2026-cı il sentyabrın 11–12-də 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatdan 150-yə yaxın nümayəndənin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri regiondakı yeni reallığın beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması baxımından diqqət çəkib.
Xarici diplomatlar, səfirlər və hərbi attaşelər Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərdə olublar. Səfər çərçivəsində bölgədə həyata keçirilən bərpa-quruculuq layihələri, nəqliyyat infrastrukturu, Qarabağ Universiteti, “İstisu” mineral su zavodu, eləcə də Gəncəsər və Xudavəng monastırları kimi mədəni irs nümunələri ilə tanışlıq keçirilib.
Səfərlə bağlı müxtəlif ölkələrdən olan ekspert və jurnalistlər regiondakı proseslərin beynəlxalq aləmdə necə qəbul edildiyini Modern.az-a şərh ediblər.
Qırğızıstanlı jurnalist Dilnaz Tapvaldieva səfəri mühüm və müsbət addım kimi qiymətləndirib:
“Bu səfəri mühüm və müsbət addım kimi qiymətləndirirəm. Xarici diplomatik nümayəndələrin Qarabağa səfəri onların bölgədəki mövcud vəziyyəti yerində görməsi və aparılan yenidənqurma işləri ilə yaxından tanış olması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstanda Azərbaycana münasibət çox isti və qardaşlıq xarakteri daşıyır. Son illərdə iki ölkə arasındakı strateji tərəfdaşlığın və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsi Qarabağda həyata keçirilən yenidənqurma işlərinə marağı da artırır. Bir qırğızıstanlı jurnalist olaraq mənim üçün ən vacib məsələ bölgədə baş verən hadisələrin düzgün və obyektiv şəkildə işıqlandırılmasıdır. Qarabağı yerində görmək, burada baş verən dəyişiklikləri və yenidənqurma prosesini birbaşa müşahidə etmək bölgə ilə bağlı daha sağlam və obyektiv qiymətləndirmə aparmağa imkan verir. Məncə, bu gün Qarabağ haqqında danışarkən yalnız keçmişdə baş vermiş münaqişələrə deyil, həm də gələcəyə diqqət yetirmək lazımdır. Sülh, sabitlik, iqtisadi inkişaf və xalqlar arasında əməkdaşlıq hamımız üçün daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Qırğızıstanla Azərbaycan arasındakı qardaşlıq əlaqələri baxımından yanaşdıqda, Azərbaycanın Qarabağın yenidən qurulması və bölgənin inkişafı istiqamətində həyata keçirdiyi işləri müsbət qarşılayırıq. Qarabağın sülh və rifah içində inkişaf edən bir bölgəyə çevrilməsi Azərbaycanın özü ilə yanaşı, bütün Türk dünyası üçün də sevindirici hadisədir”.
Pakistanlı beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Xalid Teymur Əkrəm isə Qarabağa səfəri bölgədəki vəziyyətlə yerində tanışlıq baxımından müsbət hadisə kimi qiymətləndirib.
O, xarici diplomatların Qarabağa səfərinin beynəlxalq nümayəndələrə bölgədə gedən prosesləri birbaşa müşahidə etmək imkanı yaratdığını bildirib:
“Xarici diplomatik nümayəndələrin Qarabağa son səfəri çox müsbət hadisədir. Bu, diplomatların vəziyyətlə yerində tanış olması və bölgədə baş verən əhəmiyyətli dəyişiklikləri görməsi üçün mühüm imkan yaratdı. Azərbaycan rəhbərliyi Qarabağda bərpa və inkişaf işlərinin sürəti və miqyasına görə böyük təqdirə layiqdir. Bölgədə uzun illər davam edən münaqişənin tarixini nəzərə alsaq, nisbətən qısa müddətdə həyata keçirilən işlər olduqca təsirli görünür. Yeni yollar, yaşayış məntəqələri, ictimai obyektlər və digər infrastruktur qurulur, tarixi və mədəni abidələr bərpa edilir. Pakistan bu prosesləri sabitlik və inkişafın müsbət göstəricisi kimi qiymətləndirir. Bu gün Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir və davam edən bərpa işləri Azərbaycanın bölgəni inkişaf etdirmək və burada yaşayan insanların həyat şəraitini yaxşılaşdırmaq əzmini nümayiş etdirir. Səfər Pakistan mediası və ekspert ictimaiyyəti tərəfindən də müsbət qarşılanıb. Xüsusilə Azərbaycanın müharibədən zərər çəkmiş əraziləri yenidən qurmaq və Qarabağı müasir, firavan və dinc bölgəyə çevirmək istiqamətində həyata keçirdiyi işlər yüksək qiymətləndirilir. Hesab edirəm ki, xarici diplomatların bu cür səfərləri olduqca faydalıdır. Çünki belə səfərlər beynəlxalq ictimaiyyətə Qarabağda formalaşan yeni reallıqları birbaşa müşahidə etmək imkanı verir. Hətta iki günlük səfər çərçivəsində diplomatik nümayəndələr bölgədə aparılan bərpa işləri, infrastrukturun inkişafı və mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işlərlə yerində tanış ola bildilər. Xüsusilə Qarabağda real vaxt rejimində həyata keçirilən inkişaf proseslərini gördükdən sonra onların Cənubi Qafqazda qarşılıqlı anlaşmanın, regional əməkdaşlığın və davamlı sülhün təmin olunmasına töhfə verməsi mümkündür. Ümumilikdə, Azərbaycanın rəhbərliyi tərəfindən Qarabağda belə qısa müddətdə əldə edilən mühüm irəliləyişlər təqdirəlayiqdir. Bölgənin transformasiyası göstərir ki, bərpa, inkişaf və investisiya sülh və rifah üçün yeni imkanlar yarada bilər”.
