12 dekabr 2017, Çərşənbə
Ana Səhifə - REPORTAJ - “59 saylı qəbir” - Brejnev və Andropovun kabinetində müzakirə olunan HÜSEYN CAVİD...
“59 saylı qəbir” - Brejnev və Andropovun kabinetində müzakirə olunan HÜSEYN CAVİD...
12.10.2017, 22:22

1982-ci il oktyabrın 12-də Naxçıvan  Vilayət Partiya Komitəsi Hüseyn Cavidin məzarının tapılması, cənazəsinin qalıqlarının  Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı qərar qəbul edir. Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə qəbul olunan qərar 14 gündən sonra, oktyabrın 26-da Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatına, ədəbi mühitində əlamətdar bir tarix kimi yazılır.

Sözsüz ki, sovet ideologiyası və rejiminin hakim olduğu bir dövrdə Naxçıvanda qəbul olunmuş qərar hələ heç də hər şey demək deyildi. Onun icrası üçün Kremldə Brejnevin, Lubyankada DTK sədri Andropovun razılığını almaq mütləq şərtlərdən biri idi...

Modern.az saytı 1982-ci ilin Hüseyn Cavid xatirəli oktyabr günləri haqqında yazını təqdim edir.

Hüseyn Cavidlə bağlı Moskva müzakirələrindən və razılaşmalarından sonra tarixi qərarın icrası Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin katibi Həmid Cəfərova həvalə olunur. 35 ildən sonra Həmid Cəfərov həmin günləri belə xatırlayır:

“Qüqrətli Azərbaycan şairi və dramaturqu, taleyinə  ağrılı-acılı, məşəqqətli  bir ömür yazılmış Hüseyn Cavid fəlsəfi-estetik məzmuna malik yaradıcılığı ilə ədəbiyyatımızda yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoyub, Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında müstəsna xidmətlər göstərib. Təsadüfi deyil ki, Hüseyn Cavaidin xatirəsi ona layiq şəkildə əbədiləşdirilib. Belə bir tarixi və şərəfli işdə müdrik şəxsiyyət Heydər Əliyevin misilsiz xidmətləri olub. Otuz beş il əvvəl məhz Heydər Əliyevin  təşəbbüsü ilə uzaq Sibirin əlçatmaz yerlərindən  Cavidin cənazəsinin qalıqlarının doğma yurdu Naxçıvana gətirilməsi ulu öndərimizin  tarixi xidmətlərindəndir.

 

 

1982-ci il  oktyabrın 3-də Heydər Əliyev  Naxçıvanda səfərdə olarkən şərəfli bir işə xeyir-dua verdi. Cavidsevərlərin  müqəddəs bir arzusunun reallaşmasına geniş imkanlar açıldı. Belə ki, 1956-cı  il martın 6-da Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin hökmü ilə Hüseyn Cavid bəraət aldıqdan sonra onun cənazəsinin qalıqlarının Azərbaycana gətirilməsinə bir neçə dəfə cəhd göstərilsə də, sovet ideologiyasının hökm sürdüyü SSRİ məkanında belə bir məsələnin reallaşması  müşkülə çevrildiyindən, soyuq Sibirdəki dəmir seyflərin açılması, “sovsekretno” sənədlərin öyrənilməsi, Cavidin məzarının ucsuz-bucaqsız Sibirdə axtarılıb-tapılması və nəhayət onun Azərbaycana gətirilməsi üçün müvafiq icazələrin alınması o dövrdə həllini tapmamışdı. Ancaq Heydər Əliyev bütün imkanlardan istifadə edərək bu məsələnin həllinə nail oldu.

Beləliklə,  onun göstərişi ilə 1982-ci il oktyabrın 12-də Naxçıvan  Vilayət Partiya Komitəsi Hüseyn Cavidin məzarının tapılması, cənazəsinin qalıqlarının  Azərbaycana gətirilməsi ilə bağlı qərar qəbul etdi və bu işin icrası Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin katibi kimi  mənə  həvalə olundu. Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin qərarından sonra  muxtar respublikanın  daxili işlər nazirinin sabiq müavini, polkovnik Telman Əliyev və o zaman SSRİ-nin ən cavan deputatı olan Zakir Nəsirovla Sibirə yollandıq...”

