Ամերիկայում Դեմոկրատների կողմից Կոնգրեսի երկու պալատների վերահսկողությունը ոչ միայն փոխում է ԱՄՆ ներքին քաղաքական պատկերը։ Այս արդյունքը կարող է ազդել մի շարք աշխարհաքաղաքական գործընթացների վրա՝ սկսած Ուկրաինայի պատերազմից մինչև Մերձավոր Արևելք, հարաբերություններից Ռուսաստանի հետ մինչև մրցակցություն Չինաստանի հետ, Հարավային Կովկասից մինչև համաշխարհային տնտեսություն։ Աշխարհի աչքերը կրկին ուղղված են Վաշինգտոնին։
Ամերիկայում ընտրական արկղերից ստացված արդյունքն իրականում ավելի մեծ իրադարձություն է, քան մեկ քաղաքական կուսակցության հաղթանակը մյուսի նկատմամբ։ Սա Դոնալդ Թրամփի իշխանության երկրորդ փուլում քաղաքական ուժերի հավասարակշռության փոփոխություն է, Սպիտակ տան մանևրելու հնարավորությունների նեղացում և ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության մեջ նոր ինստիտուցիոնալ առճակատման հնարավորության առաջացում։
2026 թվականի նոյեմբերի 3-ի միջանկյալ ընտրություններում Դեմոկրատները մեծամասնություն են ստացել ինչպես Սենատում, այնպես էլ Ներկայացուցիչների պալատում։ Այս արդյունքը գնահատվում է որպես ընտրողների արձագանք Թրամփի քաղաքական կուրսին։ Մասնավորապես, տնտեսական դժվարությունները, գների աճը, Իրանի հետ պատերազմը և վարչակազմի արտաքին քաղաքական որոշումները նշվում են որպես ընտրությունների արդյունքների վրա ազդող հիմնական գործոններ։
ԱՄՆ-ում քաղաքական համակարգն ունի իր առանձնահատկությունները։ Նախագահը ղեկավարում է երկրի գործադիր իշխանությունը, իսկ Կոնգրեսը պահպանում է օրենսդրական, բյուջետային, նշանակումների հաստատման և գործադիր իշխանության վերահսկողության մեխանիզմները։
Այժմ մեծանում է այս երկու ուժային կենտրոնների տարբեր քաղաքական կամքով գործելու հավանականությունը։
Դեմոկրատները հունվարի 3-ից կվերահսկեն Կոնգրեսի երկու պալատները։ Իհարկե, ստեղծված իրավիճակը լուրջ խոչընդոտ կստեղծի Թրամփի օրենսդրական նախաձեռնությունների համար։ Ակնհայտ է, որ Թրամփի նշանակումները նույնպես կդժվարանան։
Սակայն պետք է նշել նաև, որ Թրամփը դեռ չի կորցրել իր նախագահությունը։ Նրա վետոյի իրավունքը, գործադիր հրամանները և դիվանագիտական որոշումներ կայացնելու լիազորությունները մնում են։ Սա նշանակում է, որ Ամերիկայում իշխանության ներսում ուժերի հավասարակշռության փոփոխություն է տեղի ունենում։ Ավելի կոնկրետ, Վաշինգտոնը մտնում է նոր ինստիտուցիոնալ առճակատման փուլ։
Ամերիկայում հանրապետականների և դեմոկրատների միջև պայքարը պայքար է այն մասին, թե պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությունը որ գծի վրա պետք է կառուցվի։
Հանրապետականները, հատկապես Թրամփի քաղաքական գիծը, հիմնված են ազգային ինքնիշխանության, պրոտեկցիոնիզմի, կոշտ միգրացիոն քաղաքականության, սակագնային մեխանիզմների և երկկողմ գործարքների վրա։ Թրամփը միջազգային հարաբերություններում ավանդական դաշնակցային համակարգից ավելի շատ նախապատվություն է տալիս ուղղակի քաղաքական և տնտեսական համաձայնություններին։
Դեմոկրատներն ավանդաբար առաջնահերթություն են տալիս բազմակողմ դիվանագիտությանը, ՆԱՏՕ-ի և այլ միջազգային ինստիտուտների հետ համագործակցությանը, դաշնակիցների հետ համակարգմանը և լիբերալ միջազգային կարգի պահպանմանը։
