Arxiv
25 Dekabr 2018, 12:56 | ƏDƏBİYYAT
Qara Mustafayevin AFORİZMLƏRİ  

Bu gün böyük təbiətşünas alim, görkəmli elm fədaisi, Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri və Fəxri Professoru, Beynəlxalq Pedaqoji Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvi, “Şöhrət” ordenli Qara Teyfur oğlu Mustafayevin... yaşasaydı 87 yaşı tamam olacaqdı. Bizimlə Onu cəmi 88 gün ayırır. Az qala 3 aya yaxındır ki, aramızda yoxdur. Fəqət xalqına, dövlətinə, Azərbaycan elminə misilsiz xidmətləri ilə əbədi olaraq təkcə təbiətsevərlərin və təbiətşünasların deyil, hər kəsin – Onun, Sənin, Mənim... sadəcə, Bizim, şəksiz Hamımızın Qara müəllimi olan bu böyük şəxsiyyətin, gerçəkdən bir elm fədaisinin, təbiət aşıqının doğum günüdür dekabrın 25-i.

Cari ildən başlayaraq, Qara müəllimi özü olmadan anacaq, şirinliklə xatırlayacağıq. Onun elmə verdiyi töhfələr, Ana Təbiətin stabilliyi, qorunması, gələcək nəsillərə olduğu təki ötürülməsi sahəsində məqsədyönlü fəaliyyəti zaman-zaman deyiləcək, örnək gətiriləcək. Bəlkə buna görədir ki, yetirmələri, əməkdaşları, tanınmış elm adamları onun haqqında ürəkdolusu, səmimi etiraflarla danışmaqdan doymurlar. 

Zəruri qeyd: Professor Q.Mustafayev 25 dekabr 1931-ci ildə Kürdəmir rayonunda anadan olmuş, 1954-cü ildə ADU-nun biologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1958-ci ildə elmlər namizədi, 1985 - ci ildə elmlər doktoru alimlik dərəcələrini, daha sonra professor elmi adını almışdır. 1958-1960-cı illərdə AMEA-nın Zoologiya İnstitutunda işləmiş, 1960-cı ildən isə Bakı Dövlət Universitetinin Biologiya fakültəsində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Bu elm və təhsil ocağında baş müəllim, dosent, dekan müavini, dekan vəzifələrində çalışmış, 1992-ci ildən BDU-da “Onurğalılar zoologiyası və bioekologiya” (hazırda “Onurğalılar zoologiyası”) kafedrasının müdiri olmuşdur. Elmdə və təhsildəki xidmətlərinə görə 30-dan çox tərifnamə, medal, fəxri fərman, diplom və digər mükafat və qiymətli hədiyyələrlə təltif olunan Qara müəllim çoxlu sayda elmi və tədris-metodiki işin, yüzlərlə məqalə, onlarla monoqrafiya, dərslik və dərs vəsaitlərinin, telefilmlərin müəllifi kimi tanınırdı. Bu müddət ərzində 10-dan artıq elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirmiş, 18 yeni elmi konsepsiya irəli sürmüşdü. 20-dən çox ölkədə keçirilmiş 60-dan çox Beynəlxalq və Respublika səviyyəli konfranslarda Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil edən Qara müəlim bir sıra beynəlxalq və dövlət əhəmiyyətli proqram və layihələrdə də uğurla iştirak etmişdir.

Müasir Azərbaycan ekologiyasının öyrənilməsində professor Qara Mustafayevin müstəsna xidmətləri olmuşdur. O, konkret ərazidə və ya landşaftda müəyyən sahə vahidinə düşən quşları saymaqla Azərbaycanın ekologiyasına ilk dəfə obyektiv metod gətirdi, konkret təbii rayonun heyvanlar aləmini səciyyələndirmək üçün “Ornitofaunanın keyfiyyət və kəmiyyətinin kompleks landşaft-ekoloji təhlili” konsepsiyasını irəli sürdü. Eyni zamanda Q.Mustafayev Azərbaycanın ekoloji rayonlaşdırılmasını aparmaqla “Bioloji rayonlaşdırmanın prinsipləri” konsepsiyasıni yaratdı. Alim tərəfindən antropogen faktorların quşlara təsiri hərtərəfli tədqiq edildikdən sonra onların keyfiyyəti və kəmiyyətilə yaşama yerinin antropogen təkamülü arasında əlaqələr açılmış, “Faunanın keyfiyyəti və kəmiyyəti ilə yaşama yerinin antropogen təkamülü arasında paralelizm” adlı orjinal bir konsepsiya yaranmışdır. Onun bu ideyası heyvanların yaşama yerinin antropogen transformasiyasının onlara təsirini düzgün proqnozlaşdırmaq üçün praktik əhəmiyyət kəsb edir. 