 

 

Sözsüz ki, “gedər-gəlməz” bir məkan sayılan Sibirə səfər etmək, neçə onilliklər ötdükdən sonra heç bir sorağı olmayan bir məkanda Hüseyn Cavidi “axtarmaq” çətin, məsuliyyətli bir iş idi. Həmid müəllim həmin anların çətinliyindən, amma çox şərəfli bir iş olmağından söhbət açır:

“Qərarın icrası məsuliyyətli və çətin olsa da, məhz  onun arxasında Heydər Əliyevin adı durduğu üçün heç bir müşküllükdən söhbət  gedə bilməzdi. Əksinə, ulu öndərimizin adı, şərəfli bir işə dəstək durması Cavidin mənəvi övladları olaraq bizə qol-qanad verirdi. Çünki, bu qərarın icra olunmasına bilavasitə Heydər Əliyevin özü  rəhbərlik edirdi.  Heydər Əliyev “Bakinski raboçi” qəzetinə verdiyi müsahibələrin birində qeyd edirdi ki, o Cavidin cənazəsinin qalıqlarının uzaq Sibirdən Azərbaycana gətirilməsi üçün SSRİ kimi nəhəng bir dövlətin “birinci şəxsinə” - Sov.İKP MK-nın Baş katibi Brejnevə, həmçinin SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri Andropova müraciət etmişdi. Bəli, bu məsələni həll etmək üçün SSRİ kimi böyük bir dövlətin rəhbərliyi yanında yüksək nüfuza sahib olmaq və onun icazəsini almaq vacib idi. Təbii ki, həmin dövrdə bütün bunları yalnız Heydər Əliyev edə bilərdi.

Sibirə səfərimizin ilk günündən başlayaraq Cavidlə bağlı  bir sıra arxiv sənədləri öyrənildi. Müəyyən edildi ki,  Hüseyn Cavid 1941-ci il dekabrın 5-də İrkutsk vilayəti Tayşet rayonunun əlillər xəstəxanasında vəfat edib, Şevçenko kəndindəki qəbiristanlıqda 59 saylı qəbirdə torpağa tapşırılıb. Üç gün sonra isə Sov.İKP İrkutsk Vilayət Partiya Komitəsində görüş zamanı Cavidin məzarının  yerinin müəyyən edilməsinə, bununla əlaqədar İrkutsk vilayətinin Tayşet rayonunun Şevçenko kəndini, 1940-cı illərdə burada yerləşən 21 saylı kaloniyanı və əlillər xəstəxanasını tanıyan adamların tapılmasına sərancam verildi.

 

 

Sibirdə olarkən Cavidin “sakini olduğu” əlillər evinin 1956-cı ildə  dağıdılması, Sibirin sıx meşələrindəki  Şevçenko kəndinin itib-batması, orada indi heç kimin yaşamaması haqda məlumatlar bizi sarsıdırdı. Eyni zamanda bildirirdilər ki, 30 dərəcə şaxtada həmin yerlərə getmək həm mümkünsüzdür, həm də təhlükəlidir. Lakin bu məlumatlar bizi yolumuzdan döndərə bilməzdi. Bizim təkidli və təkrar-təkrar xahişlərimizdən sonra zirehli maşınlar 1982-ci il oktyabrın 21-də yerli əhalinin “gedər-gəlməz” saydıqları Tayşet şəhərindən 75 kilometr məsafədə yerləşən Şevçenko kəndinə istiqamət aldı. Bu səfərə rəsmi olaraq partiya, hüquq-mühafizə, ədliyyə, səhiyyə orqanlarının məsul işçiləri qatılmışdılar. Bütün ümidlər isə 1941-ci ildə Cavidin “həbs evində”- islah-əmək düşərgəsində keşikçi dəstəsinin rəisi işləmiş 72 yaşlı Darafiy Tradyakola idi.  O qətiyyətlə bildiridi ki, “Şevçenkoda 40 min insanın dəfn olunduğu qəbiristanlıq dağılmayıb”.  Oktyabrın 21-də Şevçenko kəndində olduq. Kənd əslində 100 hektarlarla ərazisi olan sərt Sibir meşəsi idi. Məzarlıq tapıldı.  İki saat axtarışdan sonra isə Şevçenko rayon prokuroru Yelena  Xaritinova 59 saylı qəbiri tapdı və qəbrin açılması üçün sanksiya imzalandı və nəhayət Cavidin qəbri qazıldı…

Heç nə hədər getməmişdi, Hüseyn Cavid “59”-da uyuyurdu. Hüseyn Cavid “tapılmışdı”...