Այս տարբերությունը չի կարելի բացարձակացնել։ Դեմոկրատները նույնպես կոշտ դիրքորոշում ունեն Չինաստանի հետ ռազմավարական մրցակցության հարցում։ Հանրապետականների շրջանում կան նաև ուժեր, որոնք պաշտպանում են Ուկրաինային աջակցությունը և ցանկանում են ուժեղացնել ճնշումը Ռուսաստանի վրա։ Հիմնական տարբերությունը նպատակներից ավելի շատ այդ նպատակներին հասնելու համար ընտրված միջոցներում է։
Թրամփի քաղաքականությունն ավելի շատ հիմնված է անհատական առաջնորդության, քաղաքական ճնշման և տնտեսական լծակների վրա։ Դեմոկրատների մոտեցումն ավելի մոտ է ինստիտուցիոնալ համակարգմանը և դաշնակիցների հետ կոլեկտիվ որոշումների կայացմանը։
Դեմոկրատների հաղթանակը նաև լուրջ ուղերձ է Թրամփի քաղաքական հեղինակությանը։ Ընտրողն իրականում գնահատել է վարչակազմի գործունեությունը։ Այս արդյունքը կարող է ազդել նաև 2028 թվականի նախագահական ընտրությունների քաղաքական կոնֆիգուրացիայի վրա։ Սակայն սխալ է կարծել, որ Թրամփը հեռացել է քաղաքական ասպարեզից։ Ընդհակառակը, Կոնգրեսում նոր դիմադրությունը կարող է հանգեցնել նաև Սպիտակ տան կողմից ավելի կոշտ քաղաքական մարտավարության ընտրությանը։
Ռուս-ուկրաինական պատերազմ, արդյո՞ք Վաշինգտոնը կփոխի իր հաշվարկը Մոսկվայի հետ։
Աշխարհի ամենահետաքրքիր հարցերից մեկն այն է, թե ինչպես կազդի Դեմոկրատների կողմից Կոնգրեսում մեծամասնություն ստանալը Ուկրաինայի պատերազմի ճակատագրի վրա։ Այս հարցի պատասխանը հետաքրքրում է ինչպես Մոսկվային, այնպես էլ Կիևին և Եվրոպային։
Թրամփի վարչակազմի օրոք Վաշինգտոնի վերաբերմունքում Ուկրաինայի նկատմամբ լուրջ փոփոխություններ են տեղի ունեցել։ Նախորդ վարչակազմի լայնածավալ ռազմական և ֆինանսական աջակցության մոդելը թուլացել է, և առաջնահերթություն են դարձել Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում բանակցությունների և պատժամիջոցների քաղաքականության վերանայման հարցերը։
Դեմոկրատները քննադատում են Թրամփի հարաբերությունները Մոսկվայի հետ և Ուկրաինային աջակցության կրճատումը։
Այժմ Կոնգրեսում ստեղծված նոր քաղաքական հավասարակշռությունը կարող է լրացուցիչ հնարավորություններ ստեղծել Ուկրաինայի համար։
Կարելի է ենթադրել, որ դեմոկրատները օրենսդրական նախաձեռնություններ կներկայացնեն Ուկրաինային ռազմական և ֆինանսական օգնության ավելացման համար։ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների մեխանիզմների խստացման հարցը կրկին օրակարգ կբերվի։ Սպիտակ տան հնարավոր համաձայնությունները Մոսկվայի հետ Կոնգրեսում ավելի լուրջ քաղաքական և ինստիտուցիոնալ վերահսկողության կբախվեն։ Եվրոպական երկրների համար Ուկրաինային աջակցելու հարցում Վաշինգտոնի հետ համակարգման հնարավորությունները կավելանան։
Մոսկվան կբախվի մեկ այլ խնդրի։ Թրամփի վարչակազմի հետ հաստատված դիվանագիտական հարաբերություններին զուգահեռ, Կոնգրեսում Ռուսաստանը ստիպված կլինի հաշվի նստել ավելի կոշտ դիրքորոշումների հետ։
Այսպիսով, Վաշինգտոնի հարաբերություններում Մոսկվայի հետ կստեղծվի երկակի քաղաքական կենտրոն՝ Սպիտակ տանը Թրամփը, իսկ Կոնգրեսում՝ Դեմոկրատների գերակշռությամբ նոր քաղաքական ուժ։ Այս ամենը Կրեմլի համար նշանակում է ավելի բարդ դիվանագիտական միջավայր, քան նախկինում։
Ինչպե՞ս կլինի Իրան-Իսրայել առճակատումը...