Gürcü politoloq Giorgi Qoqua hesab edir ki, xarici diplomatların və hərbi attaşelərin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərləri Bakı üçün yeni geosiyasi reallığı nümayiş etdirmək baxımından mühüm vasitədir:
“Xarici diplomatların və hərbi attaşelərin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərləri Bakı üçün yeni geosiyasi reallığı nümayiş etdirmək, Azərbaycanın tam suverenliyini göstərmək və regionun münaqişə zonasından iqtisadi inkişaf məkanına çevrilməsini diqqətə çatdırmaq baxımından effektiv “yumşaq güc” rolunu oynayır. Azərbaycan mediası bu səfərləri ölkənin ərazi bütövlüyünün beynəlxalq səviyyədə təsdiqi və “Böyük Qayıdış” layihəsinin uğurunun göstəricisi kimi təqdim edir. Gürcüstanın mövqeyinə gəldikdə isə Tbilisinin yanaşması beynəlxalq hüquqa hörmət və regional praqmatizm üzərində qurulub. Bakıda akkreditə olunmuş gürcü diplomatları bu rəsmi səfərlərdə mütəmadi olaraq iştirak edirlər ki, bu da Gürcüstanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması ilə uzlaşır. Gürcüstan nümayəndələrinin rəsmi açıqlamalarında davamlı sülhün, sabitliyin və regional bağlantıların, o cümlədən Orta Dəhliz layihəsinin əhəmiyyəti ardıcıl olaraq vurğulanır. Bununla yanaşı, Tbilisi dialoqu təşviq etmək məqsədilə balanslı mövqe nümayiş etdirməyə çalışır. Beynəlxalq və gürcü analitiklər isə bu prosesləri əsasən praqmatik prizmadan qiymətləndirirlər. Onlar bu səfərləri Bakının region üzərində nəzarətini möhkəmləndirməsinin göstəricisi kimi qəbul etməklə yanaşı, davamlı regional sabitliyin nəticə etibarilə Ermənistan və Azərbaycan arasında hərtərəfli sülh sazişinin imzalanmasından asılı olduğunu vurğulayırlar”.
İtaliyalı politoloq Karlo Marino bildirib ki, 11–12 sentyabr 2026-cı ildə xarici diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri ilə bağlı məlumatlar əsasən Azərbaycan yönümlü media resurslarında yayımlanıb:
“İtaliyanın əsas mediasında isə 2026-cı il ərzində Azərbaycanla bağlı diqqət daha çox enerji təhlükəsizliyi, ticarət və strateji bağlantılar məsələlərinə yönəlib. Buna görə məsələni sadəcə “susqunluq” kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada daha çox informasiya asimmetriyasından söhbət gedir. Azərbaycanın institusional narrativi öz media ekosistemində kifayət qədər geniş yayılır, lakin bu narrativ İtaliyanın ictimai müzakirələrinə eyni güclə daxil ola bilmir. Səfərdə 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatdan 150-yə yaxın nümayəndənin iştirakı və Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərin ziyarət olunması göstərir ki, Bakı bu cür səfərlərə ictimai diplomatiyanın mühüm aləti kimi yanaşır. Səfər zamanı bərpa-quruculuq layihələri, nəqliyyat infrastrukturu, Qarabağ Universiteti, “İstisu” mineral su zavodu və mədəni irs nümunələri nümayəndələrə təqdim olunub. İtaliyanın Azərbaycana münasibətində isə enerji və kommersiya maraqları əsas yer tutur. Azərbaycanın İtaliyanın enerji təminatındakı strateji rolu, xüsusilə qaz və neft tədarükü, ikitərəfli münasibətlərin əsas istiqamətlərindəndir. Cənubi Qafqaz isə Ukrayna, Yaxın Şərq, miqrasiya və Aralıq dənizi təhlükəsizliyi ilə müqayisədə İtaliyanın ümumi media və siyasi gündəmində daha məhdud yer tutur.Azərbaycanın İtaliyadakı kommunikasiya strategiyasının əsas problemi də burada ortaya çıxır. Bakının bərpa-quruculuq, qayıdış, suverenlik və regional bağlantılarla bağlı sistemli narrativi var. Lakin bu mesajlar çox vaxt italyandilli müstəqil media və ekspert platformaları vasitəsilə deyil, Azərbaycan mənbələrinə istinadən təqdim olunur. Azərbaycanın İtaliyadakı media və ictimai diplomatiya fəaliyyətini səmərəsiz adlandırmaq olmaz. Lakin ikitərəfli münasibətlərin əhəmiyyəti ilə müqayisədə bu istiqamətin daha da inkişaf etdirilməsinə ehtiyac var. Daha sistemli italyandilli kommunikasiya, yerli jurnalist və ekspertlərlə əməkdaşlıq, eləcə də Qarabağla bağlı müxtəlif mövzuların-bərpa-quruculuqla yanaşı, mədəni irs, köçkünlük, hüquqlar və barışıq məsələlərinin – açıq şəkildə təqdim olunması Azərbaycanın mesajlarının İtaliya ictimaiyyətinə daha geniş çatmasına kömək edə bilər”.
