Arxiv
28 İyun 2020, 19:28 | MÜSAHİBƏ
Koronavirus dezinfeksiyaedici maddələrə dözümlü deyil - ATU-nun kafedra müdiri - MÜSAHİBƏ

Modern.az saytı dünyanı cənginə almış və xəbər manşetlərini bürüyən koronavirus pandemiyası haqqında Azərbaycan Tibb Universitetinin Ağciyər xəstəlikləri kafedrasının müdiri, dosent Rafiq Bayramovun fikirlərini öyrənib.

 

- Rafiq müəllim, COVİD-19 infeksiyasının əsas yoluxma yolu hansıdır?

- COVİD-19 infeksiyasının əsas yoluxma yolu hava damcı yoludur. Ona görə də bu infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək, insanlarla təmasdan uzaq olmaq (1,5-2m sosial məsafənin saxlanılması) və qapalı məkanlarda, insanların çox olduğu yerlərdə qoruyucu maskalardan istifadə etmək vacibdir.

- Bu viruslar dözümlüdür?

- COVİD-19 infeksiyası dezinfeksiyaedici maddələrə və ətraf mühit faktorlarına qarşı o qədər də dözümlü deyil. Belə ki, COVİD-19 virusları    33 dərəcədə 16 saat, 56 dərəcədə 10 dəqiqə, bağlamalarda 48 saat, suda 9 saat həyat fəaliyyəti qabiliyyətini saxlayır. Bu viruslar 70%-li spirtin təsirindən 2 dəqiqəyə, 85-90%-li spirtin təsirindən isə 30 saniyəyə məhv olur. Bu infeksiyanın əsas təhlükəliliyi sürətlə yayılmasıdır.

 - Bu virusa yoluxmanın əsas diaqnostik üsulları hansıdır?

- COVİD-19 –a yoluxmanın diaqnostikasında ağız-udlaq və burun-udlaqdan götürülən materialın PZR müayinəsi (xəstəliyin ilk həftəsində daha informativdir və yoluxmanın 7-8-ci günü informativliyi max. olaraq 80% təşkil edir) və döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyası (98%  informativdir  və təxminən xəstəliyin başlamasından 1 həftə sonra daha xarakterikdir) daha əhəmiyyətlidir. Bəzi hallarda ( müayinə materialı düzgün götürülmədikdə, infeksiya  aşağı tənəffüs yollarına və ağciyərlərə yayıldıqda ağız-udlaq və burun-udlaqdan götürülən materialın PZR müayinəsi neqativ ola bilər. Belə halda virusun təyini bronx alveolyar  yuyuntu  və bəlğəmin müayinəsi vasitəsilə ola bilər. Yaxud, diaqnostika üçün döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyası edilə bilər.

- İnsanlar hansı əlamətlər olduqda bu infeksiyaya yoluxmadan şübhələnib həkimə müraciət etməlidirlər?

-COVİD-19 –un inkubasiya müddəti, yəni infeksiyaya yoluxduqdan əlamətlərinin yaranmasınadək olan müddət 2-14 gün (əsasən 5-7 gün, bəzən isə 21 gün) təşkil edir. COVİD-19-a yoluxmuş şəxslərin 80-81%-i  (yeni məlumatlara görə 85-87%) xəstəliyi simptomsuz keçirir. Yoluxanların 15-16%-i xəstəliyi ümumi, yüngül intoksikasiya və zökəm əlamətləri ilə (temperaturun 37-38 C olması, iybilmə və dadbilmə hissinin itməsi, başağrısı, iştahasızlıq, diareya, boğaz ağrısı və qıcıqlanması, öskürək, burun axması və tıxanıqlığı, kürək nahiyyəsində  ağrı və s.) keçirir. Yoluxanların təxminən 4%-də xəstəlik ağır və xüsusilə, tənəffüs çatışmazlığı  ilə keçir ki, bunlar da daha çox yaşlı (65-dən çox), yanaşı xəstəliyi (şəkərli diabet, ürək qan-damar sistemi, ağciyər, böyrək və s. patologiyaları) olan xəstələrdir. Qeyd edim ki, bu infeksiyanın insanların sağlamlığına ən böyük mənfi təsirlərindən  biri də  psixonevrolojidir.

COVİD-19 olan xəstələrin bəzilərində klinik əlamətlərin təzahürü ilə ağciyər toxumasının zədələnmə dərəcəsi müxtəlif ola bilir. Bəzən, xüsusilə gənc insanlarda ya klinik əlamətlər heç olmur, ya da yüngül klinik əlamətlərlə (məs. yalnız bir gün temperatur 37,2-37,50C-dək yüksəlib) müşahidə olunduğu halda, döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyasında ağciyərlərdə yayılmış- “buzlu şüşə” görüntüsü olur. Belə xəstələr epidemioloji baxımdan daha təhlükəli olub, coxsaylı insanların yoluxmasına səbəb ola bilər.

