Arxiv
22 Fevral 2020, 10:09 | MÜSAHİBƏ
Fransalı alim: “Xəzər dənizinin səviyyəsi 2 metr azalıb, daha da azalacaq” – MÜSAHİBƏ

Dünyanın ən böyük Kosmik Araşdırma Mərkəzi olan Fransanın CNESİN tədqiqatçı-alimi Jan Fransua Kreto Modern.az saytına müsahibə verib.

 

-Cənab Jan Fransua, ilk öncə sizdən özünüzü Azərbaycan oxucularına tanıtdırmağınızı rica edərdik.

-Fransa Milli Kosmik Araşdırmalar Mərkəzinin tədqiqatçısıyam. Bu agentlik Fransa Dövləti ilə birlikdə kosmik fəzaya peyklər buraxaraq Yer kürəsinin vəziyyətini öyrənir. Müəyyən dövrdə olan dəyişiklikləri və keçidləri təhlil edirik. Amerikada NASA bizdə isə CNES-in işi təxminən eyni əhəmiyyət kəsb edir. Yer üzərində baş verən iqlim dəyişikliklərini öyrənirik. Həmçinin, göllərin, çayların, okeanların səviyyəsinin artıb və azalmasını öyrənmək üçün fəzaya peyklər buraxaraq tədqiqatlar aparırıq.

 

-Hal-hazırda mərkəziniz bizim planet üçün təhlükə mənbəyi ola biləcək hansı problemləri tapıb?

-CNES Agentliyi çox böyük bir agentlikdir və onun bir çox departamentləri var. Mən həm CNES-in  özündə, həm də labaratoriyasında işləyirəm. Mən əsasən hidroloqam. Xüsusən də, şirin sular üzərində çalışıram. Şirin suyun vəziyyətini ölçmək və ona alətlər tətbiq etmək üçün tədqiqatlar aparıram. İşin uğurlu olması üçün biz tədqiqatlarımıza hansı alətləri tətbiq etməyimizi dəqiq seçməliyik. Bilirsiniz ki, termometr tempraturu ölçmək üçün bir alətdir. Bununla müqayisədə deyə bilərəm ki, peyk də günlərin necə dəyişdiyini ölçə bilmək üçün istifadə olunan bir alətdir. Bu alətlər bizə imkan verir ki, şirin suların dəyişməsini, onlarda olan dəyişiklikləri üzə çıxaraq.

 

-Söylədiniz ki,  hidroloqsunuz. Bilirsiniz ki Yer üzərində baş verən bütün proseslər Günəş enerjisinin təsiriylə baş verir. Elə növbəti sualım da məhz bununla bağlıdır. Günəş enerjisinin yer üzərindəki rolu...

-Birinci ondan başlayaq ki, Günəş enerjisinin rolu yeri istilətməkdən ibarətdir. Günəş enerjisinin bir hissəsi planetimizə daxil olur və  enerjinin bəzi hissələri əks olunsa da, bir çox hissəsi yer üzərində qalır. Beləliklə Yer üzərində istilik sistemi qorunub saxlanılır. Bilirsiniz ki, Günəş enerjisi Yer kürəsinə gələrkən birinci ekvatorun yaxınlığında yerləşən okean sularının tempraturu digər hissələrdəkinə nisbətən daha çox yüksəlmiş olur. Yer öz oxu ətrafında fırlanır və  öz oxu ətrafında fırlandığına görə də, okeanların bəzi hissələrində olan isti tempratur bütün Yer kürəsində dövr etməyə başlayır. Burada diqqət çəkən məqamlardan biri də balanslaşmadır. Məsələn, okeanın altındakı su həmişə soyuq, üzərindəki isə isti olur. Bu Yer kürəsində qorunub saxlanılan balanslaşma prosesinin bir nəticəsidir və illərdir, əsrlərdir ki bu formada da davam edir.

 

-Əsas tədqiqatınızın şirin su hövzələrində aparıldığını söylədiniz. Bəs planetimizdəki su dövriyyəsinin artıb-azalması haqqında nə deyə bilərsiniz?

-Okeanlardakı su buxarlanır. Buxara çevrilən su yağış formasında yerə düşür. Yerə düşən suaların bir hissəsi okenalara gedir, bir hissəsi isə torpaqda qalır. Yığılma yerin ən dərin qatlarında qrunt və s şəkildə və buzlar formasında dağlarda olur. Bəzi sular bitkilər tərəfindən çəkilir və s. Yerə düşən suyun həcmi qorunub saxlanılmalıdır. Yox, əgər həcm buxarlanan suyun həcmindən çoxdursa, bu zaman artma baş verir. Əksinə olanda isə azalma baş verir.

 

-Hal hazırda bir nömrəli problem sizin agentliyi narahat edir və onun üzərində işləməyi düşünürsünüz?

-Hal-hazırda Yer üzərində baş verən iqlim dəyişkənliyi və s. problemlər çoxdur. Agentliyimiz bunları müəyyən ediyi təqdirdə bunlarla bağlı raport verir. Biz elm adamlarının müşahidələri raport şəklində hazırlanılır. Bunların həlliylə bağlı qərarları verən insanlar isə siyasətçilərdir. Məhz rəhbər orqanın bu barədə qərar qəbul etməsindən sonra icra və digər strukturlar bu qərarları icra edirlər.

 

-Ümumiyyətcə Azərbaycana aid agentliyinizin hər hansı bir tədqiatlarınız olubmu? Burada baş qaldıran hansı qlobal su  problemləriy bağlı həyəcan siqnalını çalmaq olar?