Xüsusi olaraq, qeyd etmək lazımdır ki, Q.T.Mustafayev sinekoloji tədqiqatlar nəticəsində “Biotik əlaqələrin üçbucaqlı-qoşaxətli forması” adlı ekoloji qanun kəşf etmiş və bu qanunun tərkib hissəsi kimi “Quru sahə heyvanlrının obyektiv qida xarakteri şkalası”nı, heyvanların sinantroplaşma prosesinin mərhələlərini müəyyən etməkdən ötrü ilk dəfə “Sinantroplaşma şkalası”nı yaratmağa nail olmuşdur. Yeri gəlmişkən, Q.T.Mustafayevin insanın ekologiyası ilə əlaqədar “Sivilləşmənin pozitiv və neqativ göstəriciləri” adlı yeni konsepsiyası hər kəsin özünü düzgün dərk etməsinə yönəldildilib.

Qara müəllimin Azərbaycanda ekologiyanın kütləviləşməsi istiqamətində gördüyü işlər misilsizdir. Xüsusilə, yaşlı və orta yaşlı nəslin məmnunluqla xatırladığı “Təbiətsevənlər” verilişi (mərhum professor Mirəli Axundovla birgə) onun ən böyük uğurlarından biridir. O, bu fəaliyyətini sonralar da yetirmələri və əməkdaşları ilə birlikdə, yaxud fərdi şəkildə, həm televizya verilişlərində, həm də mətbuat səhifələrində davam etdirmişdir. Ekologiyanın digər elmlərə inteqrasiyası onu daha çox düşündürən problemlərdən idi. Alimin ekologiyadan öncəki “ekologiya” ilə bağlı apardığı tədqiqatlar isə ölkəmizdə əhalinin ən qədim dövrlərdən indiyədək ətraf mühitə münasibətinin açılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. O, şübhəsiz, bir vətəndaş alim kimi hər iki sahədə davamçılarını yetirməklə də ekologiya elminə öz böyük töhfəsini vermiş oldu. 

Ruhun Var Olsun, USTAD!
Doğum Günün MÜBARƏK!


QARA MÜƏLLİMDƏN AFORİZMLƏR

*Təbiətə gəzib-yörulub çəmənlikdə dincəlmək qədər şirin istirahət tapmaq çətindir.
*Təbiəti oxumaq kitab oxumaq deyilmiş.
*Körpə uşaq qoxusunun zəriflik zirvəsi hamını insanığa səsləyir
*Gülü qəbbul etmək asan, onu qəbul etmək çətindir
*70 illik yubiley daha çox işləməyə səsləyir.
*80 yaşın hesabatı vaxt büdcəsindən daha çox səmərəli istifadə tələb edir.
*Təbiəti öyrənən eyni zamanda özünü öyrənmiş olur. 
*Dərslik yazmaq hər cümlənin müzakirəsini tələb edir.
*İnsan yaşlandıqca çoxdüşünür.
*Nadir heyvanlara kömək etmək yeni bilik və bacarıqdan asılıdır.
*Yaşlı insanın təbiətdə elmi axtarışı köməksiz çətindir.
*Orta məktəbin fəxri professoru diplomu ali məktəbin eyni mükafatına bərabərdir.
*Şöhrət sahibi olmaq məsuliyyətdir.
*Elm üçün işləyib, xalq üçün yaşamaq istəyirəm.
* Xalqa xidmət etməyən elm - cəfəngiyyatdır!


TƏBİƏT ARXAYIN OLSUN!

Bəşərin dağıdan vaxtına düşüb,
Durulmur səhərin ovqatı bir az.
Yaratmaq, yaşatmaq bəxtinə düşüb,
İdraklı, inamlı insan yorulmaz.

Təbiət versə də gücü, qüdrəti,
Təbiət qayğısın çəkən olmayıb.
Hamı yıxan olub, uçuran olub,
Bir ağac basdıran, əkən olmayıb.

İndisə car çəkir, haray salırıq:
“Ay aman, bu mühit çirklənib gedir”.
Guya ki, ayılıb qeydə qalırıq,
“ Təbiət məhv olub, tükənib gedir”...

Təbiət qorunmaz, yoxsa duyanı,
Qoruğa çevirsək dörd yanı belə.
Güneydə kəkliyi, düzdə ceyranı,
Meşədə maralı demirəm hələ.

Bəs kimdir günahkar; bizmi, zamanmı,
Baş-ayaq yazılan dərsliklər yoxsa?
Qurtuluş yolu var alim yazanı,
Alimtək öyrədib sevdirən olsa!

Zamanın bağrından sıyrılsan da sən,
Zamandan irəli yürüyə bildin.
Dolaşdı hər evi “Təbiətsevən”,
Azəri yurdunu bürüyə bildin.

Bax, sevir fəhlə də, alim də səni,
Dilində şirinlik, təbiilik var.
Gələcək xətrinə atıb dünəni,
Nadandır keçmişin topa tutanlar.

