19 Oktyabr 2021, Çərşənbə axşamı
Arxiv
18 May 2021, 16:40 | ANALİTİKA
Krım tatarlarının deportasiyası: bu günün tarixi - Səfir YAZDI

(Ukraynanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Vladislav Kanevskinin məqaləsi)

Hər xalqın öz tarixi var, bu tarixin ayrılmaz hissəsi olan - faciəli hadisələri də var. Krım tatar xalqı üçün, şübhəsiz ki, belə bir hadisə 18 May 1944-cü ildə baş verib. Həmin gün Sovet hakimiyyəti, SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarına uyğun olaraq, Krım ASSR-in yerli əhalisinin - Krım tatarlarının tarixi vətənlərindən kütləvi şəkildə deportasiyasına başladı.

Deportasiya qəfildən, sübh çağı başladı. Evlərdə əsasən uşaqlar, qadınlar və qocalar var idi. O dövrdə kişilər Qırmızı Orduda döyüşürdülər - 1944-cü ilin yazında, II Dünya Müharibəsində. Krım tatarlarının ailələri üçün şəxsi əşyaları, paltarları, ev əşyaları və 500 kq-a qədər yemək götürmələrinə icazə verildi. Lakin, əslində, yığışmaq bir neçə dəqiqədən yarım saata qədər vaxt verilmişdir, heç kəsin ən vacib əşyalarını belə toplamaq imkanı olmadı.

İnsanlar dəmiryoluna aparıldı, yük vaqonlarına tığıldı və yarımadanın xaricinə - Sibir, Ural, Orta Asiyanın ucqar bölgələrinə aparıldı. 1944-cü il 18-20 may tarixlərində Krımdan 194.000-dən çox Krım Tatarı deportasiya edildi və ümumiyyətlə, Krım Tatar əhalisinin demək olar ki, hamısı - 200.000-dən çoxu deportasiya edildi.

Deportasiya dəhşətli nəticələrə gətirib çıxardı! Deportasiya olunanların ümumi sayının təxminən 46% -i eşelonlarda insanların daşınması zamanı və həmçinin sürgün yerlərində ilk illərdə aclıqdan və xəstəlikdən öldü. Faktiki olaraq köçkünlərin bütün mülkləri müsadirə edildi: evlər, ev bağçaları, mal-qara, əkinçilik məhsulları.Sovet hakimiyyəti kütləvi şəkildə kitabxanaları, məktəbləri, məscidləri bağladı, əlyazmaları və kitabları məhv edirdi.

Sonradan Krım muxtariyyət statusundan məhrum edildi və RSFSR-in adi bir bölgəsinə çevrildi və daha sonra şəhərlərin, kəndlərin, mahalların, çayların əksəriyyəti adi Sovet adlarına dəyişdirildi.

Sovet hakimiyyət orqanlarının Krım tatarlarını etnik ərazilərdən məhrum etmələri üçün çox az gəldi. Sovet hökuməti Krımın SSRİ-nin tərkibindəki adi bir bölgəyə bənzəməsi və Krım xalqının şəxsi mənsubiyyətini itirməsi üçün mümkün olan hər şeyi etdi.

Kütləvi deportasiyadan sonra Krım yarımadasına SSRİ-nin müxtəlif bölgələrindən olan insanlar yerləşdi, əksəriyyəti RSFSR-in yerli sakinləri idi.

Və yalnız 14 Noyabr 1989-cu ildə SSRİ Ali Soveti, deportasiyanı qınayan "Məcburi köçürülməyə məruz qalan insanlara qarşı qanunsuz və cinayətkar repressiv əməllərin tanınması haqqında" Bəyannamə qəbul etdi.

Yalnız 1989-cu ildə Krım tatarları kütləvi şəkildə tarixi vətənlərinə qayıtmağa başladılar. Yalnız 45 ildən sonra son dərəcə zəngin bir mədəniyyəti, dili, adətləri, ənənələri olan bu millət yenidən torpaqlarında yaşamaq üçün real bir fürsət əldə etdi. 45 il sürgündə yaşadıqdan sonra!

Evləri və əmlakları onlara qaytarılmadı. Artıq öz məktəbləri, kitab mağazaları və məscidləri yox idi. Ancaq yenə də geri qayıtdılar. Əcdadlarının səsini eşitdikləri üçün torpaqlarına qayıtdılar. Yenidən yarımadada Krım tatar mahnılarını eşitməyə, Krım tatar dilində kitab nəşr etdirməyə və məscidlər tikməyə qayıtdılar. Tarixi ədaləti bərpa etmək üçün geri qayıtdılar.

Bu gün Krım Tatar xalqının tarixindəki bu faciəli hadisədən 77 il keçir. Bu gündə hər bir Krım tatarı, öz xatirələri və düşüncələri ilə bir səhər Sovet rejiminin kiçik vətənlərini əllərindən aldığı günə qayıdır. Həmin gün onlar həlak olanları yad edir, sağ qalanlar qarşısında baş əyirlər. Hər il bu gündə ukraynalılar Krım tatarlarının sürgün edilməsini ağrı ilə xatırlayır, çünki onların ağrıları bütün Ukrayna xalqının ağrısıdır.