-Xəzər dənizinə biz daxili dəniz deyirik. Lakin bildiyiniz kimi o göldür. Xəzər dənizinin səviyyəsi hər il 10-15 sm azalır. İlk baxışda bu hal sizə çox sadə görünə bilər. Lakin bu heç də belə deyil. Bu da o deməkdir ki, son 20 il ərzində Xəzər dənizinin səviyyəsi 2 metr azalıb. Bu əslində azalma üçün çox böyük bir rəqəmdir və həyəcan siqnalını çalmaq olar. Artıq Xəzər dənizinin səviyyəsinin gözlə görüləcək qədər azalmasına səbəb olub. Xəzər dənizindən əlavə bu dənizin ətrafında insanların həyat şəraitinə də təsir göstərir. Bilirsiniz ki, suyun artıb azalmasıyla əlaqədar olaraq yolların infrastrukturu da dəyişilir. Çünki su geri çəkildikcə quraqlıqlar çoxalır. Bu problemin həlli üzərində işlənilməlidir. Bəzən neft və qaz çıxarılmasına, həmçinin də balıqçılığa təsir edə bilər. Bu sahədə Xəzərdə nəyi çoxaldıb, nəyi azaltmaq lazım olduğunu dəqiq müəyyən etmək lazımdır ki, bu problem azalsın. Elə bir problemdir ki, burada heç bir siyasət, heç bir insani qərar əsas rol oynamır. Bu problemdə əsas rol oynayan təbiətdir.

 

 Leyla ŞAH

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Türkiyədə sel dörd nəfərin həyatına son qoyub 14 İyul 2020, 00:44 “Ermənistan törətdiyi bütün qanunsuz əməllərin cavabını verəcəkdir” - XİN 14 İyul 2020, 00:31 Naftalanda ağır qəza: ölənlər var 14 İyul 2020, 00:19 Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsindən 51 il ötür 14 İyul 2020, 00:13 “Ermənistan regionda gərginliyi artırmağa çalışır” - Hikmət Hacıyev 13 İyul 2020, 23:59 “Ermənistanın təcavüzünü pisləyirik” - İranlı sabiq deputat 13 İyul 2020, 23:42 Nazir Avropa İttifaqını cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumatlandırdı 13 İyul 2020, 23:18 356 COVİD-19 xəstəsinin vəziyyəti ağırdır - FOTO 13 İyul 2020, 22:52 Şəmkirdə yağışın yaratdığı fəsadlar aradan qaldırılır 13 İyul 2020, 22:39 Çindən  ABŞ rəsmilərinə qarşı sanksiya 13 İyul 2020, 22:29 "Ölü" doğulan körpə basdırılarkən ağladı 13 İyul 2020, 22:14 Ukraynadan erməni təxribatına REAKSİYA 13 İyul 2020, 22:02 “Can Azərbaycana canımız fəda” - Mövlud Çavuşoğlu 13 İyul 2020, 21:51 Koronavirus Türkiyədə daha 19 can aldı 13 İyul 2020, 21:36 İranlı deputat koronavirusdan öldü 13 İyul 2020, 21:24 Ermənilərin 20-dən çox hərbçisi və texnikası məhv edildi - VİDEO 13 İyul 2020, 21:11 Cəlilabadda baş həkimin evi yandı 13 İyul 2020, 21:00 Quba-Xınalıq yolu BAĞLANDI 13 İyul 2020, 20:50 Elmar Məmmədyarov türkiyəli həmkarı ilə telefonla DANIŞDI 13 İyul 2020, 20:34 Gürcüstanın XİN başçısı azərbaycanlı həmkarına zəng etdi 13 İyul 2020, 20:29 Ermənilərin atdığı top mərmisi bu evə düşdü - VİDEO 13 İyul 2020, 20:18 Mətbuat Şurası cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı 13 İyul 2020, 20:09 Leysan yağışlar bu rayonlarda sel yaratdı -FAKTİKİ HAVA 13 İyul 2020, 20:00 Həmsədrlər cəbhədəki gərginliklə bağlı BƏYANAT yaydılar 13 İyul 2020, 19:50 Xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşü keçirildi 13 İyul 2020, 19:44 Spiker: “Azərbaycan əsgəri düşmənin istənilən həmləsinin qarşısını almağa qadirdir” 13 İyul 2020, 19:25 Gürcüstan prezidenti sərhəddəki gərginliklə bağlı bəyanat yaydı 13 İyul 2020, 19:17 Dərsliklərə yeni mövzular salınacaq - Təhsil Nazirliyi 13 İyul 2020, 19:00 Buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə bağlı Apellyasiya komissiyası yaradıldı 13 İyul 2020, 18:50 Ermənistan ordusu Tovuzun Dondar Quşçu kəndini toplardan atəşə tutub 13 İyul 2020, 18:40 İdeyalarını reallaşdırmaq istəyənlər üçün fürsət: “EduHack” hakatonu   13 İyul 2020, 18:33 Müdafiə Nazirliyi Erministan tərəfinin iddialarını YALANLADI 13 İyul 2020, 18:25 ABŞ-da virusdan ölənlərin sayı 140 minə YAXINLAŞIR 13 İyul 2020, 18:21 Şəhid oğullarımızın qanı yerdə qalmayacaq - Bəyanat 13 İyul 2020, 18:17 Qarabağ həqiqətlərinin dünyada təbliği müzakirə olundu 13 İyul 2020, 18:12