Arxiv
19 Oktyabr 2019, 21:26 | ANALİTİKA
“Barış çeşməsi”  kimləri susuz qoyacaq? - TƏHLİL

Suriya düyünü Türkiyənin “Barış çeşməsi” əməliyyatının başlaması ilə açılacaqmı? Bu günə olan vəziyyət göstərir ki, onsuz da kifayət qədər mürəkkəb problemin daha da çox düyünə düşmə ehtimalı böyükdür.

 
Göründüyü kimi, Türkiyənin əməliyyatlar keçirməkdə nə dərəcədə israrlı olması Avropada və ABŞ-da düzgün hesablanmayıb. Avropa siyasətçiləri mövzuya çox səthi yanaşdılar. Sadəlövh fərziyyə irəli sürüldü ki, sosial və iqtisadi problemlərlə üzləşən, İstanbul və Ankara kimi strateji şəhərlərdə son seçkiləri qazana bilməyən "AK Parti" nüfuzunu bərpa etmək üçün ictimai fikri ölkədən kənara yönəltməyə cəhd edir. Fransa və Almaniya Türkiyəyə silah təchizatını dayandırdılar. Avropalılar danışıqlar yolunu seçməyin vacib olduğunu önə çəkdilər.


Xarici işlər naziri Çavuşoğlu ölkəsinə bu cür vasitələrinin əhəmiyyətsiz olduğunu bildirdi: “Biz terrorçularla vuruşuruq”. Türkiyə öz ərazisində məskunlaşmış, 3 milyonadək (bəzi hesablamalara görə isə daha çox) Suriya qaçqınını sərhəd boyu yerləşdirməkdə və təhlükəsizlik zonası yaratmaqda israrlı olduğunu ortaya qoydu. Ərdoğan qəti şəkildə bildirdi ki, “Türkiyə terror təşkilatları ilə bir masa ətrafında oturmayacaq”.



 

Türkiyə üçün sərhəd ərazilərinin təhlükəsizliyi məsələsinin nə dərəcədə əhəmiyyətli olması ABŞ-da da, görünür, tam dərk olunmayıb. Oktyabrın 17-də dünya xəbər agentlikləri Trampın Ərdoğana oktyabrın 9-da göndərdiyi məktubu tirajladılar. Nəyə görə 8 gün sonra? Məktub diplomatiyada yolverilməz bir tonda yazılmışdı. Tramp sırf özünəməxsus tərzdə Ərdoğana özünü “məğrur, ipə-sapa yatmayan” oğlan kimi aparmamağı məsləhət görürdü. Amma Trampın məktublarını yüksək səviyyədə təlim keçmiş beynəlxalq yazışma üzrəmütəxəssislər tərtib edirlər. Digər tərəfdən, demokratlar belə məktubun Ağ Evdən çıxmasına şübhə ilə yanaşdılar və bildirdilər ki, bu sadəcə respublikaçıları razı salmaq üçün ortaya atılmış və heç bir zaman rəsmi göndərilməmiş bir məktubdur.

Türkiyənin əsl təhlükəsizlik qayğılarına o qədər az məhəl qoyulur ki, bəzi kalkulyasiyalar təəccüb doğurur. Nyu Yorkun keçmiş meri Culiani Trampa Pensilvaniyada yaşayan müxalif dini xadim Fətullah Güləni Suriya mövzusu üzrə kompromis kimi Türkiyəyə təhvil verməyi təklif etməsi bu qəbildəndir.

Oktyabrın 16-da Nümayəndələr Palatası 354-60 nisbəti ilə Trampın Suriya ərazisindəki ön postlardan qoşunları geri çəkmə əmrinə qarşı səs verib. Trampın qərarına qarşı səs verən konqresmenlərin 129-u respublikaçılardır. Oktyabrın 17-də Birləşmiş Ştatlar Nümayəndələr Palatasının spikeri Nənsi Pelosi Türkiyə müzakirələri zamanı Trampın xarici siyasətinə Putinin təsir edə bilməsi ilə bağlı narahatlığını bildirdi və əlavə etdi ki,“Bütün yollar Putinə doğru aparır”. Tramp isə Suriyadakı uğursuzluğu demokratların və Obamanın məsuliyyətsizliyi ilə bağladı və spikeri “üçüncü dərəcəli siyasətçi” adlandırdı.

 


Xanım Pelosinin cavabı daha kəskin oldu: “Kaş ki, Siz də bir qədər siyasətçi olaydınız, cənab Prezident, o zaman siyasətdə nəyin mümkün olması, nəyin mümkün olmamasını bilərdiniz.”

Trampdan soruşuldu ki, nəyə görə Amerika qoşunları ərazidən çıxarıldı və Türkiyə ordusunun irəliləməsi üçün şərait yaradıldı.

