Թեև Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության օրակարգում որոշակի առաջընթաց կա, սակայն Երևանից կոնկրետ քայլեր են ակնկալվում մի շարք հարցերի շուրջ, որոնք պայմանավորում են գործընթացի անցումը եզրափակիչ փուլ։ Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունների վերաբերյալ հանրաքվեի չանցկացումը, խաղաղության պայմանագրի ստորագրման համար իրավական հարցերի չլուծումը և տարածաշրջանում հաղորդակցությունների բացման ուղղությամբ նախկինում հնչեցված խոստումների չիրականացումը ձգձգում են գործընթացը։
Մասնավորապես, Հայաստանի կողմից սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ նախագծի ներկայացման և հանրաքվեի անցկացման հարցում կոնկրետ ժամկետների բազմիցս փոփոխումը Երևանի կողմից խաղաղության օրակարգը ձգձգելու նման է։
Արտաքին գործերի նախկին նախարար Թոֆիգ Զուլֆուգարովը Modern.az-ին հայտնել է, որ Հայաստանը չի կարող խաղաղության պայմանագիր ստորագրել առանց Սահմանադրությունը փոխելու.
«Այս առումով, անհիմն եմ համարում այն կարծիքները, թե մինչև տարեվերջ խաղաղության պայմանագիր կստորագրվի։ Քանի որ արդեն պայման կա՝ առանց Հայաստանի Սահմանադրությունը փոխելու պայմանագիր չի կարող ստորագրվել։ Մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանի ղեկավարությունը չի իրականացնում Սահմանադրության մեջ խոստացված փոփոխությունները։ Նույնիսկ եթե նախկինում հայտարարվել էին որոշակի ժամկետներ սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ նախագծի հրապարակման համար, ապա հետագայում այդ ժամկետները փոխվեցին։ Այժմ նախագծի ներկայացման և հանրաքվեի անցկացման հետ կապված իրական քայլեր չեն երևում»։
Նախկին նախարարը նշել է, որ Հայաստանի կողմից խաղաղության գործընթացը և Ադրբեջանի ակնկալիքների հետ կապված հարցերը ձգձգելու մեջ դեր ունեն նաև արտաքին ազդեցությունները.
«Ինձ թվում է, որ Հայաստանի վրա շատ լուրջ ճնշում է գործադրվում՝ խաղաղության օրակարգից հեռանալու համար։ Դրա հետևանքով ձգձգվում է մեզ համար կարևոր հարցերի լուծումը։ Տեղի ունեցողից զգացվում է, որ Հայաստանը, առաջին հերթին, Ռուսաստանի ազդեցության տակ է իրականացնում այս քաղաքականությունը։ Եկեղեցիների հետ կապված արհեստականորեն ստեղծված ճգնաժամը նույնպես դրա ցուցիչներից մեկն է։ Արտաքին ուժերը նման մարտավարություն են ընտրել՝ Հայաստանի խաղաղության օրակարգին համապատասխան քայլերը դանդաղեցնելու համար»։
Թոֆիգ Զուլֆուգարովը հայտնել է, որ ուշադրություն է գրավում նաև այն, որ Զանգեզուրի միջանցքի հետ կապված գործընթացները չեն առաջանում նախկին ակնկալիքներին համապատասխան արագությամբ.
«Մեկ տարի առաջ Վաշինգտոնում բացահայտ ասվում էր, որ մինչև տարեվերջ Զանգեզուրի հետ կապված հարցերի լուծումը կապահովվի։ Նույնիսկ այնտեղ կոնկրետ ժամկետներ էին հնչում, և նշվում էր, որ դա Փաշինյանի «տան առաջադրանքն» է։ Սակայն մենք տեսնում ենք, որ այդ «տան առաջադրանքը» չի կատարվում։ Թրամփի նախագիծը՝ TRIPP-ը, մերժվում է տարբեր պատրվակներով։ Նույնիսկ բացահայտ հնչում են կարծիքներ այն մասին, թե ինչու Ռուսաստանը չի մասնակցում այս նախագծին»։
Նախկին նախարարը կարծում է, որ այս ամենը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը չի ձգտում ավարտել խաղաղության գործընթացը.
«Սա որոշակի քաղաքականության ցուցիչ է։ Երբ մենք դա տեսնում ենք, պետք է հասկանանք, որ Հայաստանը ներկայումս չի ձգտում ավարտել խաղաղության գործընթացը։ Ըստ երևույթին, Երևանը հույս ունի հասնել որոշակի ուժերի աջակցությանը։ Այստեղ նկատի ունեմ ոչ միայն Ռուսաստանը, այլև Եվրոպական միությունում առանցքային դերերից մեկը խաղացող Ֆրանսիան և այլ ուժեր»։
Արտաքին գործերի նախկին նախարարը Հայաստանի ցուցադրական սպառազինումը նույնպես համարում է խաղաղության գործընթացը դանդաղեցնող գործոններից մեկը.
«Իրականում, երբ խոսում ենք խաղաղության մասին, դե ֆակտո խաղաղություն գոյություն ունի։ Սակայն, ցավոք, Հայաստանի օկուպացիոն քաղաքականության որոշակի տարրեր մնում են։ Մենք դա տեսնում ենք ինչպես քարոզչության, այնպես էլ քաղաքական քայլերի, ինչպես նաև հարցերը ձգձգելու քաղաքականության մեջ։ Հայաստանի ցուցադրական սպառազինումը նույնպես այս քաղաքականության տեսանելի գործոններից մեկն է։ Այս ամենը չտեսնել հնարավոր չէ»։
Թոֆիգ Զուլֆուգարովը հայտնել է, որ հնարավոր չէ կոնկրետ ժամկետ հայտարարել, թե երբ կարող է ստորագրվել խաղաղության պայմանագիրը։
Նրա խոսքով, խաղաղությունը կարող է ձեռք բերվել ոչ միայն կողմերի ցանկությամբ, այլև իրական քաղաքական գործընթացների արդյունքում.
«Խաղաղությունը կախված չէ մեր ցանկությունից։ Միայն մեր ցանկությունը բավարար չէ։ Յուրաքանչյուր կողմ ցանկանում է հասնել խաղաղության իր իմացած և ցանկացած ձևով։ Մեր ցանկացած խաղաղությունը հայտնի է։ Ադրբեջանն ունի իր քաղաքական նպատակներն ու թիրախները, Հայաստանն էլ ունի իր դիրքորոշումը։ Ուստի խաղաղության հասնելը կապված չէ միայն ցանկության հետ։ Սա իրական քաղաքական գործընթաց է։ Ադրբեջանի համար խաղաղության հասնելը նշանակում է հասնել իր առջև դրված քաղաքական թիրախներին և նպատակներին»։
Թ. Զուլֆուգարովը շեշտել է, որ Ադրբեջանը բավարար հնարավորություններ ունի իր առջև դրված նպատակներին հասնելու համար.
«Եզրափակիչ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման ժամկետը չեմ կարող ասել։ Սակայն կարծում եմ, որ դրա համար Ադրբեջանն ունի քաղաքական, տնտեսական և ռազմական հնարավորություններ, և ամենակարևորը՝ քաղաքական կամք։ Ես վստահ եմ, որ Ադրբեջանը, ինչպես միշտ, կհասնի իր առջև դրված նպատակներին»։