Ամերիկյան ընտրությունների ամենալուրջ աշխարհաքաղաքական հետևանքներից մեկը կզգացվի Մերձավոր Արևելքում։ Քանի որ ցանկացած դեպքում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի պատերազմը Իրանի հետ կանցնի տարածաշրջանային անվտանգության հարթությունից և ուղղակիորեն կազդի էներգետիկ շուկաների, միջազգային առևտրի, նավթի գների, ծովային փոխադրումների և համաշխարհային տնտեսական կայունության վրա։
Պատերազմի ստեղծած տնտեսական բեռը մտել է նաև ամերիկյան ընտրողի առօրյա կյանք։ Գների աճը, էներգետիկ ծախսերը և ռազմական գործողությունների ֆինանսավորումը դարձել են այն գործոններից մեկը, որոնք թուլացրել են Թրամփի վարչակազմի քաղաքական դիրքորոշումները։
Դեմոկրատների նոր Կոնգրեսը կարող է այս պատերազմի ֆինանսավորման և նախագահի ռազմական լիազորությունների հարցը ավելի լուրջ քննարկման դնել։ Այստեղ հիմնական հարցը պատերազմի լիազորությունների սահմանադրական վերահսկողությունն է։
ԱՄՆ Կոնգրեսը կարող է սահմանափակել ռազմական գործողությունների լրացուցիչ ֆինանսավորումը, հետաքննել վարչակազմի որոշումները և քաղաքական ճնշում գործադրել պատերազմի իրավական հիմքերի վերաբերյալ։
Իսրայելին ռազմական օգնության հարցում նույնպես նոր քննարկումներ կարող են առաջանալ։ Մասնավորապես, քաղաքացիական բնակչության անվտանգության, զենքի արտահանման վերահսկողության և ռազմական գործողությունների միջազգային իրավունքին համապատասխանության հարցերը ավելի շատ տեղ կգրավեն Դեմոկրատների օրակարգում։
Սակայն Իսրայելին աջակցությունը ԱՄՆ քաղաքականության մեջ միայն հանրապետականների դիրքորոշումը չէ։ Դեմոկրատների շրջանում նույնպես գոյություն ունի հզոր քաղաքական խումբ, որը Իսրայելի անվտանգությունը համարում է ռազմավարական շահ։
Ուստի խոսքը Վաշինգտոնի կողմից Իսրայելից երես թեքելու մասին չէ։ Խոսքը աջակցության պայմանների, քաղաքական վերահսկողության և ռազմական համագործակցության ապագա մոդելի փոփոխության մասին է։
Իրանի համար նույնպես ընտրությունների արդյունքները կարող են որոշակի դիվանագիտական հնարավորություններ ստեղծել։ Իհարկե, Թեհրանը կփորձի նոր հարթակ գտնել բանակցությունների համար՝ օգտվելով ԱՄՆ ներսում պատերազմի դեմ քաղաքական դիմադրության ուժեղացումից։
Բայց չմոռանանք նաև, որ դեմոկրատների հաղթանակը ավտոմատ կերպով չի նշանակում Իրանի հետ հարաբերությունների կարգավորում։ Իրանի միջուկային ծրագիրը, տարածաշրջանային ռազմական գործունեությունը և անվտանգության հարցերը կմնան Վաշինգտոնի քաղաքական օրակարգում։
Ամենամեծ ռիսկը մինչև հունվար ընկած անցումային շրջանն է։ Մինչ նոր Կոնգրեսը կսկսի գործել, Թրամփի վարչակազմի կողմից ռազմական էսկալացիայի գնալու հավանականությունը էլ ավելի կբարդացնի տարածաշրջանային իրավիճակը։