İsrailli politoloq İqor Roytapel də xarici diplomatların Qarabağa səfərinin regional proseslər baxımından əhəmiyyətli olduğunu bildirib:
“2026-cı il sentyabrın 11-12-də bir qrup xarici diplomatın, səfirin və hərbi attaşenin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri ənənəvi protokol çərçivəsindən kənara çıxan mühüm hadisə oldu. 58 ölkədən və 9 beynəlxalq təşkilatdan 150-yə yaxın nümayəndənin Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərə səfəri göstərdi ki, region artıq münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılması mərhələsindən genişmiqyaslı inkişaf mərhələsinə keçib. Ekspert dairələri üçün bu cür səfərlərin təşkili regional təhlükəsizliyin idarə olunması baxımından düşünülmüş addım kimi qiymətləndirilə bilər. Diplomatik korpusun bölgəyə səfərinin əsas məqsədlərindən biri vəziyyətin yerində yoxlanılmasıdır. Beynəlxalq nümayəndələrin Xankəndi və digər mühüm məntəqələrə buraxılması ərazidə qanunsuz hərbi strukturların olmadığını və dövlətin öz yurisdiksiyasına tam nəzarət etdiyini nümayiş etdirir. Diplomatların və beynəlxalq nümayəndələrin bölgəyə səfəri Azərbaycanın suverenliyinin beynəlxalq hüquq müstəvisində təsdiqlənməsi baxımından mühüm mexanizmdir. Bu cür səfərlərin hər biri beynəlxalq platformalarda ərazilərin statusu ilə bağlı müzakirələrin faktiki olaraq arxada qaldığını nümayiş etdirir. Hərbi attaşelərə mina təhlükəsinin miqyasının nümayiş etdirilməsi beynəlxalq ictimaiyyətə təhlükəsiz şəkildə mülki əhalinin geri qayıtmasının qarşısında əsas maneələrdən birinin məhz mina təhlükəsi olaraq qaldığını əyani şəkildə göstərir. İsrailin informasiya və analitik dairələrində bu genişmiqyaslı səfər praqmatik yanaşma və dəstəklə qarşılanır. İsraildə beynəlxalq nümayəndə heyətinin Qarabağa səfəri Azərbaycanın suverenliyi ilə bağlı mövcud reallığın qəbul edilməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. İsrailli analitiklər regionun münaqişə zonasından nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevrilməsinin ümumi təhlükəsizlik maraqlarına xidmət etdiyini vurğulayırlar. Ekspertlərin diqqətini diplomatlara təqdim olunan obyektlər-Qarabağ Universitetindən və nəqliyyat qovşaqlarından “İstisu” su zavoduna və hidroelektrik stansiyalara qədər müxtəlif layihələr cəlb edib. İnfrastrukturun bərpasının sürəti və “ağıllı şəhər” texnologiyalarının tətbiqi israilli mütəxəssislər üçün praktiki maraq doğurur. Diplomatik korpusun Qarabağa səfəri sadəcə tanışlıq xarakterli səfər deyil, həm də səmərəli informasiya-diplomatik tədbir kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər Cənubi Qafqazda hərbi əməliyyatlar mərhələsindən sülhün beynəlxalq hüquqi və infrastruktur müstəvisində möhkəmləndirilməsi mərhələsinə keçidin əyani göstəricisidir”.