Bu gün bir daha bütün dünya ictimaiyyətini dəhşətli cinayət olan - Krım yarımadasının Rusiya tərəfindən işğalı ətrafında birləşməyə çağırırıq. 2014-cü ildən bəri bu gözəl və mənzərəli bölgənin yerli əhalisi davamlı təqib altındadır: Məclisin qadağan edilməsi, siyasi motivli cinayət təqibi, dini zülm, Rusiya vətəndaşlığını qəbul etməyi rədd etdiyi üçün yarımadadan deportasiya edilənlər və s.

77 il əvvəl olduğu kimi, bu gün də Krım tatarları başqa ərazilərə köçürülür və Krım yarımadasına isə Kremldə yerləşən hakimiyyətin göstərişi ilə bu torpağa heç bir zaman tarixi bağlılığı hiss edəməyəcək insanlar köçürülür. 77 il əvvəl olduğu kimi, bu gün də Krımda fəal şəkildə ruslar yaşayır.

1980-ci illərin sonunda Krım tatarları Krıma qayıtdı. Yaxın gələcəkdə tarixi ədalətin qalib gələcəyinə ürəkdən inanırıq. Axı Rusiya nə qədər yarımadanın işğalını qanuniləşdirməyə çalışsa da, həqiqət bizim tərəfimizdədir: Krım Ukraynadır!


Tərcümə Elxan Şahinoğlunundur

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Ata Abdullayev məndən “iPhone 11” istədi” - MƏHKƏMƏ 19 Oktyabr 2021, 14:56 Narkotikə görə daha 12 nəfər saxlanıldı 19 Oktyabr 2021, 14:54 Ruslan Əliyev medianın suallarını cavablandıracaq 19 Oktyabr 2021, 14:30 Vəzifəli şəxslərdən pul tələb edən jurnalistlərin işi məhkəmədə 19 Oktyabr 2021, 14:25 Küçədə tapılan uşaq valideynləri tərəfindən döyülüb? - RƏSMİ 19 Oktyabr 2021, 14:20 Minneapolisdəki körpü Azərbaycan bayrağının rəngləri ilə işıqlandırılıb 19 Oktyabr 2021, 14:14 Gədəbəy və Şamaxıya dolu yağıb - FAKTİKİ HAVA 19 Oktyabr 2021, 14:10 Meyxanaçı siyasi qafiyələrə görə həbs edilib? - DİN-dən iddialara REAKSİYA 19 Oktyabr 2021, 14:05 Zooparka gedənlərin sayı 5 min nəfər olub, məktəblər niyə bağlansın?! 19 Oktyabr 2021, 14:04 Botanika İnstitutuna direktor əvəzi təyin edildi 19 Oktyabr 2021, 14:00 Ceyhun Bayramovdan Ermənistana xəbərdarlıq -  “Adekvat cavab veriləcək” 19 Oktyabr 2021, 13:54 Məktəblər yenidən bağlanır? - Nazirlikdən rəsmi cavab 19 Oktyabr 2021, 13:50 Azərbaycanda yeni televiziya kanalı yaradılacaq 19 Oktyabr 2021, 13:45 Azərbaycan Ermənistana şərtini açıqladı 19 Oktyabr 2021, 13:39 “Əl Şərq” qəzeti Azərbaycan-Qətər əlaqələrindən yazıb 19 Oktyabr 2021, 13:35 Azərbaycan Slovakiyadan minatəmizləmə maşınları gətirəcək 19 Oktyabr 2021, 13:30 Türkiyə lirəsi ucuzlaşmaqda davam edir 19 Oktyabr 2021, 13:28 Bakı ilə İrəvan arasında danışıqlar bu sənədlər əsasında APARILACAQ 19 Oktyabr 2021, 13:23 Sabahdan Bakıda bal yarmarkası başlayır 19 Oktyabr 2021, 13:18 Həkimin intihara cəhdilə bağlı RƏSMİ açıqlama 19 Oktyabr 2021, 13:12 Bütün təhdidlər puç olacaq 19 Oktyabr 2021, 13:09 Ərdoğan oktyabrın 26-da Bakıya GƏLİR 19 Oktyabr 2021, 13:06 İİV xəstələrinin 70 faizi KİŞİLƏRDİR 19 Oktyabr 2021, 13:00 Gömrük Komitəsi: Problem İran tərəfindən qaynaqlanır 19 Oktyabr 2021, 12:55 “Subay qızlar Türkiyəyə getməsin” deyən rusiyalı deputata Ankaradan REAKSİYA 19 Oktyabr 2021, 12:50 İcra olunan layihələr Azərbaycanın potensialının göstəricisidir 19 Oktyabr 2021, 12:47 Cüdo Federasiyası Elmar Qasımova CAVAB VERDİ: “Yarım milyon mükafat almısan...” 19 Oktyabr 2021, 12:44 Orta məktəbdə tikinti işləri yekunlaşır 19 Oktyabr 2021, 12:38 Bakıya yağış, rayonlara qar yağacaq 19 Oktyabr 2021, 12:33 DİN qadın işçi axtarır - 500-800 manat maaş veriləcək 19 Oktyabr 2021, 12:29 Ölkədə evlənənlər də, boşananlar da ARTIB 19 Oktyabr 2021, 12:26 8 ayda ÖLƏNLƏR 19 Oktyabr 2021, 12:23 Assambleyaya koordinatorluq Azərbaycana keçəcək 19 Oktyabr 2021, 12:20 Bu il doğulan üçəmlər, dördəmlər 19 Oktyabr 2021, 12:16 Ərdoğan 2021-ci ilin ən nüfuzlu müsəlmanı SEÇİLDİ 19 Oktyabr 2021, 12:10