Չինաստանը՝ երկու կուսակցությունների ընդհանուր մրցակիցը
Ամերիկյան արտաքին քաղաքականության մեջ կա մի ուղղություն, որտեղ դեմոկրատների և հանրապետականների միջև լուրջ ռազմավարական մերձեցում կա։ Սա Չինաստանի հետ մրցակցությունն է։ Թեև Վաշինգտոնի ընտրությունների արդյունքները Պեկինի համար որոշակի մարտավարական փոփոխություններ կստեղծեն, սխալ կլինի ակնկալել, որ ռազմավարական մրցակցությունը կդադարի։
Թրամփը Չինաստանի դեմ օգտագործում է սակագներ, առևտրային սահմանափակումներ և տնտեսական ճնշման մեխանիզմներ։ Դեմոկրատները Չինաստանի հետ մրցակցության մեջ հատուկ ուշադրություն են դարձնում տեխնոլոգիական գերակայության, կիսահաղորդչային արդյունաբերության, արհեստական ինտելեկտի, կիբերանվտանգության և միջազգային գործընկերությունների հարցերին։ Այսինքն, թեև պայքարի գործիքները տարբեր են, հիմնական ռազմավարական նպատակը նման է՝ ԱՄՆ-ի համաշխարհային տնտեսական և տեխնոլոգիական գերակայության պահպանումը առաջնահերթություն է։ Նոր Կոնգրեսը ավելի լուրջ կուսումնասիրի Թրամփի սակագնային քաղաքականությունը և Չինաստանի հետ առևտրային հարաբերությունները։ Այս ամենը չի երաշխավորում, որ Պեկինի հետ հարաբերություններում մեղմացում կլինի։
Չինաստանի համար հիմնական խնդիրը ԱՄՆ-ի քաղաքական մասնատումից բխող հնարավորությունները ճիշտ գնահատելն է։ Պեկինը այս իրավիճակում կարող է փորձել ընդլայնել իր տնտեսական գործընկերությունները Ասիայում, Աֆրիկայում, Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում։ Մի խոսքով, Վաշինգտոնում քաղաքական հավասարակշռությունը փոխվում է, բայց ԱՄՆ-Չինաստան ռազմավարական մրցակցությունը շարունակվում է։
Հարավային Կովկաս, ի՞նչ պետք է ակնկալեն Բաքուն, Երևանը և Թբիլիսին։
Ամերիկյան քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը մեր տարածաշրջանի վրա նույնպես հատուկ ուշադրություն է պահանջում։
Հարավային Կովկասը ներկայումս այն տարածքներից մեկն է, որտեղ հատվում են մեծ տերությունների աշխարհաքաղաքական շահերը։ Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի արտաքին քաղաքական ընտրությունները, տարածաշրջանային տրանսպորտային միջանցքները, էներգետիկ անվտանգությունը և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները այս մրցակցության հիմնական ուղղություններն են։ Թրամփի վարչակազմի տարածաշրջանային մոտեցման մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում տնտեսական շահերը, էներգետիկ երթուղիները և ռազմավարական տարանցիկ հնարավորությունները։