Əvvəlcədən planlaşdırdığımız kimi Hüseyn Cavid Şevçenko-Tayşet- İrkutsk- Moskva-Yerevan-Naxçıvan marşrutu ilə doğma yurduna “qayıtmalı” idi. İrkutskdan Moskvaya uçarkən stüardessa mənə Bakıdan gələn tapşırığı çatdırdı: “Heydər Əliyevin göstərişi ilə siz  oktyabrın 26-da 861-ci reyslə Moskvadan birbaşa Bakıya uçmalısınız”.

Azərbaycan rəhbərinin - Heydər Əliyevin bu tapşırığı ilə marşrut dəyişildi. Bu, adi bir tapşırıq deyildi və bir tale yazısı idi. Cavidin “ayağı” İrəvana dəyməməliydi, Cavid Bakıdan getmişdi, Bakıya da qayıtmalıydı…”

Beləliklə, 1982-ci il oktyabrın 26-da Hüseyn Cavid Moskvadan Bakıya,  sonra  isə Naxçıvana “uçur”. Naxçıvanda - evinin qarşısında torpağa tapşırılır…


İlham Cəmiloğlu
Xəbərin müəllifi
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
ABŞ qoşunlarını Suriyadan çıxarmağı planlaşdırmır
12.12.2017, 01:26

ABŞ qoşunlarını Suriyadan çıxarmağı planlaşdırmır

Bakıda məcburi eniş edən 
12.12.2017, 01:03

Bakıda məcburi eniş edən  "Boeing-777"nin sərnişinləri təyyarəni tərk etdi - Yenilənib

Şəkidə ata xəstə qızını küçəyə atdı - Video
12.12.2017, 00:46

Şəkidə ata xəstə qızını küçəyə atdı - Video

Əli Laricani: “İran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üçün səy göstərir”
12.12.2017, 00:32

Əli Laricani: “İran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üçün səy göstərir”

Rəsulzadənin təxirə saldığı qanun layihəsi- Cümhuriyyət parlamentinin ilk iclası
12.12.2017, 00:18

Rəsulzadənin təxirə saldığı qanun layihəsi- Cümhuriyyət parlamentinin ilk iclası

Mingəçevirdə yanğın, 5 nəfər zəhərləndi
12.12.2017, 00:09

Mingəçevirdə yanğın, 5 nəfər zəhərləndi

Heydər Əliyevin anım günüdür
12.12.2017, 00:02

Heydər Əliyevin anım günüdür

Azərbaycan nefti 66 dollar oldu
11.12.2017, 23:55

Azərbaycan nefti 66 dollar oldu

Putin Ərdoğanla görüşü konstruktiv dəyərləndirdi
11.12.2017, 23:37

Putin Ərdoğanla görüşü konstruktiv dəyərləndirdi

Zirzəmidə yanmış kişi meyiti tapıldı
11.12.2017, 23:27

Zirzəmidə yanmış kişi meyiti tapıldı

Bakıda 700 sərnişin avtobusu kart sisteminə keçəcək
11.12.2017, 23:14

Bakıda 700 sərnişin avtobusu kart sisteminə keçəcək

“Qüds məsələsində Putinlə mövqelərimiz oxşardır”- Ərdoğan - YENİLƏNİR
11.12.2017, 22:57

“Qüds məsələsində Putinlə mövqelərimiz oxşardır”- Ərdoğan - YENİLƏNİR

Yol qəzasında yaralanan hərbçi xəstəxanada öldü
11.12.2017, 22:50

Yol qəzasında yaralanan hərbçi xəstəxanada öldü

Mixail Saakaşvili azadlığa buraxılıb
11.12.2017, 22:37

Mixail Saakaşvili azadlığa buraxılıb

“Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqımız üçün xidmətləri ölçüyəgəlməzdir”
11.12.2017, 22:17

“Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqımız üçün xidmətləri ölçüyəgəlməzdir”