Tramp cavab verdi ki, “plan Türkiyənin irəliləməsini deyil, amerikalıların təhlükəsizliyini təmin etmək idi”.

Daha sonra Tramp “kürdlər heç də mələk deyillər”, “PKK elə İŞİD qədər və bəlkə də daha təhlükəlidir” və “biz kürdlərə tərəfimizdə vuruşmaq üçün külli miqdarda pul ödəmişik” kimi ziddiyyətli və qarışıq fikirlərlə gündəmə gəldi.



Elə həmin gün, görüşməyəcəyini qətiyyətlə bəyan etsə də, Rəcəb Təyyib Ərdoğan ABŞ vitse-prezidenti Mayk Pens və Dövlət Katibi Pompeonu Ankarada qəbul etdi. Görüşün nəticəsi kimi ABŞ və Türkiyə Suriya üzrə 120 saatlıq atəşkəs razılığına gəldilər. Bu müddət ərzində kürd birləşmələri Suriyanın Türkiyə ilə sərhəd bölgəsi zolağından geri çəkilməli, Türkiyə ordusu isə hərbi əməliyyatları dayandırmalıdır. Həm Birləşmiş Ştatlar prezidenti, həm də Türkiyə prezidenti əldə olunan razılıqdan məmnun qaldılar. Pens əldə olunan razılıqda Trampın liderlik bacarığını təriflədi, lakin Ərdoğan məqsədinə daha çox nail olan tərəf kimi görünür.

 

 

Hansı tərəfin diplomatik qələbə qazanmasını şərh etmədən, şimal-şərqi Suriya üzrə birgə ABŞ-Türkiyə Bəyanatının elə birinci bəndinə diqqət yetirmək kifayətdir:

“ABŞ və Türkiyə bir daha NATO üzvləri kimi münasibətlərini təsdiq edirlər. ABŞ Türkiyənin cənub sərhəddi üzrə qanuni təhlükəsizlik narahatlığını anlayır.”


Birgə bəyanatdan sonra həm də aşağıdakı nəticələrə gəlmək olar:


-Türkiyənin sərhəd boyu hərbi əməliyyatları ABŞ tərəfindən tənqidlə qarşılansa da, Amerika Suriyanın güclü olmasını istəmir, çünki Suriya həm İranla, həm də “Hezbollah”la yaxındır.


-Bu yaxınlıq heç Amerikanın regiondakı yaxın müttəfiqləri İsrail və Səudiyyə Ərəbistanının da urəyincə deyil.


-İsrail və Səudiyyə Ərəbistanının müdaxilə etmədiyi, ABŞ-ın isə itki vermək istəmədiyi ərazidə Suriyanı bir daha, bu dəfə artıq Türkiyə vasitəsilə zəiflətmək Amerikanın Yaxın Şərq planları ilə ziddiyyət təşkil etmir.


-Əsəd rejimi ilə Türkiyə rəhbərliyi arasında ciddi ziddiyyətlər mövcud olsa da, türk ordusunun Suriya ərazisinə müdaxiləsi kürdlərin sıxışdırılması baxımından həm də Əsəd hakimiyyəti üçün sərfəlidir.


-Məlum deyil ki, Suriya kürdlərinin Türkiyə ilə sərhəd ərazisindən uzaqlaşdırılması məsələsi kürdlərin özü ilə razılaşdırılıb,  ya yox. Ona görə də bundan sonra kürdlərin hansı taktika ilə hərəkər edəcəyi də bilinmir.
 

-Birgə ABŞ-Türkiyə bəyanatında Əsəd ilə Rusiya və İranın adları da çəkilmir. Amma Ərdoğanın atəşkəs müddətinin son günündə Rusiya Prezidenti Putinlə görüşəcəyi planlaşdırılır.

 

ABŞ hər zaman özünün Yaxın Şərq siyasətində Türkiyədən səmərəli istifadə edib. Tərəflər arasında ilk çat 2003-cü ildə Birləşmiş Ştatların Səddama qarşı keçirdiyi əməliyyatlar zamanı yarandı. O zaman Türkiyə hökuməti ABŞ ordusunun zirehli və mexaniki vasitələrinin Türkiyə ərazisindən İraqa keçməsinə razılıq vermədi. Həmin tarixdən hər iki tərəf lazımi nəticələr çıxardı.Türkiyə öz iradəsini ortaya qoydu və məlum oldu ki, lazım gələn anda Türkiyə öz maraqlarını NATO daxili maraqlardan üstün tutacaq. ABŞ eyni zamanda başa düşdü ki, Türkiyə qəti müstəqil qərarlar qəbul edə bilər.


