Arxiv
13 İyun 2020, 11:11 | ƏDƏBİYYAT
Mübariz Rəhimov – Bokaçço və Lilit

Eşqin şəhidləri eşqin əli qanlı qatilinə, elmin şəhidləri elmin uğurlu sizifinə çevrilib.

 

Covvani Bokaçço “Dekameron”dakı “Elizabet və reyhan dibçəyi” hekayəsində bacıları Elizabettanın fəhlə Lorenzoyla eşq şərbətinin dibini sıyırdıqlarını öyrənən qardaşlar emosiyalarını birtəhər cilovlayıb, tez gecəliklə dəyirmi masa keçirərək qərara gəlirlər ki, bunu açıb-ağartmağın mənası yoxdur, havayı özlərini cəmiyyət içində biabır edəcəklər, düzdür, qardaşlardan birini güclə zəbt edirlər, beləliklə, (rasional düşünən cəmiyyət həmişə fərqlənir hər situasiyada, soyuqqanlılığını qoruyub ən çox mənfəətlə çıxacağı yolu axtarır) bir neçə gün sonra qardaşlar Lorenzonu öldürüb basdırırlar, ancaq Lorenzo Elizabetin yuxusuna girib basdırıldığı yeri işarə verir, Elizabet qardaşlarının icazəsi ilə küçəyə hava almaq bəhanəsi ilə çıxır, Lorenzonun basdırıldığı yeri tapır, cəsədi otağına daşıya bilmədiyi üçün cəsədin başını kəsir,  gətirib yataq otağındakı reyhan dibçəyinin altına basdırır. Qardaşları cismani eşqin qarşısını alsalar da, ruhani eşqin qarşısını ala bilmirlər.

 

Burada ən maraqlısı başın dibçəyə niyə qoyulması yox , Elizabetin bu hərəkəti sanki qazana xaş qoyarmışcasına, heç bir emosionallıq olmadan, soyuqqanlılıq və ifadəsizliklə etməsidir. Bu əsərin tarixi konteksindən baxsaq,  Avropada vəbanın tüğyan etməsi, ölümün sadə bir həyat hadisəsinə çevrilməsi, insanların həyatını yaşamağa heçnəyin mane olmaması  sadəcə  xatirənin saxlanması üçün formallığın yerinə yetirilməsidir. Bir az da eşələsək, burada qadın obrazına həm həyati, həm də intertekstuallıq baxımından nəzər yetirsək, qadın obrazının həmişəki kimi öz ampluasında olduğunu görmək olur.

 

Bir az Lilit əfsanəsi barədə danışım, çünki bizə lazım olacaq, sonra söhbətin məğzinə doğru irəliləyəcəyəm. Qədim bir yəhudi əfsanəsinə görə bu hekayə Adəmlə Həvvadan öncəsinə dayanır. Lilitin tarixi Mesopotamiya mədəniyyətinə qədər uzanır.  Lilit  Adəmlə birgə yaradılır, ancaq haqq-hüquq məsələlərində və sevişərkən Lilit feminen hisslərinin təsiri altında birgə yaradıldıqları üçün eyni haqqa sahib olduqlarından Adəmin həmişə üstdə olmasını təhqiredici sayaraq, Adəmə etirazlarını bildirir, ancaq etirazları nəticəsiz qaldığı üçün Adəmin yanından Şeytanın yanına yüksəlir. Adəm tək qaldığına görə Tanrıdan Liliti geri gətirməsini istəyir, ancaq Lilit tanrının onu geri gətirməsi üçün göndərdiyi mələkləri geri çevirir, beləliklə, tanrı Adəm üçün onun qabırğasından Həvvanı yaradır.

