İsrail hökumətinin qondarma "erməni soyqırımı" ilə bağlı qəbul etdiyi son qərar yenidən regional müzakirələri gündəmə gətirib.
İsrailin bu qərarı tarixi həqiqətlərə deyil, daha çox cari siyasi konyukturaya əsaslanır.
Türkiyə beynəlxalq müstəvidə “erməni soyqırımı” ilə bağlı artıq neçənci dəfədir ki, üz-üzə qaldığı an, regionda və dünyada əsl müttəfiqlik anlayışı ciddi bir sınaqdan keçdi. Bu vəziyyət Ankaraya beynəlxalq münasibətlər sistemində kimin real tərəfdaş, kimin isə sadəcə situativ maraq güddüyünü aşkar şəkildə nümayiş etdirdi.
Bu gərgin diplomatik atmosferdə Azərbaycan heç bir tərəddüd etmədən, qətiyyətli mövqe nümayiş etdirərək Türkiyəyə açıq dəstəyini rəsmi bəyanatla ifadə edən yeganə dövlət oldu. Bakı bu addımı ilə növbəti dəfə sübut etdi ki, qardaş ölkənin çətin anında onun yanında olmaq Azərbaycanın dövlət siyasətinin dəyişməz prinsipidir.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) yaydığı rəsmi bəyanat sadəcə növbəti bir diplomatik sənəd deyil. Bu, ulu öndər Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" fəlsəfəsinin və Ankara-Bakı strateji müttəfiqliyinin sözdə deyil, əməldə, real və praktik təzahürüdür.
Azərbaycanın bu qətiyyətli addımı iki ölkə arasında imzalanmış tarixi Şuşa Bəyannaməsinin bəndlərinə və ruhuna tamamilə uyğundur. Bakı və Ankara həm hərbi, həm də diplomatik cəbhədə eyni hədəfə baxdıqlarını və bir-birlərinin milli maraqlarını öz maraqları kimi qoruduqlarını bir daha dünyaya göstərdilər.
Türkiyədə bəzi dairələr uzun müddətdir ki, Azərbaycanı regional siyasətdə, xüsusilə İsraillə münasibətlərinə görə fərqli təqdim təqdim etməyə çalışırdılar. Bakının bu son və qətiyyətli bəyanatı həmin dairələrin apardığı qarayaxma kampaniyalarına və manipulyasiyalara sarsıdıcı bir cavab oldu.
Azərbaycanı tez-tez "müsəlman həmrəyliyi" arqumenti ilə tənqid edən və Bakının xarici siyasətini hədəf alan qüvvələr bu bəyanatla tamamilə tərksilah olundular. Azərbaycan sübut etdi ki, onun islam dünyasına və qardaş dövlətlərə bağlılığı heç bir süni siyasi manipulyasiyaya sığmayacaq qədər dərindir.
Azərbaycanın diplomatik gedişləri və Türkiyəyə verdiyi şərtsiz dəstək Ankara-Bakı oxunun regionda nə dərəcədə möhkəm bir geosiyasi dayaq olduğunu təsdiqləyir. Bu ittifaq regional sabitliyin, ədalətin və qardaşlığın ən böyük təminatçısı rolunda çıxış edir.
Azərbaycanın bu böhran anında nümayiş etdirdiyi cəsarətli və prinsipial mövqe Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü müstəqil, qətiyyətli və uzaqgörən xarici siyasət kursunun nəticəsidir. Azərbaycan heç bir kənar təsirdən çəkinmədən, öz qardaşının haqlı davasını dünya müstəvisində müdafiə etmək qüdrətində olduğunu nümayiş etdirdi.
Türkiyə son illərdə Fələstin məsələsində prinsipial mövqe nümayiş etdirərək, İsraillə münasibətlərinin gərginləşməsi bahasına belə, Fələstin xalqına və onun rəhbərliyinə ən yüksək səviyyədə siyasi, diplomatik və humanitar dəstək verib. Ankara hər zaman Fələstinin beynəlxalq arenada əsas müdafiəçisi kimi çıxış edib.
İsrailin qondarma "erməni soyqırımı" qərarı fonunda, Türkiyənin bu qədər fədakarlığına rəğmən, Fələstin rəhbərliyi tərəfindən Ankaranı dəstəkləyən analoji rəsmi mövqenin müşahidə olunmaması ciddi suallar doğurur. Rəsmi Ramallahın bu məsələdə nümayiş etdirdiyi sükut diplomatik dairələrdə təəccüblə qarşılanıb.
Türkiyənin Fələstin naminə etdiyi böyük diplomatik fədakarlıqların qarşılığında Fələstin rəhbərliyinin Ankaranın milli təhlükəsizlik və tarix tezislərinə dəstək verməməsi, beynəlxalq münasibətlərdəki disbalansı və birtərəfli fədakarlığın yaratdığı reallığı ortaya qoyur.
Bu gün yaşanan sükut əslində təsadüfi deyil, kökləri keçmişə dayanan bir xəttin davamıdır. Vaxtilə Fələstinin tarixi lideri Yasir Ərafatın erməni rəsmiləri ilə keçirdiyi səmimi görüşlər, onlarla qurduğu yaxın münasibətlər və qarşılıqlı rəğbət bəyanatları tarixin arxivində fakt olaraq qalmaqdadır.
Fələstinin dövlət strukturunda, o cümlədən xarici işlər nazirliyi sistemində erməni mənşəli diplomatların və rəsmilərin mühüm postlar tutması, bu ölkənin xarici siyasət prioritetlərinin və erməni tezislərinə olan loyallığının təsadüfi olmadığını, daxili idarəetmə reallıqlarından qaynaqlandığını göstərir.