- Son vaxtlar kompüter tomoqrafiyada “buzlu şüşə” olan kimi virusa yoluxma olduğunu qeyd edirlər. Bu doğrudurmu?

 - Qeyd edim ki, döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyasının nəticələrində qeyd edilən ağciyərlərdə ’’buzlu şüşə’’ termini yeni deyil və yalnız virus pnevmoniyalarında deyil, digər mənşəli (vərəm, qeyri-spesifik bakterial) pnevmoniyalarda da müşahidə edilən və ağciyərlərin bronx-damar şəklinin saxlanılması ilə iltihabi proses nəticəsində ağciyər toxumasının sıxlaşmasının  kompüter tomoqrafik götüntüsüdür. Hazırda epidemioloji vəziyyəti nəzərə alaraq, döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyasında xüsusilə hər iki ağciyərin, daha çox aşağı paylarını əhatə edən xarakterik “buzlu şüşə” görüntüsünün  və digər əlamətlərin olması (iybilmə və dadbilmə hissinin itməsi, temperaturun yüksəlməsi, öskürək, diareya və s.) COVİD-19 un diaqnostikasında əhəmiyyətlidir.

- Bu infeksiyanın müalicəsi mümkündürmü?

- Hazırda dünyada COVİD-19 infeksiyasına qarşı effektivliyi təsdiq edilmiş spesifik müalicə (dərman preparatları) və spesifik profilaktika üsulu (vaksin) yoxdur. Aparılan müalicə mövcud antiviral preparatlarla COVİD-19-a dəqiq məlum olmayan, mümkün təsir, aktibakterial  preparatlarla immunosupressiv vəziyyətdə olan orqanizmdə bakterial  infeksiyasının inkişafının qarşısının alınması, patogenetik (immunostimulyator, antikoaqulyantlar, ferment  preparatları və s) və simptomatik (öskürək əleyhinə, bəlğəmgətirici, bronxgenəldici) preparatlarla bu virusun ağırlaşmalar törətmədən orqanizmdən eliminasiyasına nail olmaq üçündür.

- COVİD-19-la mübarizədə nəyə xüsusi fikir verilməlidir?

