərin öyrənilməsi, Cavidin məzarının ucsuz-bucaqsız Sibirdə axtarılıb-tapılması və nəhayət onun Azərbaycana gətirilməsi üçün müvafiq icazələrin alınması o dövrdə həllini tapmamışdı. Ancaq Heydər Əliyev bütün imkanlardan istifadə edərək bu məsələnin həllinə nail oldu.

Beləliklə,  onun göstərişi ilə 1982-ci il oktyabrın 12-də Naxçıvan  Vilayət Partiya Komitəsi Hüseyn Cavidin məzarının tapılması, cənazəsinin qalıqlarının  Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı qərar qəbul etdi və bu işin icrası Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin katibi kimi  mənə  həvalə olundu. Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin qərarından sonra  muxtar respublikanın  daxili işlər nazirinin sabiq müavini, polkovnik Telman Əliyev və o zaman SSRİ-nin ən cavan deputatı olan Zakir Nəsirovla Sibirə yollandıq...”

 

 

Sözsüz ki, “gedər-gəlməz” bir məkan sayılan Sibirə səfər etmək, neçə onilliklər ötdükdən sonra heç bir sorağı olmayan bir məkanda Hüseyn Cavidi “axtarmaq” çətin, məsuliyyətli bir iş idi. Həmid müəllim həmin anların çətinliyindən, amma çox şərəfli bir iş olmağından söhbət açır:

“Qərarın icrası məsuliyyətli və çətin olsa da, məhz  onun arxasında Heydər Əliyevin adı durduğu üçün heç bir müşküllükdən söhbət  gedə bilməzdi. Əksinə, ulu öndərimizin adı, şərəfli bir işə dəstək durması Cavidin mənəvi övladları olaraq bizə qol-qanad verirdi. Çünki, bu qərarın icra olunmasına bilavasitə Heydər Əliyevin özü  rəhbərlik edirdi.  Heydər Əliyev “Bakinski raboçi” qəzetinə verdiyi müsahibələrin birində qeyd edirdi ki, o Cavidin cənazəsinin qalıqlarının uzaq Sibirdən Azərbaycana gətirilməsi üçün SSRİ kimi nəhəng bir dövlətin “birinci şəxsinə” - Sov.İKP MK-nın Baş katibi Brejnevə, həmçinin SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri Andropova müraciət etmişdi. Bəli, bu məsələni həll etmək üçün SSRİ kimi böyük bir dövlətin rəhbərliyi yanında yüksək nüfuza sahib olmaq və onun icazəsini almaq vacib idi. Təbii ki, həmin dövrdə bütün bunları yalnız Heydər Əliyev edə bilərdi.

Sibirə səfərimizin ilk günündən başlayaraq Cavidlə bağlı  bir sıra arxiv sənədləri öyrənildi. Müəyyən edildi ki,  Hüseyn Cavid 1941-ci il dekabrın 5-də İrkutsk vilayəti Tayşet rayonunun əlillər xəstəxanasında vəfat edib, Şevçenko kəndindəki qəbiristanlıqda 59 saylı qəbirdə torpağa tapşırılıb. Üç gün sonra isə Sov.İKP İrkutsk Vilayət Partiya Komitəsində görüş zamanı Cavidin məzarının  yerinin müəyyən edilməsinə, bununla əlaqədar İrkutsk vilayətinin Tayşet rayonunun Şevçenko kəndini, 1940-cı illərdə burada yerləşən 21 saylı kaloniyanı və əlillər xəstəxanasını tanıyan adamların tapılmasına sərancam verildi.

 

 

Sibirdə olarkən Cavidin “sakini olduğu” əlillər evinin 1956-cı ildə  dağıdılması, Sibirin sıx meşələrindəki  Şevçenko kəndinin itib-batması, orada indi heç kimin yaşamaması haqda məlumatlar bizi sarsıdırdı. Eyni zamanda bildirirdilər ki, 30 dərəcə şaxtada həmin yerlərə getmək həm mümkünsüzdür, həm də təhlükəlidir. Lakin bu məlumatlar bizi yolumuzdan döndərə bilməzdi. Bizim təkidli və təkrar-təkrar xahişlərimizdən sonra zirehli maşınlar 1982-ci il oktyabrın 21-də yerli əhalinin “gedər-gəlməz” saydıqları Tayşet şəhərindən 75 kilometr məsafədə yerləşən Şevçenko kəndinə istiqamət aldı. Bu səfərə rəsmi olaraq partiya, hüquq-mühafizə, ədliyyə, səhiyyə orqanlarının məsul işçiləri qatılmışdılar. Bütün ümidlər isə 1941-ci ildə Cavidin “həbs evində”- islah-əmək düşərgəsində keşikçi dəstəsinin rəisi işləmiş 72 yaşlı Darafiy Tradyakola idi.  O qətiyyətlə bildiridi ki, “Şevçenkoda 40 min insanın dəfn olunduğu qəbiristanlıq dağılmayıb”.  Oktyabrın 21-də Şevçenko kəndində olduq. Kənd əslində 100 hektarlarla ərazisi olan sərt Sibir meşəsi idi. Məzarlıq tapıldı.  İki saat axtarışdan sonra isə Şevçenko rayon prokuroru Yelena  Xaritinova 59 saylı qəbiri tapdı və qəbrin açılması üçün sanksiya imzalandı və nəhayət Cavidin qəbri qazıldı…