 

Qadın eşqindən söhbət gedəcəksə, bura Leylini dəvət etməkdə fayda var. Elizabet də Leyli kimi tədbirlidir,  sanki ad yazdırmaq xatirinə bəzi kiçik öhdəliklərini yerinə yetirir sonra gələcəkdə bunları əlinə bayraq  tutub, Lilitin öndərliyində feminist ideologiya ilə haqq-hüquq savaşına girir. Ancaq burada da bir təzad var. Leylini əməlsizlikdə günahlandıran Məcnunlar əməlsizlik orucunu pozan Leylini gördükdə, ona fahişə damğası yapışdırır. Məcnun Leylini günahlandırmaqda səhv edir,  o, Adəm peyğəmbərini günahlandırmalı idi, çünki  Adəm dişisini başı kötəkli, qarnı bəbəkli sevir. Adəm Liliti işverənlik edib cənnətdən qovmasaydı, bu gün həmin Leyli səhrada Məcnunla aşıq atardı. Biz qadının mağmın olanını, Həvva olanını sevirik, Lilit bizlik deyil. Lilit bizlik olsaydı, elə Adəm onu bağrına basardı, əcdadımızın bacarmadığını insest münasibətlərdən doğan (dini mifologiyaya görə) bizlər necə edəcəyik ?

Qayıdaq, Elizabetin Lorenzonun başını niyə reyhan dibçəyinə qoymasına. Kəsik başın reyhan dibçəyinin içinə qoyulması ayini Elizabetin ruhani eşqinin simvoludur. Reyhanın istifadəsi insanlıq tarixi qədər qədimdir. Yüz illərdən bəri müxtəlif mədəniyyətlər və xalqlar tərəfindən yetişdirilən reyhanla bağlı fikirlərə Hipokratın qeydlərində, hətta Quranın Rəhman surəsinin 12-ci ayəsində rast gəlmək olar. Romalılar üçünsə, eşqin simvolu sayılan reyhan bərəkət, sədaqət və sevgini təmsil etdiyindən mənəvi cəhətdən də dəyərli olub. Aşiqlər bir-birinə bir budaq reyhan verirsə, sevdiklərinin qəlbini sonsuza qədər qazanacağına inanırmışlar. Bütün qadınlar kimi Elizabet də eşqinin ən maniyalı təlatümü ilə Lorenzonu reyhana basdırıb boğur.

 

Artıq bu eşqin simulyasiyası Elizabetin röyalarında baş tutacaq. Ancaq bir sual da var ki, bəs Leyli Məcnunun başını kəsə bilərdimi ? Bu suala hamı kimi mən də kəsə bilməzdi deyirəm.

 

Burada şərqlə qərbin eşqə baxışı, hətta həyata necə baxdıqlarını irrasionallıq və rasionallığın, isti qanla soyuq qanın, etikayla estetikanın ayaq izləri görünür.

 