Կոնգրեսում քաղաքական փոփոխությունը չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ի Բաքվի և Երևանի քաղաքականության մեջ անմիջապես արմատական շրջադարձ կլինի։ Այս քաղաքականության հիմնական իրականացնողը դեռևս Սպիտակ տունն ու Պետդեպարտամենտն են։
Ադրբեջանի համար հիմնական խնդիրը Վաշինգտոնի փոփոխվող իրականությունը ճիշտ ընթերցելն է։ Բաքուն ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններում պետք է առաջնահերթություն տա ռազմավարական ուղղություններին, ինչպիսիք են էներգետիկ անվտանգությունը, տարածաշրջանային կայունությունը, տրանսպորտային-կապի գծերը և ահաբեկչության դեմ պայքարը։
Միևնույն ժամանակ, կարևոր է, որ ադրբեջանա-հայկական հարաբերություններում խաղաղության օրակարգը առաջ շարժվի տարածաշրջանային իրողությունների, ինքնիշխանության և փոխադարձ անվտանգության սկզբունքների հիման վրա։ Ուշադրության կենտրոնում կլինի նաև Թրամփի վարչակազմի կողմից տարածաշրջանում սկսված տնտեսական և տարանցիկ նախաձեռնությունների ապագան։
Արդյո՞ք Դեմոկրատների նոր Կոնգրեսը կխոչընդոտի այս նախագծերին։ Թե՞ կաջակցի դրանց ինստիտուցիոնալ և տնտեսական հիմքերի ամրապնդմանը։ Այսպիսի հարցերի պատասխանները դեռ պարզ չեն։ Մի ճշմարտություն կա, որ Հարավային Կովկասը նաև համաշխարհային տերությունների շահերի շրջանակում է։ Ադրբեջանի հիմնական խնդիրն է պաշտպանել իր ազգային շահերը և այդ մրցակցությունից ռազմավարական հնարավորություններ ստանալ։
Մերձավոր Արևելք, նոր քաղաքական կոնֆիգուրացիա
Դեմոկրատների հաղթանակը Կոնգրեսում չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը Մերձավոր Արևելքում ամբողջությամբ կփոխվի։ Սակայն Վաշինգտոնի տարածաշրջանային առաջնահերթությունների վերանայումն անխուսափելի է։ Իսրայելի անվտանգությունը, Իրանի տարածաշրջանային ազդեցությունը, Պաղեստինի հարցը, Լիբանանի, Սիրիայի և Պարսից ծոցի երկրների հետ հարաբերությունները կգնահատվեն նոր քաղաքական հարթությունում։ Մասնավորապես, ավելի շատ կքննարկվի ԱՄՆ-ի ռազմական միջամտությունների ֆինանսական և քաղաքական արժեքը։
Դեմոկրատները կարող են ավելի շատ ուշադրություն դարձնել տարածաշրջանային հակամարտությունների դիվանագիտական լուծմանը, միջազգային գործընկերների հետ համակարգմանը և մարդասիրական հարցերին։ ԱՄՆ-ի Մերձավոր Արևելքի քաղաքականության մեջ ռազմավարական առաջնահերթությունները, ինչպիսիք են էներգետիկ անվտանգությունը, Իսրայելի պաշտպանությունը և Իրանի միջուկային ծրագրի կանխարգելումը, չեն վերանա կուսակցության փոփոխությամբ։ Հիմնական հարցը, որը կարող է փոխվել, այն միջոցներն են, որոնցով կիրականացվեն այս առաջնահերթությունները։
Ի՞նչ է տեսնում համաշխարհային լրատվամիջոցները...