Heç nə hədər getməmişdi, Hüseyn Cavid “59”-da uyuyurdu. Hüseyn Cavid “tapılmışdı”...

Əvvəlcədən planlaşdırdığımız kimi Hüseyn Cavid Şevçenko-Tayşet- İrkutsk- Moskva-Yerevan-Naxçıvan marşrutu ilə doğma yurduna “qayıtmalı” idi. İrkutskdan Moskvaya uçarkən stüardessa mənə Bakıdan gələn tapşırığı çatdırdı: “Heydər Əliyevin göstərişi ilə siz  oktyabrın 26-da 861-ci reyslə Moskvadan birbaşa Bakıya uçmalısınız”.

Azərbaycan rəhbərinin - Heydər Əliyevin bu tapşırığı ilə marşrut dəyişildi. Bu, adi bir tapşırıq deyildi və bir tale yazısı idi. Cavidin “ayağı” İrəvana dəyməməliydi, Cavid Bakıdan getmişdi, Bakıya da qayıtmalıydı…”

Beləliklə, 1982-ci il oktyabrın 26-da Hüseyn Cavid Moskvadan Bakıya,  sonra  isə Naxçıvana “uçur”. Naxçıvanda - evinin qarşısında torpağa tapşırılır…


İlham Cəmiloğlu
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Bakuxeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Xocalı və Srebrenitsa şahidlərinin dünyaya müraciəti: “Xocalı soyqırımını tanıyın”
23.02.2018, 02:04

Xocalı və Srebrenitsa şahidlərinin dünyaya müraciəti: “Xocalı soyqırımını tanıyın”

Türkiyə Niderland parlamentinin qərarını qınadı
23.02.2018, 01:00

Türkiyə Niderland parlamentinin qərarını qınadı

Səfirlikdə 400 kiloqram narkotik aşkarlandı
23.02.2018, 00:45

Səfirlikdə 400 kiloqram narkotik aşkarlandı

“Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqına qarşı ən ağır cinayətdir” – Əli Həsənov
23.02.2018, 00:36

“Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqına qarşı ən ağır cinayətdir” – Əli Həsənov

Əsəd rejiminə məxsus hərbi kortej hədəf alındı
23.02.2018, 00:20

Əsəd rejiminə məxsus hərbi kortej hədəf alındı

Vyanada İpək Yoluna Dəstək Qrupunun 2-ci iclası keçirilib
23.02.2018, 00:07

Vyanada İpək Yoluna Dəstək Qrupunun 2-ci iclası keçirilib

ATƏT məkanında mətbuat azadlığı və plüralizm tam təmin olunmalıdır
22.02.2018, 23:53

ATƏT məkanında mətbuat azadlığı və plüralizm tam təmin olunmalıdır

Prezident ABŞ-da xəstəxanaya yerləşdirildi
22.02.2018, 23:38

Prezident ABŞ-da xəstəxanaya yerləşdirildi

Azərbaycan nefti bahalaşdı
22.02.2018, 23:17

Azərbaycan nefti bahalaşdı

Leyla Əliyeva Xocalı faciəsinin 26-cı ildönümü ilə bağlı tamaşanın təqdimatında - Fotolar
22.02.2018, 23:03

Leyla Əliyeva Xocalı faciəsinin 26-cı ildönümü ilə bağlı tamaşanın təqdimatında - Fotolar