Tarixi faktlar sübut edir ki, XX əsrin sonlarında Fələstin və Livan əraziləri erməni terror qruplaşmalarının, xüsusilə ASALA-nın əsas sığınacaq və təlim düşərgələrinə çevrilmişdi. Bu düşərgələrdə yetişən terrorçular birbaşa türk varlığını hədəf alırdılar.
Həmin terror düşərgələrində hazırlıq keçən erməni ekstremistləri dünyanın müxtəlif ölkələrində günahsız türk diplomatlarına, onların ailə üzvlərinə qarşı xain və qanlı terror aktları törədiblər. Bu qanlı keçmiş, Türkiyənin milli yaddaşında dərin izlər buraxıb.
Yaşanan bu son hadisələr və tarixi paralellər göstərir ki, siyasi ritorikada tez-tez istifadə olunan "müsəlman qardaşlığı" şüarları real siyasi maraqlar qarşısında bəzən sadəcə bir teatr rolunu oynayır. Real siyasətdə isə şüarlar deyil, real əməllər qərarvericidir.
Mövcud mənzərə Türkiyəyə öz xarici siyasət prioritetlərinə, strateji tərəfdaşlıqlarına və "həqiqi dost" anlayışına yenidən baxmaq, regional müttəfiqlərini daha dərindən və rasional şəkildə qiymətləndirmək üçün unikal bir tarixi imkan və güzgü effekti verir.
Bütün bu hadisələrin fonunda Azərbaycanın mövqeyi bir daha sübut edir ki, Bakının Türkiyəyə olan sevgisi və dəstəyi heç bir siyasi alverə, kənar təsirə və ya şərtə bağlı deyil. Azərbaycan hər şəraitdə, hər cür təzyiqə rəğmən qardaşının yanındadır.
Türkiyə və Azərbaycanın birgə nümayiş etdirdiyi bu monolit birlik regional miqyasdan çıxaraq qlobal səviyyədə təsir gücünə malik bir güc mərkəzinə çevrilməkdədir. İki ölkənin birgə iradəsi olmadan regionda heç bir strateji layihə və ya diplomatik xətt uğur qazana bilməz.
Bir çox qərb dövlətlərinin bu məsələdə nümayiş etdirdiyi riyakar mövqe beynəlxalq diplomatiyanın ikili standartlarından xəbər verir. Tarixi faktları öz siyasi maraqları üçün saxtalaşdırmağa çalışanlar qardaşlıq divarına çırpılmağa məhkumdur.
Dünyanın nəhəng dövlətlərinin sükut etdiyi və ya prosesləri kənardan izlədiyi bir vaxtda Azərbaycan diplomatiyasının bu cür cəsarətli çıxışı Bakının müstəqil xarici siyasət yürütmək potensialının və beynəlxalq hüquqa olan sadiqliyinin bariz nümunəsidir.
Türkiyə son illərdə müdafiə sənayesindən tutmuş qlobal diplomatiyaya qədər hər sahədə böyük bir gücə çevrilib. Bu cür qərəzli qərarlar və diplomatik təzyiqlər böyük dövlətçilik ənənəsi olan Türkiyəni zəiflədə bilməz, əksinə, onun regional liderliyini daha da möhkəmləndirir.
Bu diplomatik hadisə bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri müvəqqəti maraqlara deyil, əbədi və sarsılmaz təməllərə əsaslanır. İki dövlət birlikdə gələcəyə doğru addımlayır, regional təhlükəsizlik və rifah naminə ortaq hədəflər müəyyənləşdirir.
Türkiyənin xarici siyasətində bəzi dairələrin bəslədiyi ideoloji illüziyalar və birtərəfli rəğbətlər artıq yerini praqmatik realizmə verməlidir. Bu hadisə göstərdi ki, xarici siyasətdə əsas meyar dini və ya coğrafi yaxınlıq deyil, milli maraqlar və real sadiqlikdir.
Azərbaycan XİN-in bəyanatı və rəsmi Bakının nümayiş etdirdiyi qətiyyətli duruş Türkiyə dövlətinin və xalqının milli yaddaşına qızıl hərflərlə yazıldı. Bu addım gələcək nəsillərə qardaşlığın necə qorunmalı olduğunu göstərən canlı bir dərsdir.
İsrail daxilindəki müəyyən ermənipərəst qüvvələrin və qlobal erməni lobbisinin bu qərar vasitəsilə Türkiyəni təcrid etmək cəhdləri Türk birliyinin, xüsusilə Azərbaycanın qətiyyətli sipəri qarşısında iflasa uğradı. İttifaqımız düşmən hiylələrindən daha güclüdür.
Türkiyə üçün regionda geosiyasi fırtınalar zamanı söykənə biləcəyi, heç bir şübhə etmədən etibar edə biləcəyi yeganə və əvəzedilməz tərəfdaşın məhz Azərbaycan olduğu bu böhranla bir daha təsdiqləndi. İki dövlət çətinlikləri birlikdə aşmaqda davam edir.
Son diplomatik mənzərə bütün dünyaya mühüm bir mesaj verdi: beynəlxalq münasibətlərdə hər kəs geri çəkiləndə, susanda və ya qərəzli mövqe tutanda belə, Azərbaycan və Türkiyə bir-birinin yanındadır. Bu, sadəcə iki dövlətin deyil, bir millətin dünyaya verdiyi böyük və sarsılmaz qardaşlıq dərsidir.