-Bu infeksiyasının yayılmasının qarşısını almaq üçün atılan addımlar infeksiya mənbəyinə və yoluxma yoluna qarşı olmalıdır. İnfeksiya mənbəyinə qarşı görülən tədbir COVİD-19 infeksiyasına yoluxmuş və ya xəstələnmiş şəxslərin izolyasiyası, müalicəsi və onunla təmasda olanların kontrol müayinə və izolyasiyasının aparılmasıdır. İnfeksiyanın  yoluxma  yoluna qarşı aparılan tədbirlər içərisində şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək, əhalinin sıx olduğu yerlərdən mümkün qədər uzaq olmaq, sosial məsafənin (1,5-2m) qorunması və qapalı məkanlarda qoruyucu maskaların istifadə edilməsi çox vacibdir. Amma COVİD-19, o cümlədən digər tənəffüs infeksiyaları ilə yoluxmaqdan qorunmaq sözlə ifadə edildiyi kimi sadə deyil, ciddi yanaşma tələb edir. Digər tərəfdən infeksiya ilə yoluxmuş şəxslərin hamısı xəstələnmir, xəstələnənlərdə isə xəstəliyin gedişi müxtəlif olur. Bu yoluxmuş orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən də (immun sistemin vəziyyəti, yanaşı xəstəliklər, irsi faktorlar  və s.) asılıdır. Ona görə də hazırki pandemiya dövründə COVİD-19 infeksiyası ilə mübarizədə orqanizmin immun qabiliyyətinin normal saxlanılması da (normal qidalanma, normal gün rejimi-istirahət, normal yuxu, soyuqlamadan, stresdən qorunmaq və s.) vacibdir. Son vaxtlar COVİD-19 infeksiyası ilə bağlı insanlar özünümüalicə və özünüprofilaktika ilə (venadaxili infuziyalar, virus əleyhinə preparatların qəbulu) məşğul olurlar. Qətiyyən düzgün deyil. Əgər xəstəlik varsa. müəyyən edilib mütəxəssis tərəfindən müalicə olunmalıdır. Özünüprofilaktika məqsədi ilə antiviral preparatların qəbulu doğru deyil, çünki bu yoluxmanın qarşısını almır və digər tərəfdən də həmin preparatın qeyd edilən virusa qarşı effektivliyi də bəlli deyil. Amma bu preparatlar çox toksikidir və ehtiyac olmadıqda, həkim təyinatı olmadan qəbulu ciddi fəsadlarla nəticələnə bilər. 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Biz mütləq öz torpaqlarımıza qayıdacağıq” - İlham Əliyev 19 Sentyabr 2020, 20:18 Yol qəzası mərkəzi prospektdə tıxac yaratdı 19 Sentyabr 2020, 20:01 Nazirlikdən intihar edən müəllimə başsağlığı: “Qeyri-dəqiq məlumatların təqdimatı təəssüf doğurur” 19 Sentyabr 2020, 19:36 Xuraman Şuşalı 100 min xərclədiyi evini satışa çıxardı - VİDEO 19 Sentyabr 2020, 19:25 BDU-nun professorunu iş yerinə buraxmadılar - SƏBƏB 19 Sentyabr 2020, 19:11 Tofiq Yaqublu ilə bağlı qərar müxalifət üçün testdir - Azay Quliyev 19 Sentyabr 2020, 19:03 Prezident Qarabağ barədə DANIŞDI: “Xalq bilməlidir nələr baş verir” 19 Sentyabr 2020, 18:28 Azərbaycanda reanimasiyada olan COVİD-19 xəstələrinin sayı açıqlandı 19 Sentyabr 2020, 18:20 Naqif Həmzəyev: “Əsrin müqaviləsi”nin uğurlu icrası Azərbaycanın gücünə güc qatır" 19 Sentyabr 2020, 18:12 Konstitusiya referendumuna ehtiyac varmı… – Partiya liderlərindən MÜNASİBƏT 19 Sentyabr 2020, 18:03 Sumqayıtın yanından keçəndə hər kəs pəncərəni bağlayırdı ki….” – Ölkə başçısı 19 Sentyabr 2020, 17:52 1 həftəyə 13 milyard dollar QAZANDI 19 Sentyabr 2020, 17:40 İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan bütün reytinqlərdə ən qabaqcıl yerlərdədir 19 Sentyabr 2020, 17:31 Prezident təməlqoyma mərasimində... - YENİLƏNİB 19 Sentyabr 2020, 17:24 Komitə sədri seçicilərlə onlayn görüş keçirdi - FOTO 19 Sentyabr 2020, 17:22 Gəncədə 22 yaşlı oğlan naməlum şəraitdə bıçaqlanıb 19 Sentyabr 2020, 17:13 Azərbaycanda koronavirus: 148 yoluxma, 177 sağalma, 2 ölüm 19 Sentyabr 2020, 16:54 “İrsimiz məsuliyyətimizdir” adlı layihənin ilk tədbiri keçirilib 19 Sentyabr 2020, 16:23 Prezidentdən xatırlatma: “O vaxtlar rayonlarda ümumiyyətlə, qaz deyilən şey yox idi” 19 Sentyabr 2020, 16:10 Putin “Avanqard” raket kompleksinin müəllifinin adını açıqlayıb 19 Sentyabr 2020, 15:55 Hərbi Dəniz Qüvvələrindən TƏKZİB: “Bədniyyətli şəxslərdir” 19 Sentyabr 2020, 15:22 Dünyanın ən yaşlı sakini yeni REKORD VURDU 19 Sentyabr 2020, 15:11 İranda virusdan ölənlərin sayı 24 mini keçdi 19 Sentyabr 2020, 14:56 Türkiyə televiziyasında “Üç cizgi” adlı Azərbaycan proqramı yayımlanacaq  19 Sentyabr 2020, 14:48 1,8 milyon manatı mənimsəyən şirkət rəhbəri ilə bağlı istintaq aparılıb 19 Sentyabr 2020, 14:40 Erməni hakerlər Tarix İnstitutunun araşdırmalarını dərc edən KİV-ə hücum ediblər 19 Sentyabr 2020, 14:30 “Ölkəmizin həm siyasi, həm iqtisadi nailiyyətləri böyük dərəcədə neft-qaz amilinə söykənir” 19 Sentyabr 2020, 14:16 Azərbaycan neftinin qiyməti ucuzlaşdı 19 Sentyabr 2020, 14:14 Oğuzda heyvanların kütləvi zəhərlənməsinin qarşısı alınıb 19 Sentyabr 2020, 14:05 Deputat Tofiq Yaqublu ilə bağlı qərarı “cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi” sayır 19 Sentyabr 2020, 14:01 Müxalifət niyə birləşə bilmir? – Sabir Rüstəmxanlı səbəbləri AÇIQLADI 19 Sentyabr 2020, 13:50 SOCAR 2035-ci ilə qədər planlarını ELAN ETDİ 19 Sentyabr 2020, 13:41 Paşinyanin arvadı erməni qadınlarını yenidən hərbi təlimə TOPLAYIR 19 Sentyabr 2020, 13:32 Çay haqqında bilmədiklərimiz 19 Sentyabr 2020, 13:25 Bağlanmış bankların əmanətçilərinə qaytarılan MƏBLƏĞ 19 Sentyabr 2020, 13:12