Beyləqanda ağır qəza: 2 ölü, 3 yaralı
22.02.2018, 22:50

Beyləqanda ağır qəza: 2 ölü, 3 yaralı

Hollandiya parlamenti qondarma erməni soyqırımını tanıdı
22.02.2018, 22:36

Hollandiya parlamenti qondarma erməni soyqırımını tanıdı

Müdafiə nazirləri Rusiyaya toplandı
22.02.2018, 22:20

Müdafiə nazirləri Rusiyaya toplandı

"Bitcoin"in yenidən ucuzlaşıb
22.02.2018, 22:06

"Bitcoin"in yenidən ucuzlaşıb

ABŞ səfirliyinin dəstəyi ilə 200 nəfərə hüquqi yardım göstərilib
22.02.2018, 21:50

ABŞ səfirliyinin dəstəyi ilə 200 nəfərə hüquqi yardım göstərilib

Aparıcı politoloqla əlbəyaxa davaya çıxdı - Video
22.02.2018, 21:36

Aparıcı politoloqla əlbəyaxa davaya çıxdı - Video

Rusiyada terror aktının qarşısı alınıb
22.02.2018, 21:22

Rusiyada terror aktının qarşısı alınıb

Azərbaycan Küveyt əlaqələri inkişaf edir
22.02.2018, 21:09

Azərbaycan Küveyt əlaqələri inkişaf edir

Azərbaycanda 30 min 131 narkotik istifadəçisi var
22.02.2018, 20:57

Azərbaycanda 30 min 131 narkotik istifadəçisi var

Misirdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı 50 faiz artıb
22.02.2018, 20:42

Misirdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı 50 faiz artıb

Təyyarələrdə mobil  xidmətlərin dayandırılma səbəbi  . . .
22.02.2018, 20:28

Təyyarələrdə mobil  xidmətlərin dayandırılma səbəbi  . . .

Ermənistan Qarabağda 9 hərbçisini itirdi
22.02.2018, 20:14

Ermənistan Qarabağda 9 hərbçisini itirdi

Dövlət İmtahan Mərkəzindən XƏBƏRDARLIQ   
22.02.2018, 20:03

Dövlət İmtahan Mərkəzindən XƏBƏRDARLIQ  

“Küveytdən Azərbaycana 16 min 477 nəfər turist gəlib” – Səfir
22.02.2018, 19:56

“Küveytdən Azərbaycana 16 min 477 nəfər turist gəlib” – Səfir

Naxçıvana 3 milyon manat ayrıldı
22.02.2018, 18:57

Naxçıvana 3 milyon manat ayrıldı

Prezidentin fərdi təqaüdü 1450 manat olacaq
22.02.2018, 18:52

Prezidentin fərdi təqaüdü 1450 manat olacaq

Gənc istedadların təqaüdü 100 manat artırıldı
22.02.2018, 18:45

Gənc istedadların təqaüdü 100 manat artırıldı

Bakının bu rayonlarında içməli su olmayacaq
22.02.2018, 18:37

Bakının bu rayonlarında içməli su olmayacaq

Seçkiqabağı təşviqat üçün ödənişsiz efir və dərc yeri bu KİV-də olacaq
22.02.2018, 18:31

Seçkiqabağı təşviqat üçün ödənişsiz efir və dərc yeri bu KİV-də olacaq

Fəxri adlara görə aylıq təqaüdlərin məbləği artırılıb
22.02.2018, 18:24

Fəxri adlara görə aylıq təqaüdlərin məbləği artırılıb

Prezident Bruney sultanını təbrik edib
22.02.2018, 18:19

Prezident Bruney sultanını təbrik edib

Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu
22.02.2018, 18:07

Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu

Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam verdi
22.02.2018, 17:53

Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam verdi

Bakıda şagirdin açıq-saçıq şəklini yayan müəllimlə bağlı araşdırma başladı
22.02.2018, 17:52

Bakıda şagirdin açıq-saçıq şəklini yayan müəllimlə bağlı araşdırma başladı

Azərbaycan-Rusiya sərhəddində ilk demarkasiya nişanı quraşdırılıb   
22.02.2018, 17:46

Azərbaycan-Rusiya sərhəddində ilk demarkasiya nişanı quraşdırılıb  

ARXİV
SORĞU
Hansı supermarketdən alver edirsiniz?
“ARAZ” marketləri(9.43%)
“Bazarstore”(7.54%)
“Neptun” marketləri(1.88%)
“Favorit” marketi(7.54%)
“Makromarket”(3.77%)
“Bizim market”(1.88%)
“Rahat market”(3.77%)
“Bravo” marketləri(13.2%)
“Oba market”(11.3%)
Heç biri - digər mağazalar(39.6%)