Minlərlə tələbə vüqarla, şəstlə
Bir qürur duyurlar söz açıb Sizdən.
Adınız çəkilir böyük izzətlə -
Baxıb öyrənirlər əməlinizdən.

Düşündü xəyalın, yaratdı əlin.
Hər izin aləmdə yeni çığırdı.
Örnəkdir hər işin, hər bir əməlin,
Gələn nəsilləri elmə çağırdı.


Ruhuna Sayğılarımla: Yusif DİRİLİ

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
İki idmançımız dopinqə görə cəzalandırldı 14 Avqust 2020, 01:01 Gürcüstanın Azərbaycana borcu açıqlandı 14 Avqust 2020, 00:53 Xərçənglə mübarizədə yeni üsul tapıldı 14 Avqust 2020, 00:36 Nazir xəsarət alanlara görə məsuliyyəti üzərinə götürdü 14 Avqust 2020, 00:23 Bu gün növbəti qəbul imtahanı KEÇİRİLƏCƏK 14 Avqust 2020, 00:09 TAP layihəsinin 97 faizi tamamlanıb 13 Avqust 2020, 23:57 Şəmkir sakini bıçaqlandı 13 Avqust 2020, 23:42 Rusiyanın Avropaya qaz ixracı xeyli azalıb 13 Avqust 2020, 23:24 "Qarabağ"ın sabiq qapıçısı "Konyaspor"da 13 Avqust 2020, 23:10 Rusiya Türkiyə ilə patrul yoxlanışlarını dayandırıb 13 Avqust 2020, 22:54 Yardımlıda avtomobil qəzası 104 abonenti qazsız qoydu 13 Avqust 2020, 22:41 Xəzərə axıdılan tullantı suları təkrar istifadə edilə bilər 13 Avqust 2020, 22:28 “Elmi tədqiqatlara əsaslanmaq verilən qərarların səmərəliliyini artırır” - Təhsil naziri 13 Avqust 2020, 22:14 Reanimasiyadakı COVİD-19 xəstələrinin sayı AZALDI 13 Avqust 2020, 21:58 "Xiaomi" dünyada ilk ultra-nazik şəffaf televizor istehsal edib 13 Avqust 2020, 21:43 Türkiyədə daha  21  nəfər koronavirusdan ölüb 13 Avqust 2020, 21:27 Belarusa kömək təklif edildi 13 Avqust 2020, 21:13 “Ölkələrimizin suverenliyi, müstəqilliyi və təhlükəsizliyi üçün lazım olan nə varsa edəcəyik” - Hulusi Akar  13 Avqust 2020, 20:58 “100 məhkum cəzadan tamamilə azad edilib” - Ədliyyə Nazirliyi 13 Avqust 2020, 20:41 “Bu təlimlər bəzi ölkələrdə narahatlıq doğurur” - İlham Əliyev 13 Avqust 2020, 20:26 Məhbuslarla görüş və sovqatların verilməsi bərpa olundu 13 Avqust 2020, 20:19 Bakıda elektriklə işləyən avtobuslar istehsal ediləcək 13 Avqust 2020, 20:02 İqtisadiyyat Nazirliyi 65 obyektdə qayda pozuntusu aşkarladı 13 Avqust 2020, 19:56 Millimizin baş məşqçisi "Neftçi"nin məşqini izləyib 13 Avqust 2020, 19:47 Qarabağın bəlalı salnaməsinin baş yazarı əbədiyyətə qovuşdu 13 Avqust 2020, 19:38 Universitetlər oktyabrın 1-dən sonra açılacaq - Türkiyədə 13 Avqust 2020, 19:29 Salyan və Ağstafada “Ford” yandı 13 Avqust 2020, 19:20 Peşə təhsil müəssisələrini bitirənlərin sayı AÇIQLANDI 13 Avqust 2020, 19:11 Dövlət Agentliyi daha 76 obyektdə kobud pozuntular AŞKARLADI   13 Avqust 2020, 19:02 Azərbaycan-Türkiyə təlimlərində Yüksək Səviyyəli Müşahidəçi Günü keçirilib - FOTO 13 Avqust 2020, 18:53 Bu gün keçirilən qəbul imtahanının düzgün CAVABLARI 13 Avqust 2020, 18:44 Teledərslər yeni tədris ilində davam etdiriləcək? - RƏSMİ   13 Avqust 2020, 18:35 DTX-nin saxladığı Eldar Həsənov kimdir? - DOSYE 13 Avqust 2020, 18:26 Ölkəyə gətirilən yeni taksilər istifadəyə verildi - FOTO 13 Avqust 2020, 18:17 Bıçaqla özünü yaralayan 8 yaşlı uşaq öldü 13 Avqust 2020, 18:08