Şərq dini moizələrin təsiri altında ölülərini müqəddəsləşdirib, tanrı dərgahına tezliklə qovuşdurmaq səfsətəsinin fatalist duyğularıyla öz ölümlərini aciz vəziyyətdə gözləyəndə, qərbdə ölümə müqavimət məqsədi ilə XVI əsrdə Elizabetin Lorenzoya olan eşqinin ən manik halı ilə yevistaxilərin tibb elminə olan eşqi qəbiristanlıqdan elmi məqsədlə meyitləri oğradıqlarına görə, inkvizisiya məhkəməsi tərəfindən tibbi anatomiya yolunda şəhidliklərini təsdiq edən, qoxusu bütün qərbi bürüyən, ancaq şərqə gəlib çatmayan, canlı bədənlərindən qalxan tüstü dumana qarışır,  kilsə bu qoxuyla meyxoş olur, müsəlman şərqi isə letargiya yuxusuna dalırdı.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Təhsil haqqında” qanuna dəyişiklik edildi 25 Noyabr 2020, 21:03 İşəgötürənin vəzifələri və məsuliyyəti artırıldı 25 Noyabr 2020, 20:55 İcra başçısı özünə yeni müavin təyin etdi 25 Noyabr 2020, 20:46 Bu obyektlərdə gigiyena tələbləri pozuldu 25 Noyabr 2020, 20:38 “France-24” Kəlbəcər haqqında reportaj hazırladı - FOTOLAR 25 Noyabr 2020, 20:30 Maradona vəfat etdi 25 Noyabr 2020, 20:23 Teledərslərin sabaha olan CƏDVƏLİ 25 Noyabr 2020, 20:15 Bu şəxslərə xidməti pasport verilməyəcək 25 Noyabr 2020, 20:10 Konstitusiya Məhkəməsi Milli Məclisə müraciət etdi 25 Noyabr 2020, 20:03 Azərbaycanda Türkiyənin birinci Ticarət evi açılacaq 25 Noyabr 2020, 19:44 Xidməti pasport almaq hüququ olan vəzifəli şəxslərin siyahısı dəyişib 25 Noyabr 2020, 19:37 Ermənistan prezidentinin eks-köməkçisindən Qarabağ AÇIQLAMASI 25 Noyabr 2020, 19:30 27 illik həsrətə son – Kəlbəcərli qonaqlarla müzakirə - VİDEO 25 Noyabr 2020, 19:18 Bakıda qəza: Yolda sıxlıq var 25 Noyabr 2020, 19:02 DYP-dən sürücülərə MÜRACİƏT 25 Noyabr 2020, 18:48 Xocalı və Xocavəndin bu kəndlərinin adı dəyişdirildi 25 Noyabr 2020, 18:40 Azərbaycanda daha 3469 nəfər virusa yoluxdu - 30 nəfər öldü 25 Noyabr 2020, 18:27 Siyasi partiyalar Fransa ilə bağlı bəyanat YAYDI 25 Noyabr 2020, 18:20 Kamran Əliyevin yerinə yeni TƏYİNAT oldu 25 Noyabr 2020, 18:11 Dünya çempionu Qarabağda şəhid oldu 25 Noyabr 2020, 18:06 Şıxarx qəsəbəsində qaz xətlərinin təmirinə başlanıldı 25 Noyabr 2020, 18:04 Ceyhun Bayramov iranlı həmkarı ilə görüşdü 25 Noyabr 2020, 18:03 Naftalanda QTA-nin nümayəndələri növbəti dəfə birgə reyd keçiriblər 25 Noyabr 2020, 17:57 Azay Quliyev seçicilərlə videogörüş keçirib 25 Noyabr 2020, 17:52 Gəncədə mənzildə meyit tapıldı 25 Noyabr 2020, 17:46 “Qalatasaray”ın prezidenti azərbaycanlı şəhiddən danışdı 25 Noyabr 2020, 17:40 Şuşada 27 ildən sonra ilk taksimiz - VİDEO 25 Noyabr 2020, 17:34 Milli Qəhrəmanlar Kəlbəcərin alınmasını ŞƏRH ETDİLƏR 25 Noyabr 2020, 17:28 Hökumət ürəyindən qəlpə yarası alan hərbçiyə ev tikəcək 25 Noyabr 2020, 17:22 AZAL işğaldan azad edilmiş ərazilərdəki hava limanları ICAO reyestrinə daxil edəcək 25 Noyabr 2020, 17:16 Lal, kar, kor dünyanın gözləri qarşısında AZƏRBAYCAN adlı Zəfər 25 Noyabr 2020, 17:10 Lənkəranda 5 min ədəd limon meyvələri oğurlandı 25 Noyabr 2020, 17:05 Nəzakət Teymurovanın “Əsgərə məktub”u 25 Noyabr 2020, 17:00 Məhkəmə keçmiş icra başçısı ilə bağlı QƏRAR VERDİ 25 Noyabr 2020, 16:56 Naftalanda  itkin düşən şəxs axtarılır 25 Noyabr 2020, 16:52
SORĞU Cəbhə xəbərlərini hansı mənbədən alırsınız?