Համաշխարհային լրատվամիջոցների կողմից ընտրություններին մոտեցման մեջ ուշագրավն այն է, որ իրադարձությունը չի ներկայացվում որպես ԱՄՆ-ի ներքին քաղաքական ճգնաժամ։
Reuters-ը վերլուծում է ընտրությունների արդյունքները տնտեսական ճնշումների, Իրանի պատերազմի ստեղծած էներգետիկ ճգնաժամի և Թրամփի արտաքին քաղաքականության ընտրողների վրա ազդեցության համատեքստում։
Associated Press-ը դեմոկրատների հաղթանակը գնահատում է որպես լուրջ քաղաքական բողոք Թրամփի վարչակազմին։
Al Jazeera-ն ուշադրություն է հրավիրում Կոնգրեսի փոփոխվող կազմի հնարավոր հետևանքների վրա՝ Իրանի պատերազմի, Ուկրաինային օգնության և ԱՄՆ-ի միջազգային պարտավորությունների առումով։
RFE/RL-ի վերլուծության մեջ հատկապես առաջնահերթություն է տրվում Կոնգրեսի վերահսկողության հնարավորությունների ընդլայնմանը Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Իրանի ուղղությամբ։
Այս մոտեցումների ընդհանուր արդյունքն այն է, որ ամերիկյան ընտրությունները միջազգային համակարգի ապագա վարքագծի վրա ազդող իրադարձություն են։
Ի՞նչ է սպասվում աշխարհին...
Չի կարելի բացառել, որ Ամերիկայում տեղի ունեցող իրադարձությունները միջազգային հարաբերությունների համակարգում նոր փուլի սկիզբ կլինեն։ Մի կողմից կանգնած է նախագահի գործադիր իշխանությունը և անհատական քաղաքական ռազմավարությունը, մյուս կողմից՝ Կոնգրեսի ինստիտուցիոնալ վերահսկողության մեխանիզմները։ Այս առճակատման արդյունքները լուրջ կերպով կդրսևորվեն մի քանի ուղղություններով։
Առաջին սցենարն այն է, որ Թրամփի վարչակազմը փնտրում է փոխզիջում դեմոկրատների հետ, ընդլայնվում են դիվանագիտական հնարավորությունները Իրանի պատերազմը դադարեցնելու և տնտեսական կայունության համար։
Հնարավոր են նաև այլ տարբերակներ։ Սպիտակ տունը, չնայած Կոնգրեսի դիմադրությանը, ավելի ակտիվորեն է օգտագործում գործադիր լիազորությունները, արտաքին քաղաքականության մեջ շարունակվում է կոշտ կուրսը, և Վաշինգտոնում քաղաքական առճակատումը խորանում է։ Կամ ԱՄՆ-ի ներքին քաղաքական մասնատումը թուլացնում է միջազգային դաշնակիցների վստահությունը Վաշինգտոնի նկատմամբ։ Եվրոպայի, Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի երկրները սկսում են ավելի անկախ կերպով կառուցել իրենց անվտանգության և տնտեսական ռազմավարությունները։ Այս սցենարներից յուրաքանչյուրը կարող է տարբեր կերպ ազդել աշխարհի աշխարհաքաղաքական ճարտարապետության վրա։
Իրականությունն այն է, որ ԱՄՆ-ի քաղաքական որոշումները, անցնելով Վաշինգտոնի ներսում քննարկումները, ազդում են Կիևի ճակատային գծի, Թել Ավիվի անվտանգության կաբինետի, Թեհրանի դիվանագիտական ռազմավարության, Պեկինի տնտեսական պլանավորման, իսկ Բաքվի տարածաշրջանային անվտանգության հաշվարկների վրա։ Սա նշանակում է, թե ինչ պետք է ակնկալել փոփոխվող ԱՄՆ-ից և ինչ կարող է ԱՄՆ-ն առաջարկել աշխարհին։ Թրամփի առջև այժմ նոր քաղաքական իրականություն կա։ Դեմոկրատները հաղթել են, բայց թե ինչ հետևանքներ կունենա այս հաղթանակը համաշխարհային քաղաքականության մեջ, դեռ կորոշվի առաջիկա ամիսներին։
Modern Հետազոտական և Վերլուծական Խումբ