Ən əsası isə Türkiyə anladı ki, ABŞ-la əməkdaşlıq etmədiyi təqdirdə, ABŞ digər müttəfiqlər axtaracaq və bu müttəfiqlərin maraqları Türkiyənin milli maraqları ilə əks ola bilər. Hadisələrin gedişatı və təhlillər göstərir ki, ABŞ Türkiyəsiz də Yaxın Şərqdə əməliyyatlar keçirə bilər, amma bölgədəki mürəkkəb problemlərin həllində Türkiyə ilə birgə əməkdaşlıq etmədən arzuolunan nəticələrə nail olmaq  mümkün deyil.


Yəqin məhz elə buna görə də, “Barış çeşməsi” əməliyyatından əvvəl də, əməliyyat zamanı da ABŞ və Türkiyə zahiri görünüşdən tam əks mövqedə duraraq çox kəskin söz davasına çıxsalar da, reallıqda çox həmahəng hərəkət etməyə başladılar.

 

Tahir Kərimov

Diplomat, Harvard Universitetinin məzunu,
Mərhum Prezident Heydər Əliyevin şəxsi tərcüməçisi

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Trampın taleyi həll olunur 22 Yanvar 2020, 00:09 ABŞ-da dəhşətli virus aşkarlandı 21 Yanvar 2020, 23:55 Qənirə Paşayeva Tovuzun Dönük Qırıqlı kəndində seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 23:42 Rusiyada 55 min dollar dəyəri olan nadir zümrüd tapıldı 21 Yanvar 2020, 23:23 Prezident “Naxçıvan” və “Qoşadaş”ın birgə işlənməsinə razılaşdı 21 Yanvar 2020, 23:12 Universitetdə yanğın olmayıb - FHN 21 Yanvar 2020, 22:54 İlham Əliyev AYİB sədri ilə görüşdü 21 Yanvar 2020, 22:37 Şirvanda yaşayan məcburi köçkünlərdən Vüqar Bayramova böyük etimad - FOTO 21 Yanvar 2020, 22:20 Xızıda itkin düşən ana və 3 uşağı tapılıb - FOTO 21 Yanvar 2020, 22:06 Azay Quliyev seçicilərin problemlərini dinlədi - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 21:50 Rusiyada yeni hökumətin tərkibi bəlli olub 21 Yanvar 2020, 21:36 İlham Əliyev Mövlud Çavuşoğlu ilə müzakirə apardı 21 Yanvar 2020, 21:17 Ağalar  Vəliyev seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 21:03 Masazırda "Betonqarışdıran"la "Mercedes" toqquşdu 21 Yanvar 2020, 20:40 Mənzillərin kirayə haqları 300 manat ətrafında olmalıdır - İqtisadçıdan ETİRAZ 21 Yanvar 2020, 20:19 Kürdəmirdə mikroavtobus traktora çırpıldı: yaralılar var 21 Yanvar 2020, 20:03 Böyük Britaniya İrandakı səfirini dəyişməyəcək 21 Yanvar 2020, 19:55 Əhali arasında ən çox yayılan xəstəliklərin SİYAHISI 21 Yanvar 2020, 19:42 Azərbaycanda nə qədər həkim var? - RƏQƏM 21 Yanvar 2020, 19:28 Musa Qasımlı kənd sakinləri ilə görüşüb 21 Yanvar 2020, 19:20 Ötən il doğulan körpələrin 53,2 faizi oğlandır 21 Yanvar 2020, 19:17 Prezident Davosda “Signify” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüş 21 Yanvar 2020, 19:09 Lukaşenko: “Belarus Azərbaycan neftini bazar qiymətləri ilə almağa hazırdır” 21 Yanvar 2020, 19:04 Hadi Rəcəbli gənclərlə görüşüb - FOTO 21 Yanvar 2020, 18:59 Azərbaycan əhalisinin sayı AÇIQLANDI 21 Yanvar 2020, 18:52 Fəzail Ağamalı Surra kəndində seçicilərlə - VİDEO 21 Yanvar 2020, 18:45 Koçaryanın vəkilləri məhkəməni boykot etdilər 21 Yanvar 2020, 18:40 "Real" 30 milyon avroluq transfer həyata keçirib 21 Yanvar 2020, 18:33 Azərbaycanda qızıl və gümüş hasilatı artıb 21 Yanvar 2020, 18:26 Mahir Abbaszadə Abşeron rayonunda seçiciləri ilə görüşüb - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 18:20 İqbal Məmmədov kənd ağsaqqalları ilə görüşüb - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 18:14 Azərbaycan pasportundan imtina edib Ukrayna vətəndaşlığı alanlar... 21 Yanvar 2020, 18:08 Ceyhun Məmmədov məcburi köçkünlərin evində olub - FOTO 21 Yanvar 2020, 18:07 Cavanşir Paşazadə kənd insanları ilə bir araya gəlib - FOTOLAR 21 Yanvar 2020, 18:03 Müəllimlərin işə qəbulunda YENİLİK - VİDEO 21 Yanvar 2020, 17:58
SORĞU Yeni parlamentdə kimlər olsun?