 “Heydər Əliyev öyrənilməmiş bir dünyadır” - Deputat Eldəniz Səlimov
11.12.2017, 21:36

 “Heydər Əliyev öyrənilməmiş bir dünyadır” - Deputat Eldəniz Səlimov

“Stolun üstündə pul saxlamayın” - Ən yoxsul insan puldan başqa heç nəyi olmayandır
11.12.2017, 21:25

“Stolun üstündə pul saxlamayın” - Ən yoxsul insan puldan başqa heç nəyi olmayandır

Nyu-Yorkda partlayış törədənin fotosu yayıldı
11.12.2017, 21:08

Nyu-Yorkda partlayış törədənin fotosu yayıldı

Şamaxıda sürüşmə- evlər qəzalı vəziyyətə düşdü
11.12.2017, 21:02

Şamaxıda sürüşmə- evlər qəzalı vəziyyətə düşdü

Mərkəzi Bankda yeni təyinat
11.12.2017, 20:49

Mərkəzi Bankda yeni təyinat

Ərdoğan üçün sürpriz: Putin Ankaraya Suriyadan gəldi
11.12.2017, 20:37

Ərdoğan üçün sürpriz: Putin Ankaraya Suriyadan gəldi

Türkiyədə məşhur rejissorun başını əzərək öldürdülər
11.12.2017, 20:27

Türkiyədə məşhur rejissorun başını əzərək öldürdülər

Azərbaycan Rusiya parlamentlərarası əlaqələri yüksək səviyyədədir
11.12.2017, 20:14

Azərbaycan Rusiya parlamentlərarası əlaqələri yüksək səviyyədədir

Azərbaycan fındıq ixracına görə dünyada üçüncüdür
11.12.2017, 20:03

Azərbaycan fındıq ixracına görə dünyada üçüncüdür

İranda 6 bal gücündə zəlzələ oldu
11.12.2017, 19:51

İranda 6 bal gücündə zəlzələ oldu

Polşa Qüdsü paytaxt kimi tanımayacaq
11.12.2017, 18:44

Polşa Qüdsü paytaxt kimi tanımayacaq

Türkan, Zirə və Pirallahıya 5,83 milyon manat ayrıldı
11.12.2017, 18:35

Türkan, Zirə və Pirallahıya 5,83 milyon manat ayrıldı

Narkotik də tapıldı, oğurlanan qızıllar da
11.12.2017, 18:30

Narkotik də tapıldı, oğurlanan qızıllar da

Bakıda Donor Əlaqələndirmə Görüşü keçirildi
11.12.2017, 18:21

Bakıda Donor Əlaqələndirmə Görüşü keçirildi

Qərbi Kaspi Universitetinin təbələləri Çexiya səfirliyində
11.12.2017, 18:12

Qərbi Kaspi Universitetinin təbələləri Çexiya səfirliyində

Nazir muzeylərlə bağlı tapşırıq verdi
11.12.2017, 17:45

Nazir muzeylərlə bağlı tapşırıq verdi

Nyu-Yorkda PARTLAYIŞ: yaralılar var
11.12.2017, 17:43

Nyu-Yorkda PARTLAYIŞ: yaralılar var

“Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” DSMF-lə bağlı iddialara cavab verdi
11.12.2017, 17:43

“Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” DSMF-lə bağlı iddialara cavab verdi

“Aşıq Şəmşir” Mədəniyyət ocağında Heydər Əliyev yad edilib
11.12.2017, 17:30

“Aşıq Şəmşir” Mədəniyyət ocağında Heydər Əliyev yad edilib

Tikintisi başa çatmayan binalarla bağlı YENİ QAYDALAR
11.12.2017, 17:25

Tikintisi başa çatmayan binalarla bağlı YENİ QAYDALAR

ARXİV
SORĞU
Xaricdəki hansı iş adamı Azərbaycana daha çox bağlıdır?
Vahid Ələkbərov(0%)
Araz Ağalarov (0.64%)
Mübariz Mənsimov (23.2%)
Fərhad Əhmədov(0.64%)
Füzuli Məmmədov(64.5%)
Telman İsmayılov (0.64%)
İsgəndər Xəlilov(0%)
Vaqif Məmişov(0%)
Heç biri(7.74%)
Digərləri(2.58%)